Carmine en Pina uit het gekkenhuis

Carmine uit Napels was vijftien jaar toen de dokter zijn vonnis velde: schizofreen. Dat was dertig jaar geleden. Hij werd afgevoerd naar het gekkenhuis....

In datzelfde gekkenhuis belandden jaren later Pina en Rita. Het werden dikke vriendinnen. Toen ze Carmine en Mario leerden kennen, sloegen links en rechts de vonken over: tussen Carmine en Pina, en tussen Mario en Rita. Gek werden ze, maar nu op elkaar.

Liefde doet wonderen: hun eigen gekte ebde weg. De vier hadden al lang ontslagen kunnen worden. Maar waar moesten ze naar toe? De familie wilde hen niet. Dus bleven ze maar wonen op het terrein van de inrichting. En daar zouden ze de rest van hun leven zijn gebleven als gisteren de Italiaanse gekkenhuizen niet zouden zijn opgeheven.

Op papier zijn de psychiatrische inrichtingen al sinds achttien jaar dicht, volgens een wet die de naam draagt van de psychiater Franco Basaglia. Deze aanhanger van de antipsychiatrie vond dat de maatschappij de geesteszieken niet moest opbergen, maar juist moest integreren.

Op zichzelf was die wet zo gek nog niet. Jarenlang werden hinderlijke mensen - misdadigers, onaangepasten, zieken, alleenstaande bejaarden - opgesloten in de gevangenis of een inrichting. Daar was trouwens weinig verschil tussen. Psychiatrische klinieken waren opbergruimten van menselijk uitschot. Wie niet al gek wás, wérd het er wel. Veel mensen die niets mankeerden, zijn hun leven lang in een gekkenhuis geparkeerd geweest. In de onttakelde gebouwen heersten vaak toestanden die veel weg hadden van Dachau of de hel van Dante: kwellingen, uithongering, patiënten die aan hun bed werden vastgebonden, naakte gekken die zich wentelden in hun drek.

De sluiting van de inrichtingen bleek heel relatief. Er mochten geen nieuwe patiënten meer worden opgenomen, maar de oude bleven meestal gewoon zitten. Want de wet schreef wel alternatieve opvangcentra voor, maar die kwamen er nauwelijks. Daar hadden de meeste psychiaters ook geen enkel belang bij, want dankzij het bestaan van de door de staat gerunde helleholen konden zij patiënten die het betalen konden, opnemen in hun eigen privéklinieken.

In 1978 zaten er honderdduizend mensen in psychiatrische inrichtingen opgesloten. Zestigduizend van hen zijn intussen dood, 23 duizend zijn inderdaad de maatschappij ingegaan. Maar hoe. Een kleine minderheid heeft een plaats gekregen in opvangcentra of in ziekenhuizen. De grote meerderheid is terechtgekomen bij familie, of op straat. Het leven van veel mensen is een hel omdat ze gek worden van de gek die ze thuis hebben.

Maar nu moeten de gekkenhuizen echt dicht. De uiterste datum van 31 december 1996 hebben de meeste van de 76 nog functionerende inrichtingen niet gehaald. De besturen van de regio's, waaronder de volksgezondheid valt, hebben tijd gekregen tot eind januari om te zorgen voor alternatieven: speciale ziekenhuisafdelingen voor de ergste gevallen, klinieken voor tijdelijke opname, day hospitals, therapeutische gemeenschappen, arbeidscoöperaties, thuishulp. Wie in gebreke blijft, krijgt zware boetes.

Minister Rosy Bindi van Gezondheidszorg heeft verzekerd dat niemand de inrichtingen zal verlaten als niet eerst een alternatief verblijf is gevonden. Maar veel familieleden van gestoorden zijn bang dat zij uiteindelijk voor de sluiting van de gekkenhuizen zullen opdraaien.

Onder de 21 inrichtingen die dezer dagen dichtgaan, is ook die van Carmine, Pina, Mario en Rita. De bureaucratie besliste dat Carmine naar een ander verblijf zou gaan dan zijn Pina, en Mario ergens anders heen dan Rita. Op een gekkenfeest vorige week kreeg Carmine het te kwaad: 'Als jullie ons uit elkaar halen', huilde hij, 'maken jullie ons dood.' Dat maakte indruk. De twee paren zullen alsnog bij elkaar mogen blijven. Die gekkerds toch.

Jan van der Putten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.