'Capaciteit Schotse oliekraan beperkt'

Krijgt Schotland eindelijk de beschikking over 'zijn' olie in de Noordzee? Het zou miljarden ponden opleveren, geld dat de staatskas goed kan gebruiken.

Alexander Kemp, olieprofessor aan de universiteit van Aberdeen, kan zich de poster van de Schotse Nationale Partij voor de verkiezingen van 1974 nog goed herinneren. 'Het was een afbeelding van een oude vrouw die zich in een sjaal gehuld heeft en bibberend bij een klein vuurtje staat. In de tekstballon stonden de woorden 'En het is ook háár olie'. Dat maakte veel indruk indertijd, vanwege de onrechtvaardigheid die eruit sprak. Daarom boekten de nationalisten toen voor het eerst een flinke winst bij de stembus.'


Veertig jaar later krijgen de Schotten een kans 'hun' Noordzeeolie in te pikken, of wat er nog van over is. Wanneer ze op 18 september 'ja' zeggen tegen onafhankelijkheid, komt meer dan 95 procent van de oliereserves in Schotse handen, en bijna 60 procent van het gas. Nu al is de sector goed voor 200 duizend banen en dat aantal zal verder stijgen. 'Voorzichtigheid is geboden', zo tempert Kemp de vreugde. 'Het land kan zeker veel geld verdienen aan olie maar het is niet verstandig om het als dé pijler van de nieuwe staat te gebruiken en de begroting erop te baseren.'


De visie van Kemp is welbekend bij de Schotse eerste minister Alexander Salmond en de zijnen. Al jaren adviseert Kemp de Schotse regering over energiezaken, een rol die deze voormalige Shell-econoom in het verleden reeds heeft vervuld voor onder meer de Wereldbank, de Europese Unie en de Verenigde Naties, alsmede diverse oliemaatschappijen. Kemp staat bekend als expert op het gebied van de Noordzeeolie, temeer omdat hij de officiële geschiedenis ervan in twee kloeke boeken heeft beschreven.


Deze geschiedenis vindt haar oorsprong in Groningen, vertelt hij in zijn kale spreekkamer op de 519 jaar oude universiteit in Old Aberdeen. 'De ontdekking van de Groningse gasbel in de jaren zestig leidde tot onderzoek in de Noordzee, met groot succes. Wist je trouwens dat de nazi's al hebben geboord in Groningen, op zoek naar olie voor hun tanks? Ze waren, zonder het te weten, heel dicht bij het gas gekomen, maar Adolf Hitler was geen geduldige man en maakte een einde aan het boren. Daar zijn documenten over ontdekt.'

Muur van Hadrianus

In de Noordzee anno 2014 zijn proefboringen harder nodig dan ooit, want het einde raakt in zicht. Kemp: 'Er zijn 42 miljard vaten olie uit de zee gehaald en de voorspelling is dat er in potentie nog 21 miljard vaten aanwezig zijn. De komende jaren zal de productie flink toenemen, maar de decennia daarna zullen een dalende lijn te zien geven. Tegelijkertijd nemen de kosten sterk toe door stijgende lonen, hogere onderzoekskosten en omdat de exploitatie van kleine velden duurder is. De grote velden raken langzaam leeg.'


De Schotse Nationale Partij hoopt dat de olie de komende halve eeuw goed zal zijn voor 1.500 miljard pond (1.800 miljard euro) aan inkomsten. Kemp houdt zich liever verre van zulke schattingen. 'De olieprijs is erg weerbarstig. Daar weet Alex Salmond, een oude bekende van me, trouwens alles van. Toen Salmond halverwege jaren tachtig als oliedeskundige bij de Royal Bank of Scotland werkte, heeft hij een knap rapport geschreven over de historisch lage olieprijs in 1986, 10 dollar per vat. Die fluctuaties zijn op te vangen door inkomsten op te potten als de prijs hoog is.'


Kemp verwacht wel dat een onafhankelijk Schotland verstandiger met de olieopbrengsten zal omgaan dan de Britse regering in Londen. Eind jaren zeventig was er een discussie over het creëren van een oliefonds, zoals de Noren en zelfs de Shetlanders hebben gedaan. Het is er niet van gekomen omdat de Britse minister van Financiën de olieopbrengsten meteen wilde gebruiken.' Voor de Schotten is deze episode des te pijnlijker omdat de door hen zo gehate Thatcher-revolutie mede mogelijk zou worden gemaakt door 'hun' Noordzeeolie.


Salmond wil nu alsnog een fonds instellen voor de resterende olie, een voornemen dat Kemp sympathiek vindt. 'Er is een groot probleem: de enorme schuldenlast. De druk op de Schotse regering zal groot zijn om het oliegeld te gebruiken om de schulden af te lossen die door de banken zijn achtergelaten. Het fonds zal dus beperkt in omvang zijn.'


Fundamentele problemen bij een eventuele afscheiding van Schotland verwacht de professor niet. 'Bij de visserij hebben de Noren en de Britten mediane lijnen getrokken in de Noordzee. Het lijkt me logisch dat de Engelsen en Schotten hetzelfde zullen doen bij het verdelen van het gas en de olie. Een soort Muur van Hadrianus onder water. Het zal vooral een grote logistieke operatie worden. De Schotten moeten expertise in huis halen voor het heffen van belastingen, het uitdelen van vergunningen en het zorgen voor de veiligheid. Alles staat of valt met de onderhandelingen. Dat is de cruciale fase.'


De afgelopen maanden hebben oliemaatschappijen en politieke tegenstanders van onafhankelijkheid hun zorgen geuit over de politieke risico's. Kemp neemt dat met een korreltje zout. 'Grote politieke risico's?' Hij lacht. 'Oliemaatschappijen als Shell en BP hebben te maken met landen als Rusland, Oekraïne, Libië, Irak, Algerije. Daar kun je spreken over grote risico's. De politieke risico's van een zelfstandig Schotland zijn erg klein. Wel is het zo dat de oliemaatschappijen wat extra kosten moeten maken, maar dat is een peuleschil.'


Het woord 'Rusland' is gevallen. In het Westen wordt druk gezocht naar alternatieven voor Russische grondstoffen. Ligt er nog een heilige graal in de Noordzee? 'Het Rusland-probleem betreft vooral gas. Er bestaan flinke gasvelden ten noordwesten van Schotland. Het probleem is dat ze diep liggen, er veel stormen woeden en de stroming erg sterk is. Duur dus, maar dat kan veranderen door de toepassing van nieuwe technieken.'


Voor Kemp zelf zijn het, als oliegoeroe, drukke tijden. Afgelopen dagen heeft hij onder meer journalisten uit Baskenland en Catalonië over de vloer gehad van zijn Aberdeen Centre for Research in Energy Economics and Finance, en tussendoor begeleidt hij studenten die verder willen in de olie-industrie. 'Er zat hier net een student uit Oeganda, een land dat ook olie wil gaan produceren. De meeste afgestudeerden keren terug naar hun land van herkomst, maar Schotland zou ze in de toekomst wel eens goed kunnen gebruiken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden