Carré-debat: Rutte moet toekijken hoe Buma naar rechts lonkt

Analyse van het lijsttrekkersdebat in Carré

Premier Mark Rutte trad in Carré voor het eerst deze campagne aan bij een tv-debat. Hij moest toekijken hoe CDA-leider Sybrand Buma zich presenteerde als een rechts alternatief.

De deelnemers aan het debat: van links af Klaver (GL), Roemer (SP), Thieme (PvdD), Pechtold (D66), Krol (50Plus), Asscher (PvdA) en Buma (CDA). Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het gemor was voor het Carré-debat al hoorbaar bij de VVD. Mark Rutte had het niet getroffen bij de loting. Hij moest eerst discussiëren met Henk Krol (50Plus), Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en Jesse Klaver (GroenLinks) - samen nu goed voor een karige zeven zetels in de Tweede Kamer - over de AOW-leeftijd. Daarna restte nog een debat met onder anderen Alexander Pechtold over de Europese Unie.

Rutte had graag geruild met zijn rechtse rivaal, Sybrand Buma. De CDA-leider mocht met de linkse leiders, Klaver en Lodewijk Asscher, in debat over de vraag of 'de Nederlandse cultuur' onvoldoende beschermd is de afgelopen jaren. Rutte moest toekijken hoe Buma zich presenteerde als de man die opkomt voor 'de 90 procent van de Nederlanders' die zich volgens hem zorgen maakt over 'onze normen en waarden'.

Het leidde tot een scherp debat tussen hem en vooral Klaver. Volgens de GroenLinks-leider staat juist 'de Nederlandse cultuur van tolerantie en verdraagzaamheid' op het spel. Jongeren met een migrantenachtergrond krijgen volgens de GroenLinkser 'al sinds de eeuwwisseling' te horen dat ze er niet bij horen. Klaver: 'Daar hoor ik u niet over, meneer Buma.'

De CDA-leider ging niet in op dat verwijt. Hij benadrukte juist dat de moslimgemeenschap 'weleens wat meer aangesproken' mag worden in de strijd tegen de radicale islam. Hij verweet 'linkse partijen' dat ze zorgen van Nederlanders over immigratie wegwuiven. 'Het moet radicaal anders,' aldus Buma.

In de 30 seconden die Rutte over het thema mocht spreken, zei de VVD'er dat hij zich 'steeds meer zorgen' maakt over de Nederlandse cultuur, maar hij toonde zich iets milder dan Buma. 'Iedereen die onze waarden onderschrijft, die reik ik de hand, waar hij ook vandaan komt.'

Buma wil zich graag opwerpen als een potentiële rivaal voor Rutte in de strijd om rechtse kiezers. De CDA'er loopt al 23 jaar rond op het Binnenhof - eerst als fractiemedewerker en sinds 2002 als Kamerlid - maar het grote publiek lijkt de man nu pas te ontdekken. In de peilingen kruipt hij langzaam richting Rutte.

De CDA-leider blijft dan ook gretig drukken op de zwakke plek van Rutte: betrouwbaarheid. Het debat was amper begonnen of Buma greep een discussie over het afschaffen van het eigen risico in de zorg aan om een sneer uit te delen naar de premier. Hij vergeleek de belofte van de linkse partijen om het eigen risico te schrappen met de belofte van Rutte - 'hier vier jaar geleden in Carré' - dat er geen euro meer naar Griekenland zou. 'Ze weten zelf dat het niet waargemaakt gaat worden.'

Rutte presenteerde zich juist als de kalme staatsman met internationale ervaring. Hij herhaalde dat de VVD onder zijn leiding nooit meer gaat samenwerken met Wilders. 'Er is nu ander leiderschap vereist', aldus Rutte. 'Leiderschap dat partijen bij elkaar brengt. Dat heb ik de afgelopen vier jaar laten zien en dat wil ik de komende jaren laten zien.'

De VVD zal hopen dat de campagne nieuw elan krijgt. De pogingen via een tweestrijd met Wilders ook kiezers bij het CDA en D66 weg te trekken, slagen vooralsnog niet. De PVV-leider, die gisteren wederom afwezig was, is nog vrij onzichtbaar in de campagne. De andere lijsttrekkers richten daarom hun pijlen vooral op Rutte.

Lodewijk Asscher had de premier 's ochtends bij Buitenhof al weggezet als 'opportunistisch' en 'ongeloofwaardig'. De premier zou nu alleen maar waarschuwen voor het 'verkeerde populisme' van de PVV, omdat hij uit is op een electoraal lucratieve tweestrijd met de PVV. De afgelopen jaren zweeg Rutte volgens Asscher juist om 'tactische redenen'.

De PvdA-leider kwam er zondag tijdens het debat al snel achter dat ook zijn eigen geloofwaardigheid steeds in twijfel wordt getrokken - een lot dat hij deelt met zijn coalitiepartner Rutte. Buma noemde hem 'spuit elf', omdat de PvdA de afgelopen jaren het eigen risico nog verdedigde en het nu wil afschaffen. 'Had het dan de afgelopen vier jaar gedaan,' zei ook Henk Krol.

Asscher kreeg het tijdens de felle interviewtjes die de lijsttrekkers tijdens het debat moesten ondergaan ook zwaar te verduren. 'Tien dagen te gaan, waar blijft het Asscher-effect?' wilde de interviewster weten. Asscher beet van zich af - 'Ik blijf niet aan de zijlaan staan als de populisten aan de macht komen, als de zondebokpolitiek wint' - maar ook bij zijn bewonderaars zullen de zorgen langzaam toenemen.

De PvdA stevent af op een historische nederlaag. Het is de vraag of het Carré-debat daar zondag verandering in heeft gebracht.

Lees ook: Wat klopt er van wat politici beweerden tijdens het Carré-debat? Lees onze live-factcheck terug.

Gehoord bij het debat

'Vier jaar geregeerd en nu komt spuit elf en zegt: terug naar nul'
CDA-leider Buma in debat met PvdA-leider Asscher over het eigen risico

'Meneer Buma, u bent gewoon een stugge boekhouder'
Roemer (SP) tegen CDA-leider Buma (die het eigen risico wil handhaven)

'Ik leg me er niet bij neer dat we de peilingen nu beschouwen als feiten'
Asscher (PvdA) resteren 9 dagen om de campagne naar zijn hand te zetten

'Ik stem niet op jou want je bent een Marokkaan' aan zulke verwensingen wen ik nooit'
GroenLinks-leider Klaver over de 'Nederlandse identiteit'

'Ik zou terug willen naar dat land waar iedereen tolerant is en oog heeft voor elkaar'
50Plus-lijsttrekker Krol over normen en waarden

'Prima dat mijn mannelijke collega's daarvan dromen, maar ik droom liever over mijn idealen'
Lijsttrekker Thieme (Partij voor de Dieren) wil geen premier worden

'Die ouderen hebben ook kinderen en kleinkinderen'
Rutte (VVD) tegen Krol (50Plus) over de lastenverdeling tussen oud en jong

'Die mensen zijn niet allemaal boos, blank en 50+'
D66-leider Pechtold over de PVV-kiezers

Meer over