Caribische crisis: voorbarig Nederlands vingertje of koppige Arubanen?

Een nieuwe rel tussen Nederland en de Antillen: het kabinet-Rutte wil dat Aruba de begroting op orde brengt. Daar gaan we zelf over, zei de Arubaanse premier Eman. Hij sloeg vrijdag de armen over elkaar en beloofde niet meer te zullen eten totdat Nederland bijdraait. Waar komt die felle reactie vandaan?

Joost de Vries
De Arubaanse premier Mike Eman tijdens een protestmars tegen het Nederlandse ingrijpen in het Arubaanse begrotingsbeleid. Beeld anp
De Arubaanse premier Mike Eman tijdens een protestmars tegen het Nederlandse ingrijpen in het Arubaanse begrotingsbeleid.Beeld anp

Aruba was het grote succes van het nieuwe koninkrijk. Sinds op 10 oktober 2010 Aruba, Sint Maarten en Curaçao als autonome landen binnen het koninkrijk verder gingen, wist alleen Aruba de eigen broek op te houden. Het eiland overleefde de crisis dankzij een groeiende toerismebranche. Vorig jaar voorspelde de Arubaanse overheid nog een groei van 5,1 procent, hoewel het IMF daar anders over dacht. De verontwaardiging is dan ook groot nu Nederland aan de noodrem trekt en wil ingrijpen in de Arubaanse begroting.

Nederland betaalde in 2010 1,7 miljard euro om de schulden van Sint Maarten en Curaçao te saneren en richtte de Commissie financieel toezicht op die sindsdien met strenge hand de Antilliaanse begrotingen controleert. Aruba ontsprong de dans en wist de eigen boontjes te doppen, tot grote trots van de eilandbewoners. Toch groeide de staatsschuld tot ongezonde proporties, inmiddels boven de 70 procent van het bruto nationaal product. En nu wil Nederland alsnog ingrijpen.

'Enorme schuld wordt onhoudbaar'
Op 4 juni van vorig jaar waarschuwde het Antilliaans Dagblad al voor de 'enorme schuld' die onhoudbaar dreigde te worden als het eiland niet zou ingrijpen. VVD-Kamerlid Andre Bosman trok aan de bel bij minister van Koninkrijksrelaties Ronald Plasterk. Die antwoordde dat Nederland niet financieel zal bijspringen als Aruba in de problemen komt. 'De regering van Aruba zal haar verantwoordelijkheid moeten nemen door besparingen te realiseren en hervormingsmaatregelen te treffen.'

De Arubaanse premier Mike Eman kondigt aan dat hij in hongerstaking gaat totdat de Arubaanse begroting is goedgekeurd. In protest tegen de Nederlandse controle op de begroting organiseerde hij een mars door Oranjestad. Beeld anp
De Arubaanse premier Mike Eman kondigt aan dat hij in hongerstaking gaat totdat de Arubaanse begroting is goedgekeurd. In protest tegen de Nederlandse controle op de begroting organiseerde hij een mars door Oranjestad.Beeld anp

Een jaar later meent Nederland dat het tijd is om maatregelen te nemen. De rijksministerraad - de Nederlandse ministers en per eiland één afgevaardigde van Aruba, Sint Maarten en Curaçao - heeft de gouverneur van Aruba opgedragen de begroting voor volgend jaar niet te tekenen. De gouverneur vertegenwoordigt de koning op het eiland, zolang hij niet tekent is er geen begroting. De Arubaanse premier Mike Eman antwoordde op de meest dramatische manier: met een hongerstaking. Ja, zei hij gisteren in een skypepersconferentie, ik ben bereid voor de zaak te sterven.

Tweede termijn van kabinet-Eman
Eman won vorig jaar in september met zijn Arubaanse Volkspartij opnieuw de verkiezingen en mocht voor de tweede keer een kabinet vormen voor een termijn van vier jaar. Minister Plasterk liet zich toen nog positief uit over de Arubaan: 'Als Eman minister-president blijft, verwacht ik dat we de prima samenwerking tussen Aruba en Nederland de komende jaren kunnen voortzetten.' Nu roept hij Eman op 'rustig en redelijk te worden'.

De Arubaanse premier voert theater op om zijn electoraat te behagen, zei Gert Oostindie, hoogleraar in Caribische geschiedenis aan de Universiteit van Leiden, vanochtend op Radio 1. 'Hij kan nauwelijks anders dan met enig theater, met een mars en een hongerstaking, tegen zijn achterban te zeggen dat Nederland Aruba kleineert.' Volgens de hoogleraar is vooral de overheid uit de klauwen gegroeid de afgelopen jaren. Om de begroting op orde te krijgen, zal Eman Arubaanse ambtenaren moeten ontslaan, een maatregel die hem stemmen kan kosten in de toekomst.

Eman en zijn vrouw tijdens de campagne voor de Arubaanse verkiezingen van 2009, Emans Arubaanse Volkspartij won de verkiezingen. Beeld ap
Eman en zijn vrouw tijdens de campagne voor de Arubaanse verkiezingen van 2009, Emans Arubaanse Volkspartij won de verkiezingen.Beeld ap

De hongerstaking kan op waardering rekenen op het eiland, denkt Oostindie. 'De Arubanen zijn enorm trots dat ze een geweldige economische groei hebben gehad, terwijl de buureilanden miljoenen aan hulp kregen. Zij vinden zichzelf het braafste jongetje uit de klas en uitgerekend zij worden gepakt.'

De Arubaanse afgevaardigde in de rijksministerraad, Alfonso Boekhoudt, bestrijdt dat zijn premier een toneelstuk zou opvoeren. Volgens de Arubaanse lezing laat Nederland het eiland geen enkele keuze. 'Nederland kiest ervoor om de boel op te blazen', zei hij vanochtend, eveneens op Radio 1. 'Nederland gedraagt zich als een olifant in een porseleinkassie.'

Commissie met Weekers afgeblazen
Wat de Arubanen vooral stoort, is dat een eerdere poging tot het vormen van een toezichtscommissie door Nederland is afgeblazen. Oud-staatssecretaris Frans Weekers (Financiën) zou samen met de oud-voorzitter van de Centrale Bank van Aruba de begroting onder de loep nemen. Tien dagen geleden leken minister Plasterk en premier Eman het eens over een onderzoek, maar volgens Plasterk is de Arubaan de afspraken nadien anders gaan uitleggen. Eman beweert dat Rutte zich verzet heeft tegen de Nederlands-Arubaanse commissie. Nederland dringt nu aan op controle door de Cft, de commissie die Sint Maarten en Curaçao ook controleert.

Maar in die Cft heeft Aruba geen zeggenschap, zegt Boekhoudt. 'Wij zien ook de ernst van de zaak in, maar we willen samen een oplossing zoeken', zei hij diplomatiek. Eman koos vrijdag voor veel hardere woorden, hij beweerde dat zijn eiland door Nederland wordt 'gegijzeld, verkracht en vernederd'. Hij kan het niet verkroppen dat Aruba dezelfde behandeling krijgt als de potverterende buurlanden.

Dat Nederland in crisistijd koos voor bezuinigingen, betekent niet dat Aruba eenzelfde koers moet varen, zei Eman tijdens zijn skypeconferentie. 'Sommige landen korten, soms bijna obsessief, op hun budget. Andere landen kiezen ervoor om de economie te stimuleren. Beide modellen worden in de wereld toegepast.' Nederland staart zich blind op de cijfers, meent hij. 'Als je een rechtse benadering hebt van sociaal-economische problemen, dan kijk je niet naar het grote plaatje.'

CDA en D66 willen opheldering
Eman dreigt met zijn actie de zomerrust van Nederlandse parlementariërs te verstoren. Oppositiepartijen CDA en D66 willen van minister Plasterk het naadje van de kous weten. De situatie schaadt 'het internationale aanzien van Nederland'. Een debat is nog niet aangevraagd. Plasterk liet vandaag weten niet op de eisen van Eman in te gaan.

D66 en CDA hopen samen met de Arubaans afgevaardigde Boekhoudt op een snelle diplomatieke oplossing. Dat zal voor premier Eman uiteindelijk ook gelden, een mens kan zo'n drie tot zes weken zonder eten.

Voetnoot: de Nederlandse staatsschuld stijgt dit jaar volgens het CPB naar 74,6 procent van het bnp, ver boven het Europese plafond van 60 procent. Voor Nederland geldt echter wel dat de regering de afgelopen jaren flinke bezuinigingen heeft doorgevoerd om de financiën op orde te krijgen, ruim 50 miljard tussen 2010 en 2017.

Minister Plasterk van Koninkrijksrelaties is niet van plan toe te geven aan de eisen van de hongerstakende Arubaanse premier. Beeld anp
Minister Plasterk van Koninkrijksrelaties is niet van plan toe te geven aan de eisen van de hongerstakende Arubaanse premier.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden