Caravan soms oplossing voor weggestuurde patiënt

'Je moet een psychiatrische patiënt soms wel wegsturen', zegt een Gelderse directeur patiëntenzorg. Patiënt Frans Uyleman woont in een caravannetje voor het ziekenhuis dat hem wegstuurde....

Niemand weet hoeveel patiënten tegen hun zin worden weggestuurd uit een psychiatrisch ziekenhuis. De inspectie voor de volksgezondheid houdt het niet bij. Toch stelde ze al in 1986 richtlijnen en voorwaarden op voor 'gedwongen ontslag'. Blijkbaar is die maatregel niet ongebruikelijk.

Het meeste houvast bieden nog de klachten en informatieverzoeken over onvrijwillig ontslag die binnenkomen bij de circa veertig patiëntenvertrouwenspersonen in de psychiatrie. In het jaarverslag over 1999 van de overkoepelende stichting PVP staan 331 vragen en klachten (niet uitgesplitst) geregistreerd.

'Er zijn mensen die het op geen enkele plek in de samenleving uithouden. En wij houden het met die mensen niet uit', zucht A. Vrijlandt, directeur patiëntenzorg van Psychiatrisch Spectrum Gelderland Oost, locatie Groot Graffel in Warnsveld. Ook hij heeft wel eens onhandelbare patiënten weggestuurd, maar erkent: 'Hier zijn geen echt goede oplossingen voor.'

Soms neemt hij weggestuurde bewoners ook weer op. 'Iemand die hier voor de deur onder een zeiltje ging liggen in de regen, een patiënt die sliep in een oude loods op het terrein.'

'Je moet een patiënt soms wel wegsturen, omdat je niet meer weet hoe je nog uit de problemen moet komen', is Vrijlandts ervaring. 'Dan zit iedereen op een doodlopende weg. Maar als de grens bereikt is, moet je er nooit een prestigekwestie van maken. Meestal is er sprake van onmacht aan beide kanten. Zoiets kan uitlopen op een machtsspel, waarbij de patiënt letterlijk zichzelf inzet. Maar die is al helemaal niet in staat om het op te lossen.'

Klinieken zouden er goed aan doen om onderling een goed contact te onderhouden over hun lastige bewoners, vindt Vrijlandt. 'Het komt voor dat het contact met een patiënt op de ene plek volstrekt vastloopt, terwijl het elders goed gaat. Daarom ben ik ervoor dat instellingen regelmatig onderling overleg hebben. Van de mogelijkheid patiënten over te plaatsen, wordt nauwelijks gebruik gemaakt.'

Niet elke onhandelbare patiënt mag worden weggestuurd. Wie op last van de rechter is opgenomen, moet blijven zolang hij of zij een gevaar is. Alleen vrijwillig opgenomen patiënten kunnen tegen hun zin worden ontslagen. Dat gaat echter niet zomaar.

Volgens de richtlijnen van de inspectie mag het alleen als de patiënt hardnekkig behandeling weigert, voortdurend de huisregels schendt of als de indicatie voor opname is vervallen. Behandelaars hanteren daarnaast het 'therapeutisch ontslag' om een vastgelopen behandeling weer op gang te brengen.

In elk geval moet het drastische besluit tot ontslag in verhouding staan tot de overlast die de patiënt veroorzaakt. De kliniek moet nazorg (huisvesting, financiën) regelen. De patiënt moet ruim de tijd krijgen om zich op zijn vertrek voor te bereiden.

Ook als een kliniek in zijn recht staat, zijn soms andere maatregelen mogelijk. Op het terrein van het psychiatrisch ziekenhuis Dennenoord in Zuidlaren (onderdeel van GGZ Groningen) wonen vier patiënten in een stacaravan of een aangepaste container.

'Deze vorm van ''onconventioneel wonen'' is bedoeld voor schizofrenen die niet in staat zijn om zich zelfstandig te redden en die ook niet in groepsverband kunnen leven', vertelt psychiater en bestuurder dr. G. Schaap.

'Het zijn geen agressieve mensen, maar zonderlinge personen, die vaak niet te hebben of te houden zijn in een instelling. Vier jaar geleden hebben we het begrip onconventioneel wonen uitgevonden. Zo kunnen we voorkomen dat deze mensen telkens opnieuw voor een tijdje worden opgenomen, en vervolgens weer gaan zwerven.'

De caravanbewoners ('de cliënten vinden het woord container niet zo aardig') kunnen doen wat ze willen, op voorwaarde dat ze hun medicijnen gebruiken, contact hebben met een hulpverlener en af en toe schoonmaken. Ze eten uit de keuken van Dennenoord. Schaap: 'Het gaat goed. Je hebt als sociale samenleving de plicht om verantwoordelijkheid te nemen voor je burgers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden