Carla Mulder inspireert TGA tot hallucinerende reis 'New York is trippend op zoek naar zijn roots'

Ecstasy, de nieuwste voorstelling van Toneelgroep Amsterdam die donderdag in première gaat, is gebaseerd op Carla Mulders ervaringen met het sjamanisme in New York....

Van onze medewerkster

Marian Buijs

AMSTERDAM

Een LSD-trip hebben ze niet genomen, de acteurs van Toneelgroep Amsterdam. Zelfs een nacht lekker swingen met een paar pilletjes zat er niet in. Terwijl de titel van hun nieuwe voorstelling Ecstasy toch andere vermoedens oproept.

Wel maakten ze kennis met andere manieren om in trance te raken, onder leiding van twee dames die de groentjes in hun eigen Transformatorhuis in Amsterdam een weekend lang inwijdden in oeroude, sjamanistische rituelen. Sommigen vonden het klinkklare onzin, anderen doken wel degelijk in het zwarte gat, waar zij dieren aantroffen met geheimzinnige boodschappen.

Sjamanisme is een natuurgodsdienst, die is gebaseerd op de gedachte dat alles leeft, of het nu een steen is, een boom, of een rivier. Via bepaalde rituelen is het mogelijk jezelf toegang te verschaffen tot bovennatuurlijke werelden, en kennis te nemen van zaken die je in het normale leven niet waarneemt.

Carla Mulder, actrice en initiatiefneemster van Ecstasy, werd in New York, waar ze stage liep bij de befaamde Woostergroup, getroffen door de overvloedige aandacht voor primitieve culturen. Ze toog naar een sjamanisme-cursus en maakte haar eerste 'reis'. 'Ik weet nog steeds niet wat het is, een echte trance of alleen maar fantasie. Als je in die geestenwereld terecht komt, is alles even vreemd. Je bent er niet in thuis en je denkt dus, ja, ik kan het net zo goed allemaal verzinnen. Als je daadwerkelijk gaat geloven dat je allerlei geesten kunt oproepen en daarmee kunt praten, moet je het ook kunnen ontkrachten, anders zit je gevaarlijk dicht tegen de gekte aan.'

Als actrice bij het Onafhankelijk Toneel en Discordia was Mulder meestal de relativerende factor, met een uiterst nuchtere, droogkomische toon. Is ze nu ineens bekeerd tot een geloof? 'Welnee, ik ben allerminst religieus. Het fascineerde me alleen dat al die spirituele zaken in New York zo worden omhelsd. De eerste week dat ik er zat was ik bij een herdenkingsdienst voor Audrey Lord, een dichteres, zwart, die veel actie voerde voor de zwarte beweging en een aantal jaren geleden is gestorven aan kanker. Achter uit de kerk kwam een groep Afrikaanse vrouwen, helemaal in trance, dansend en zingend. Ze staken kaarsen aan, er waren spreeksters - Angela Davis - en het was zo ongelofelijk geëmotioneerd dat ik acuut volschoot.

'Wij kennen dat extatische niet, de spiritualiteit van het christendom is modderig, saai en formeel. Je hebt aan de andere kant ook die onvoorstelbaar commerciële New Age-beweging die in New York veel harder is dan hier. Je kon ergens in zo'n chique centrum een sjamanisme-workshop doen voor vierhonderd dollar, maar ik deed het voor vijf. Daar trof ik een clubje dat niet pretendeerde je in een weekend gelukkig te kunnen maken. Daar kan ik niet tegen, mensen die je helemaal niet kennen, je aankijken en met een indringende blik zeggen waar je last van hebt. Of dat je aura zo dof is. Rot toch op, denk ik dan.'

Haar New Yorkse ervaringen zijn aanleiding geweest voor deze nieuwe montagevoorstelling van Gerardjan Rijnders. Al voordat ze vertrok had zij hem gevraagd of hij niet een stuk wilde schrijven over haar ouders. Na het zien van Silicone en Pickup, weinig opwekkende eenakters die Rijnders schreef over relaties, vond ze dat de dialogen wel erg leken op de gesprekken tussen haar ouders. 'Niet dat mijn ervaringen zo uniek zijn, iedereen heeft wel zoiets meegemaakt thuis. Maar ik dacht, misschien is dat mooi materiaal. Toen ik naar New York ging, vroeg hij me brieven te schrijven over mijn jeugd en mijn ervaringen daar.'

Eenmaal terug vatte ze haar indrukken bovendien samen in een scenario over drie fictieve personages die ze graag had willen ontmoeten. Een hermafrodiet, een sjamanistische zwerfster en een gogo-danseres.

'Vanuit een gevoel van ontheemd zijn is iedereen daar wanhopig op zoek naar zijn roots. Die zoeken ze in spirituele zaken of in een uitdagend soort perversiteit. Ik vind dat fascinerend, heel New York is aan het trippen, maar dat stuwt de adrenaline wel omhoog.'

Op basis van al dat materiaal construeerde Rijnders de uiteindelijke tekst, Ecstasy, het verslag van een reis. Zelf speelt ze het meisje Nettie die vanuit Rotterdam naar New York vertrekt, waar ze wordt overmand door avonturen die haar nieuwe, onbekende realiteiten binnenvoeren, afgewisseld met flash-backs uit Nettie's jeugd. Geen plot die regelrecht op een climax afstevent, maar een vertelling die heen en weer schiet tussen Rotterdam en New York en vandaar naar andere dimensies.

De voorstelling laveert tussen roes en realiteit en moet een licht hallucinerend effect op de toeschouwer hebben. In een kleurige entourage klinken trommels, bespeeld door de acteurs. 'Elk ritueel is gebaseerd op trommelgeluid, of dat nu in Afrika is, bij de native Americans of bij de aboriginals. Altijd die pulserende ritmes. Het is niet gewoon een beetje trommelen, op dat ritme gaan de sjamanen op reis, ze deinen een andere werkelijkheid in. Zo'n trommel gaat meestal op het ritme van je hartslag en de voortdurende, eindeloze herhaling brengt je in trance. In feite heeft housemuziek hetzelfde effect. En wie kent niet de drang om meer te beleven dan de alledaagse realiteit?'

Ecstasy is vanaf vanavond t/m 29 april te zien in het Transformatorhuis, Amsterdam. Première do 23 mrt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.