Carrièreswitch als reddingsboei in de crisis

Om aan werkloosheid te ontsnappen, gaan veel werklozen de uitdaging van een geheel nieuwe loopbaan aan. Een nieuwbakken leraar economie: 'Bij de bank leidde ik ook mensen op.' Tekst

'Een welkome verandering. Maar je moet wel risico durven nemen. Je kan ook mislukken en dan beland je alsnog in de WW.' Henk Weeke (50) uit het Gelderse Vorden was manager bij een bank en is na 23 jaar financiële wereld docent op het Assink Lyceum in Haaksbergen. Hij geeft economie aan leerlingen op het vmbo, de havo en het vwo. Na een zoveelste reorganisatie kreeg Weeke de tijd om buiten de bank naar nieuw werk te zoeken met hulp van een outplacementbureau. 'Bij de bank leidde ik ook mensen op, begeleidde ik stagiairs. Dan kan je wel zeggen dat het onderwijs mijn tweede plek is.'


Door de aanhoudende economische crisis is de carrièreswitch een broodnodige ontsnappingsmogelijkheid geworden. Het is geen luxe speeltje meer voor een hobbykok die zijn eigen restaurant begint. Het is een reddingsboei voor werknemers die door een reorganisatie of faillissement hun baan kwijt raken. Of voor zzp'ers die hun omzet zien verdampen.


Eind vorige maand waren er 514 duizend werklozen, 6,5 procent van de beroepsbevolking, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) donderdag. Maar ook het aantal openstaande vacatures is sinds 2004 niet meer zo laag geweest: 109 duizend vacatures eind juni, 9 duizend minder dan een kwartaal eerder.


In bijna alle sectoren gaat het slecht. Voor wie werkloos wordt in bijvoorbeeld de bouw, handel of industrie, heeft solliciteren in het eigen vakgebied geen zin. De banen zijn er niet. Zelfs in het onderwijs en de zorg, vaak beschouwd als banenmotor, zijn er steeds meer mensen die in de WW komen. Er zitten 14 duizend leerkrachten in de WW en 42 duizend werkenden uit zorg en welzijn.


Hoeveel mensen een tweede loopbaan beginnen om aan werkloosheid te ontsnappen, is onbekend. Sommigen nemen het heft helemaal in eigen hand. Volgens de laatste cijfers van het UWV zijn er vanuit de WW dit jaar 4.400 zzp'ers begonnen. Het aantal zij-instromers is ook een indicatie. Die aantallen verschillen nogal per sector.


In bijvoorbeeld de elektro- en installatietechniek overstijgt het aantal zij-instromers het aantal mbo-scholieren. In de sector waar de babyboomers al in groten getale met pensioen gaan, waren vorig jaar 19.050 nieuwe medewerkers nodig. Van hen waren er 15.810 zij-instromer. Vooral als ze uit de bouw komen, kunnen ze vaak zo aan de slag. Dit jaar heeft de sector 23.430 nieuwe mensen nodig.


Omscholing

Het onderwijs heeft sinds 2009 een regeling voor zij-instromers voor het voortgezet onderwijs en mbo. Dit jaar hebben zich 177 zij-instromers gemeld, weet het ministerie van Onderwijs op basis van subsidiegegevens. Vorig jaar waren dat er 472. Voor het basisonderwijs bestaat geen aparte regeling.


Bij outplacementbureaus stijgt het aantal mensen dat zich meldt om zich te laten omscholen. 'Bij ons gaat het in 40 procent van de gevallen om omscholing. In 2007 was dat misschien 15 procent', zegt Dirk de Moes, directeur van Aquila Jobvisie. 'Magazijnmedewerkers kunnen op die manier taxichauffeur worden. Mensen tot 30 kunnen zo in de techniek aan de slag.'


De vooruitzichten op de arbeidsmarkt zijn de laatste jaren veel en veel slechter geworden, ervaart De Moes. 'Voor de crisis konden we in elke sector mensen aan het werk helpen. Een goede sollicitatiebrief schrijven met een mooi cv, dat hoeft nu echt niet meer.'


De crisis zet aan tot nadenken over het idee een baan in een heel andere richting te zoeken. 20 procent van de werknemers zou een carrièreswitch overwegen als hij ontslagen zou worden, bleek uit een onderzoek dat Motivaction in 2003 uitvoerde voor uitzendbureau Randstad. Volgens een poll van carrièresite Monsterboard is dat percentage dit jaar gestegen tot 53.


Dat betekent niet dat zij dat ook daadwerkelijk doen, zegt marketing directeur Rikki Wivel. 'We merken dat mensen tijdens een economische crisis minder tevreden zijn over hun baan. Ze moeten vaak veel harder werken terwijl daar weinig tegenover staat. Werknemers ervaren dat bedrijven nu gemakkelijk afscheid van je kunnen nemen. Ze voelen zich niet gewaardeerd, hebben het idee dat ze gebruikt worden, zeker als bedrijven reorganiseren terwijl anderen juist profiteren. Het zet mensen aan tot nadenken of ze nog wel gelukkig zijn met hun baan.'


Iedereen kan aan een carrièreswitch, maar de kans op mislukking ligt op de loer. 'Het is vooral een realistische mogelijkheid voor mensen die iets te bieden hebben', zegt Arnold Bakker, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam. 'Een sprong naar voren moet goed worden voorbereid. Kijk naar het tv-programma Ik vertrek waar mensen zonder Spaans te spreken in Spanje een camping beginnen. Dan zie je hoe het mis kan gaan. Ik beschouw de carrièreswitch vooral als een aanvulling op de mogelijkheden die er in deze crisis zijn.'


In crisistijd de baas laten weten dat je een opleiding wilt volgen omdat je een andere carrière wilt, dat zal niet iedereen aandurven. Dus is het wachten op een reorganisatie. Dan wordt op kosten van de werkgever vaak een outplacementbureau ingeschakeld en is er geld voor om- en bijscholing. Omscholing kost tijd en geld, variërend van een paar honderd euro tot enkele duizenden euro's voor een volledige hbo-studie. Wie zijn rijbewijs heeft, kan in een maand de benodigde papieren in orde maken om als taxichauffeur te kunnen beginnen. Een leraar die zijn bevoegdheid moet halen terwijl hij als zij-instromer al voor de klas staat, is al gauw een paar jaar kwijt. Er zijn switchers die hun opleiding deels betalen uit de ontslagvergoeding die ze meekrijgen. En wie geluk heeft, vindt een nieuwe werkgever die de opleiding betaalt, bijvoorbeeld voor technische functies.


Want het kiezen van een andere carrière is niet alleen voor hoogopgeleiden een uitweg uit de crisis, zegt Rikki Wivel van carrièresite Monsterboard. 'Er zijn genoeg vaardigheden die mensen elders ook kunnen inzetten. Als je veel aan planning hebt gedaan in de detailhandel, kun je ook plannen in bijvoorbeeld de zorg.'


De mate van succes laat zich lastig meten. Net als anderen op de arbeidsmarkt krijgt een switcher vaak een tijdelijk contract. Wie zich omschoolt, moet zijn diploma halen. Maar dan lonkt er in sectoren waar tekorten op de arbeidsmarkt worden verwacht - technische beroepen, onderwijs - wel een vaste aanstelling.


Beroepskeuzetest

Motivatie is belangrijk, zegt outplacer Dirk de Moes. 'Heel goed weten wat je wilt doen, en wat je wel en niet kan. Een beroepskeuzetest levert veel op. En hoe dichter mensen tegen de WW zitten, hoe meer ze ervoor gaan.'


'Natuurlijk heb ik me nog wel eens afgevraagd: is dit echt wat ik wil', zegt Henk Weeke. 'Maar als ik ex-collega's spreek, ben ik blij dat ik weg ben. Hier ben ik drukker dan ooit, en het is zwaar, want naast mijn fulltime baan moet ik mijn tweedegraadslesbevoegdheid halen. Maar ik krijg er veel voor terug. 'Ik vind economie saai' , zei een van de eerste leerlingen tegen me. Dat heb ik me heel erg aangetrokken. Als ik vanuit de praktijk vertel, dan hangen ze aan m'n lippen.'


Foto's


'Het was spannend, ook voor mijn gezin'

Van je hobby je werk maken. Dat was de oplossing van Richard van Ewijck toen hij werd geconfronteerd met de gevolgen van de aanhoudende crisis. Na twintig jaar grafische sector, hij was bedrijfsleider in een drukkerij, merkte hij al een tijd dat het slechter ging. Er zat een reorganisatie aan te komen en een andere baan zoeken in dezelfde branche had niet zo veel zin, vond Van Ewijck.


'Ik ben al een jaar van te voren een plan de campagne gaan maken. Heb veel gesproken met kennissen en vrienden. Ging naar informatiebijeenkomsten voor starters bij de bank en de Belastingdienst.'


Schilderen was al, wat Van Ewijck noemt, 'bewust vrijwilligerswerk'. 'Schilderen is een hobby van me, dus ik hielp altijd bij kennissen en vrienden. En thuis is ook altijd alles perfect in orde.'


Toen het ontslag kwam, was Van Ewijck klaar voor zijn carrièreswitch. Hij kon nog op kosten van de grafische bedrijfstak cursussen materiaalkennis volgen. Daarna volgde de sprong in het diepe.


'Het was natuurlijk spannend. Ook voor mijn gezin. Maar mijn orderportefeuille heeft zich goed gevuld. Mijn netwerk is meteen gaan draaien. En van het een kwam het ander. De bouw heeft het weliswaar moeilijk, maar mensen die in hun huis blijven zitten, kiezen ervoor om het op te knappen. En zo heb ik genoeg werk.Ik werk 60, 70 uur in de week en dan moet ik de administratie nog doen. Mijn salaris is denk ik vergelijkbaar met wat ik had. Maar dat moet aan het eind van het jaar blijken. Ik heb veel moeten investeren: een bedrijfsbusje, een steiger, ladders. Maar ik heb weer iets gevonden wat ik leuk vind, net als bij mijn vorige baan. Als ik wegga, heb ik altijd resultaat. Het is altijd opgeknapt.'


Deze crisis hangt al twintig jaar in de lucht wegens de enorme schuldenpositie van de Verenigde Staten, zegt Mark Breedveld. Hij is econoom en 'heeft dit dus zien aankomen, al had ik de crisis eerder verwacht, in 2002, 2003 al'. Breedveld ging zijn 'risico's spreiden' toen hij merkte dat het dringen werd als zzp'er op de markt van interim-managers. 'De tarieven kwamen onder druk te staan, 40 procent minder was niks. Je bent toch een van de velen. Er was niet continu werk meer, er zat soms een paar maanden tussen de volgende klus. Dan wordt je inkomenspositie wankel.'


Zijn vrouw kwam met het idee voor een webshop. 'Ik ben zelf een enorme liefhebber van alles wat Italiaans is. In eerste instantie wilden we Italiaanse overhemden importeren, maar daar kwamen we niet uit omdat alle tussenschakels eraan wilden verdienen. Kansen komen voorbij, die moet je zien en grijpen. Bij een Italiaans contact kreeg ik een kop koffie en de volgende afspraak ging niet meer over overhemden.'


Breedveld levert vooral aan de horeca, cupjes net zoals Nescafé, maar merkt daar niet veel van de crisis. 'Klanten besparen niet op koffie. Maar je moet je wel onderscheiden, dat is nu heel belangrijk. Het haalt wel het ondernemen en de creativiteit in je boven. Je doet een stapje extra, levert service en kwaliteit. Van je klanten fans maken. We zijn klein en kunnen daardoor flexibel zijn. Het nieuwste product is de espressofietsbar, voor take-awaykoffie op evenementen. Breedveld zoekt daarvoor nog mensen. 'De fietsbar rijdt soms al om 7 uur voor. Studenten vinden dat te vroeg.'


'Je doet een stapje extra, levert service'

Een lichtgewicht bolderkar - nog steeds te koop - was zijn afstudeerproject toen Frank Maarsen in 2003 industrieel ontwerper werd. Er hoorden ook nieuwe diensten bij, bijvoorbeeld vakanties met zo'n lichte kar voor kinderen.


Juist door het ontwikkelen van die diensten kwam Maarsen stapje voor stapje terecht in de zorg, waar hij voor een verzekeraar een project opzette om de regionale gezondheidzorg te verbeteren. 'Betere zorg op de juiste tijd. Maar ook mensen aanzetten meer aan hun eigen gezondheid te doen', zo vat hij de werkzaamheden samen.


Toen het project wegens bezuinigingen werd stopgezet, zette dat Maarsen aan het denken. 'Wat moest ik met mijn opleiding tot industrieel ontwerper in de zorg? Onderwijs borrelde al langer in mijn achterhoofd. Tijdens mijn eerste carrière merkte ik dat ik graag mensen begeleid en bezig ben met innovaties. En ik heb veel ervaring die ik kan doorgeven. Kortom, alles kwam samen. Het klinkt misschien raar, maar ik heb altijd een open blik gehad, dat hoort denk ik ook bij mijn vak. Als je een televisie kan ontwerpen of een lantaarnpaal, dan kan je ook docent worden. Dat is geen zelfoverschatting, maar een bepaalde manier van flexibiliteit.'


Maarsen geeft wekelijks college aan ongeveer tachtig studenten op de Hogeschool Windesheim in Almere. Binnenkort begint hij aan een interne opleiding voor het ontwikkelen van didactische vaardigheden. 'Ik kan hier mijn passie en enthousiasme kwijt. Het doorgeven van mijn vakkennis gaat me gemakkelijk af. Het is fantastisch dat ik me nu als docent verder kan ontwikkelen. Je bent nooit uitgeleerd. En dat verwacht ik ook van mijn studenten.'


'Ik heb veel ervaring die ik kan doorgeven'

Makelaar en notaris


Coach


(Landschaps)architect


Leidster kinderopvang


Bouwvakker


Helpende in de thuiszorg mbo 1 of 2


Geen werk voor:


Wel werk voor:


Lasser en veel andere technische beroepen


Ingenieur in hoogwaardige (chips)industrie


Docent exacte vakken


Zorgmedewerker mbo 3, 4


Ict


Verpleegkundige


Percentage werknemers dat bij ontslag een nieuwe loopbaan zou overwegen volgens een poll van carrièresite Monsterboard.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden