Cardoso verlangde naar Afrikaanse glasnost

De bekendste journalist van Mozambique is woensdagavond vermoord. Hij werd klemgereden en door zijn hoofd geschoten. Carlos Cardoso introduceerde de kritische faxkrant in Afrika....

Van onze buitenlandredacteur Wim Bossema

Carlos Cardoso was een onrustige man. Als een van de eersten in Afrika begreep hij het belang van de veranderingen in Oost-Europa aan het eind van de jaren tachtig. Het vervulde hem met groot enthousiasme. Zijn vaderland Mozambique had een marxistische regering die veel inspiratie in de Sovjet-Unie had opgedaan. Cardoso was directeur van het staatspersbureau, maar hij verlangde naar de Mozambikaanse versie van Gorbatsjovs glasnost.

Het werk als spreekbuis van de regering en de eenheidspartij Frelimo bevredigde hem niet meer, zei hij in die tijd. Hij was een aanhanger van Frelimo in de strijd tegen het Portugese koloniale bewind, dat in 1975 de macht aan de bevrijdingsbeweging overdroeg. Maar de tijd was veranderd. Het idee van een land dat eensgezind aan een betere toekomst werkte, was achterhaald door de feiten. Hij had veel kritiek op Frelimo en vond dat goed beleid alleen door een open debat kon ontstaan. Er moest om te beginnen een vrije pers komen.

Dat was toen een revolutionair en niet ongevaarlijk standpunt. Kritiek werd al gauw gezien als heulen met de binnenlandse vijand, het rechtse verzet Renamo, dat door het apartheidsbewind in Zuid-Afrika werd gesteund . Zodra Cardoso voor zijn mening uitkwam, moest hij leren leven met dreigementen.

Dat weerhield hem niet zijn plannen door te zetten. Bovendien had hij het tij mee. Mozambique hoefde niet meer te rekenen op steun uit het krakende Oostblok en zocht zijn heil bij het Internationaal Monetair Fonds. De staatsgeleide economie werd ingeruild voor privatisering en het politieke klimaat werd opener. Cardoso begon een onafhankelijke faxkrant, Mediafax.

Het leek misschien raar, zo'n modern communicatiemiddel in een arm land, maar het grootste probleem voor de kranten was de distributie. Er waren natuurlijk niet zoveel Mozambikanen met een fax thuis, maar op de meeste kantoren in het hele land stond toch wel zo'n apparaat. Daar werden de nieuwsberichten gekopieerd en op straat verkocht. De oplage was misschien klein, het effect was enorm, bezwoer Cardoso. Iedereen wilde het lezen. 'Ook de ministers, reken maar.'

Mediafax werd een begrip, ook buiten Mozambique. Het werd de belangrijkste bron van informatie over het land voor de internationale persbureaus. Cardoso zelf werd de vraagbaak voor buitenlandse journalisten en diplomaten. Het drukst kreeg hij het tijdens het vredesproces van 1993-1994, toen duizenden VN-medewerkers en blauwhelmen Mozambique binnenstroomden. Frelimo en Renamo hadden een vredesakkoord gesloten. Bij de verkiezingen van 1995 won Frelimo.

Mediafax werd steeds groter en begon een weekblad, Savana. Na een ruzie onder de redacteuren stapte Cardoso op en begon een nieuw dagblad, Metical, dat via fax en e-mail wordt verspreid.

Cardoso, een fel tegenstander van het IMF en de Wereldbank, onthulde het afgelopen jaar enkele schandalen bij de privatisering van de economie, met name in de cashew-industrie en bij een bank. Daarmee maakte hij vijanden. Die had hij ook gemaakt onder politici, maar een moordaanslag had niemand verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden