Carrièretijger bij de overheid: geen leasebak, toch een topbaan

Voor het grote geld hoef je niet bij het Rijk te gaan werken. Toch biedt de overheid volop kansen aan carrièretijgers. Met een sterke drive en een goed netwerk kun je ver komen.

'Zo slecht is het salaris bij de overheid ook weer niet.'Beeld Harry Cock

Souhail Chaghouani zag zichzelf al bij een groot accountskantoor werken. Als student accountancy aan de Hogeschool van Amsterdam lag dat voor de hand. Het werd, op z'n 22ste, de middelgrote gemeente Baarn. Waarom? Omdat Chaghouani op het allerlaatste moment bedacht dat hij een verschil wilde maken in de maatschappij. De dikke leaseauto en mooie laptop liet hij schieten om in Baarn aan de slag te gaan met onder meer de boekhouding.

Nu, zes jaar later, is hij overgestapt naar de gemeente Utrecht, waar hij als businesscontroller zestien mensen onder zijn hoede heeft. Dit jaar werd hij verkozen tot Jonge Ambtenaar van het Jaar.

Chaghouani's loopbaan is hét voorbeeld van een glanzende carriere bij de overheid. Maar hoe makkelijk is het eigenlijk om op te klimmen bij gemeenten, provincies en het Rijk? En is er sprake van veel kruisbestuiving?

Stef Blok, minister voor Wonen en Rijksdienst, uitte vorig jaar in een brief aan de Tweede Kamer zijn zorgen over de mobiliteit van rijksambtenaren. Het Rijk loopt achter op het gebied van personeelsmobiliteit, schreef hij. En de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever staat daarmee op het spel.

Blok kondigde maatregelen aan die de mobiliteit van de 117 duizend rijksambtenaren moest vergroten. Zo moeten leidinggevenden nu verplicht na zeven jaar van baan verwisselen.

Er worden veel initiatieven genomen om ook op andere niveaus de mobiliteit onder ambtenaren te vergroten. Maar heel soepel gaat dat nog niet, zegt Jaap Uijlenbroek, hoogleraar arbeidsverhouding publieke sector aan de Universiteit Leiden. Budgetten van gemeenten en ministeries krimpen, en dat komt niet ten goede aan carrièrrekansen van jongere ambtenaren.'

Dat merken ze ook bij Futur, het landelijke netwerk voor jonge ambtenaren. 'Er zijn weinig vacatures voor starters', zegt Emke Westra, voorzitter van Futur. 'En als ze er zijn, wordt vaak gekozen voor iemand met meer ervaring.'

De beste manier om bij de overheid binnen te komen, lijkt een traineeship, maar dat is niet de makkelijkste weg. Er melden zich vaak duizenden afgestudeerden, terwijl er maar plek is voor zo'n honderd man. 'De selectie is streng', zegt Herrie Geuzendam van JS Consultancy. Zijn bedrijf heeft trainees in dienst en leidt ze op in samenwerking met de overheid. 'De eisen worden steeds strikter doordat de maatschappelijke vraag-stukken steeds complexer worden.'

Om je kansen bij de overheid te vergroten, wordt het volgens Geuzendam belangrijker om je te begeven in verenigingen en netwerken. 'Je ziet dat veel beginnende ambtenaren zijn benaderd via een informeel netwerk.'

Een ambtenaar kan zich grofweg op twee manieren opwerken in de organisatie. Door zich vakinhoudelijk te onderscheiden of door carrière te maken als manager. Ambtelijke organisaties, zoals Rijkswaterstaat, bieden met een riant personeelsbestand van meer dan 10 duizend werknemers in theorie voldoende mogelijkheden om je op te werken naar een belangrijke functie. 'Maar de uitstroom van managers is niet groot', zegt Uijlenbroek. 'Klimmen op vakinhoud is daarom gemakkelijker.'

Een horizontale stap maken (bijvoorbeeld van ministerie naar ministerie) gebeurt redelijk vaak, maar switchen van Rijk naar gemeente of waterschap en vice versa is een ander verhaal.

'Het komt je niet aanwaaien bij de overheid', zegt Richard Baas, die in december 2015 verkozen werd tot Ambtenaar van het Jaar. Baas begon bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en werkte daarna bij de ministeries Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM), Infrastructuur en Milieu en Binnenlandse Zaken, om uiteindelijk te belanden bij Veiligheid en Justitie . In zijn vrije tijd is hij politieman in de Haagse Schilderswijk.

'Iedere ambtenaar heeft een 36-uren-aanstelling, een groot voordeel van werken bij de overheid en voor mij een kans om naast mijn reguliere baan als agent aan de slag te gaan. Bij de politie heb ik op straat dingen geleerd die ik nu ook bij de Rijksoverheid kan gebruiken.'

Hoogleraar Uijlenbroek is ervan overtuigd: meer mobiliteit is niet alleen belangrijk voor de aantrekkingskracht van het Rijk als werkgever, maar is bittere noodzaak voor een goed functionerende maatschappij. 'Wie de veiligheid in een gemeente wil aanpakken, komt ook op het terrein van armoedebestrijding, onderwijs en zorg. Een kenmerk van deze tijd is dat maatschappelijke problemen meerdere aspecten kennen.'

Met een sterke drive en hard werken, is het heus mogelijk om carrière te maken bij de overheid, zegt Futur-voorzitter Westra.

Denkt Chaghouani nog weleens aan de leaseauto en het vette contract dat hij afwees? 'Op een accountanskantoor was ik minder gelukkig geweest. En zo slecht is het salaris bij de overheid nu ook weer niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden