Carlos Salinas sloeg in drie maanden tijd imago aan diggelen

Ex-president Carlos Salinas is in drie maanden zijn in zes jaar opgebouwde imago als hervormer van de Mexicaanse economie kwijt....

H OEWEL ex-presidenten in Mexico na hun aftreden vrijwel altijd worden verguisd, zijn er maar weinig zo diep gevallen als Carlos Salinas de Gortari. Zijn zorgvuldig gecultiveerde imago ligt drie maanden na zijn aftreden aan diggelen.

Nog geen honderd dagen na het einde van zijn zesjarige ambtstermijn zit zijn broer Raúl in de cel op verdenking van moord, is zijn sollicitatie naar het voorzitterschap van de Wereldhandelsorganisatie WTO op een beschamend fiasco uitgelopen, beschouwen veel Mexicanen hem als een dief en wil de oppositie hem laten berechten wegens economisch wanbeheer.

Carlos Salinas begon zijn sexenio in 1988 onder uiterst ongunstige omstandigheden. De economie was een puinhoop. De inflatie bedroeg 150 procent per jaar. Op de aanhangers van zijn eigen Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) na, waren er bovendien maar weinig Mexicanen die de legitimiteit van zijn presidentschap erkenden. Salinas, zo was de algemene opvatting, had de linkse oppositiekandidaat Cardenas alleen maar kunnen verslaan door verkiezingsfraude.

De president trok zich niets aan van alle kritiek en begon ijverig te werken aan zijn neo-liberale hervormingsprogramma. Hij privatiseerde erop los, bracht de inflatie onder controle en gooide de gesloten Mexicaanse markt volledig open voor buitenlandse investeringen en importgoederen. Hij was de drijvende kracht achter Mexico's begeerde toetreding tot Nafta (het vrijhandelsverdrag met de VS en Canada) en de OESO (de club van rijke landen).

Onder Salinas leek het neo-liberale paradepaardje Mexico hard op weg naar de Eerste Wereld, tot op 1 januari vorig jaar de spectaculaire opstand van het guerrillaleger EZLN in de straatarme deelstaat Chiapas het zogenaamd moderne Mexico voor de ogen van de wereld te kijk zette. Het EZLN legde met zijn sociale en politieke eisenpakket feilloos bloot dat het Salinisme beperkt was gebleven tot macro-economische successen.

De rebellie van de Zapatista's zette op nieuwjaarsdag de toon voor wat Salinas' rampjaar zou worden. Zijn gedoodverfde opvolger, presidentskandidaat Colosio, en de tweede man van de PRI, Massieu, werden vermoord en een van zijn bevriende miljardairs viel in handen van een groep ontvoerders.

De politieke moorden brachten een stroom van geruchten op gang over directe medeplichtigheid van de PRI-top, mogelijk in samenwerking met de drugskartels. Kortom, de eens zo geroemde Mexicaanse politieke stabiliteit brokkelde in het laatste jaar van Salinas' ambtstermijn gestaag af. Salinas deed bovendien niets om de indruk weg te nemen dat hij de politieke moorden in de doofpot wilde stoppen.

Maar het ergste moest nog komen. Eind december, kort na het aantreden van zijn opvolger Zedillo, bleek het economische succesvan Salinas op drijfzand te zijn gebouwd. De ex-president had het tekort op de handelsbalans en de overwaardering van de peso schromelijk onderschat.

Om zijn kandidatuur voor het WTO-voorzitterschap kracht bij te zetten - 'een president die devalueert, devalueert zichzelf' was het adagium van een van Salinas' voorgangers - weigerde Salinas de waarde van de peso te verminderen en maatregelen te nemen om het tekort op de handelsbalans te verkleinen.

Daarmee zadelde Salinas zijn opvolger op met een gigantisch probleem. De onervaren Zedillo deed wat zijn voorganger uit eigen belang weigerde en stortte Mexico in een ernstige financieel-economische crisis.

De door Zedillo bespoedigde deconfiture van Salinas lijkt ook nog niet ten einde. Aanklager Chapa, die de moord op Massieu onderzoekt, liet niet alleen Raúl Salinas oppakken, maar zei woensdag omineus dat Massieu is vermoord omdat hij 'een bedreiging' vormde voor de belangen van de broers Salinas.

Raúl en Carlos hebben sinds hun jeugd altijd nauw samengewerkt. Daardoor is het moeilijk voorstelbaar dat de president niet op z'n minst op de hoogte was van de praktijken waarvan zijn broer wordt beschuldigd. Zelfs als uiteindelijk blijkt dat de ex-president niets met de moord te maken heeft, zal de verdenking hem blijven achtervolgen, omdat Mexicanen - gewend aan desinformatie - van achterdocht een levenshouding hebben gemaakt.

Art van Iperen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.