Carlie verbeeldt de strijd tussen echt en plastic

De musical Carlie gaat pas 24 september in première, maar als er één persoon is die er nu al over droomt, dan moet het de kleermaker zijn die voor de musical de kostuums maakt....

Van onze verslaggeefster

Greta Riemersma

AMSTERDAM

De kleermaker en de scenarioschrijver zitten op nog geen twee meter afstand van elkaar in Focus Studio in Amsterdam-West. Weer een paar meter verderop, maar dan in een andere ruimte, worden danspassen ingestudeerd. 'Kwel ze, teister ze', roept regisseur Victor van Swaay bij wijze van grap naar een verwilderde Barrie Stevens. Het haar van de choreograaf staat overeind, zijn shirt hangt half uit zijn joggingbroek.

Met de blik van een schoolmeester en met zweet op het voorhoofd keurt hij de verrichtingen van Joep Onderdelinden, Esther Roord, Kietje Sewrattan en Lone van Roosendaal, die een act met drie droogkappen instuderen. Een gettoblaster schettert muziek het oefenlokaal in: 'Je bent niet meer te houden' Zang en piano klinken even later ook uit de naburige ruimte, maar dan live, en een paar uur verder staan daar Joke de Kruijf en Joep Onderdelinden hun tekst door te nemen. 'Hou je taai, tijger', acteert ze wiebelend op een schoen. Nieuwe woorden worden toegevoegd ('Wow'), andere geschrapt, omdat ze 'tropo' zijn, aldus Van Swaay.

De musical Carlie verkeert in iets meer dan rudimentaire staat, maar de spanning is nu al 'fnuikend maar heerlijk', vindt Gerard Cornelisse van de firma Bergen, die de musical produceert. De Amsterdamse productiemaatschappij, die net als grote broer Joop van den Ende in Aalsmeer zowel theater, film als televisie bestrijkt, maakte niet alleen naam met de Oscar die Antonia van Marleen Gorris won. Vorig jaar was de musical Willeke een kassucces, en binnenkort is er dan Carlie, een musical over Barbiepoppen. Hoe dat avontuur ook afloopt, nu al zijn er 120 voorstellingen aan 63 theaters verkocht.

Ontstaat hier een tweede Joop van den Ende, in Nederland musicalproducent bij uitstek? Geenszins, is het antwoord van Cornelisse. 'Het grootste verschil is dat wij nieuwe producties maken. Als Joop van den Ende The Phantom, Evita of Miss Saigon doet, doet hij logistiek en productioneel heel veel, maar op het creatieve vlak niks. De pasjes, de hoge tonen zijn in alle landen hetzelfde. Dat geeft niks, McDonalds is lekker, maar wij willen creatief ook iets doen.'

Cornelisse en zijn collega's hebben niet de ambitie een major te worden in mondiaal film- en televisieland. 'En ik zou er niet aan moeten denken een eigen theater te hebben. Je kunt ons zien als een uitgeverij. We doen dingen voor een groter publiek, maar ook omdat we debuten en dichtbundels willen uitgeven.' Onder producties voor fijnproevers verstaat hij bijvoorbeeld de nieuwste film van Theo van Gogh, Blind Date. In het verleden was Bergen producent van Studio Hinderik en dansfilms. Het geld voor dit soort kleinere producties moet onder andere verdiend worden met musicals.

Een musical trekt per definitie een groter publiek dan een voorstelling van De Trust, weet Cornelisse. En musical is populair, het komend theaterseizoen staan er dertien geprogrammeerd, terwijl zes à zeven het normale aantal is. 'Dat is de verdienste van Van den Ende, hij heeft het publiek musical-minded gemaakt. En dan wil men nu wel weer eens iets anders dan Miss Saigon.' Zo hoopt Bergen over twee seizoenen Into the Woods van Stephen Sondheim te brengen.

Maar nu eerst is er Carlie. Joep Onderdelinden, die ook in Willeke speelde, kwam op het idee. Hij dacht aan een lunchvoorstelling van een uurtje. Bergen deed marktonderzoek en ontdekte dat Barbie lééft. Het bedrijf zag er een avondvullende musical in. Scenarioschrijver Robert Alberdingk Thijm, die onder andere heeft meegewerkt aan de televisie-serie In de Vlaamsche Pot van Veronica, vroeg zich af waar Barbie voor moest staan, en dacht: 'Cash, handel, dat is haar tragiek, Barbie is een bedrijf.'

Hij liet zich inspireren door prinses Diana. Die sprak in het geruchtmakende interview voor de BBC ook over zichzelf alsof ze een product was, vaak in de derde persoon enkelvoud. Ze had het over the marriage, the firm en the topjob. In de musical is Carlie - in plaats van Barbie - met andere poppen onderdeel van de firma Pastel - in plaats van de firma Mattel. De pop Carlie wordt verliefd op een mens, haar bodyguard. Maar het is een onmogelijke liefde. Carlie gaat terug naar haar eeuwige verloofde Dan, terug naar de plastic wereld. 'Sadder but wiser', zegt Alberdingk Thijm.

Zelf heeft hij het niet zo op Barbie. 'Gedoe', lacht hij. Toch vond hij zijn opdracht 'héél erg leuk en héél erg moeilijk'. En die luidde: wat je schrijft moet toegankelijk zijn, maar niet melig. Bovendien mochten er hooguit acht rollen in zitten, en geen grote balletten. Hij maakte van Carlie naar zijn zeggen een ouderwetse musical: een paar scènes, en dan een liedje. Het verhaal, waarin de poppen aan het einde het verschil hebben geleerd tussen echt en nep, zegt iets over deze tijd, meent Alberdingk Thijm. 'Imago's zijn verschrikkelijk belangrijk, in de politiek, in het sterrendom, in voetbal, in het koningshuis. Carlie gaat over echt en plastic.'

Regisseur Victor van Swaay noemt Carlie een muzikale komedie. 'Humor in godsnaam', zegt hij, 'om de waarheid draaglijk te maken'. Nee, Carlie wordt geen camp. 'Het is niet alleen maar cynisch commentaar op het verschijnsel Barbie. Het is makkelijk dat te doen, maar dan ben je snel uitgeluld. Je moet toch personages maken waarin je je kunt inleven.' En nee, Carlie wordt geen soap. 'Het is ook een allegorie over macht, omgangsvormen, dwingelandij.' De firma Pastel doet er alles aan de poppen in de poppenwereld te houden. Maar ze ontsnappen en ontdekken dan ook de zwarte kanten van mensengevoel: jaloezie, verdriet. 'Dat is het spel dat voortdurend speelt.'

Maar: 'Het moet absoluut entertainment zijn. Ik wil mensen vermaken. Ze hoeven niks te leren, ze hoeven die allegorie er niet uit te halen.' En als dat uitverkochte schouwburgen oplevert: des te beter. 'Dranghekken moeten we hebben. Een schouwburg is gebouwd om achthonderd mensen tegelijkertijd een ervaring te laten beleven.'

Joke de Kruijf, die eerder de rol had van Willeke Alberti in Willeke en daarvoor naam maakte in grote producties als The Phantom of the Opera en Cats in binnen- en buitenland, speelt Carlie, de titelrol. Op het affiche voor Carlie is ze als pop in een doosje opgeborgen. Haar benen werden op de foto verlengd, voor haar hals en enkels spannen elastiekjes.

Ze had Maria kunnen zijn in West Side Story die Van den Ende binnenkort brengt, maar ze koos voor Carlie. Ze vindt het moeilijker, maar leuker om in deze nieuwe productie te staan. Bovendien zou ze in West Side Story anders het 'lieve, zoete meisje' moeten spelen dat ze al zo vaak in musicals is geweest. 'Daar is niks mis mee, het past wel bij mij, maar ik ben er langzamerhand overheen. Ik ben niet meer het lieve kleine meisje, het prinsesje dat ik tien jaar heb gespeeld.'

Van tevoren heeft ze tegen Bergen gezegd: 'Luister, ik ga niet een domme Barbiepop spelen.' Ze wilde dat Carlie kon flippen, dat ze de controle verliest. En inderdaad: er komen 'kraakjes in het plastic'. Of ze niet bang is dat het onderwerp te licht is? 'Wat is er fout aan licht? Willeke was ook licht, maar er zat wel een traan in. Net als in Carlie, er gebeurt wel wat met iemand. Carlie krijgt aan het einde een kloppend hartje. Dat is cliché, maar Barbie is cliché. Als het maar een leuke avond wordt.'

Carlie gaat 24 september in première in de Stadsschouwburg Haarlem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden