Campagnestrategen: 'Premiersdebat RTL was game changer'

Het premiersdebat van RTL met lijsttrekkers Rutte, Roemer, Wilders en Samsom was een 'game changer' in de verkiezingscampagne. Die opvatting delen de campagneleiders van VVD, PvdA, CDA, SP, D66 en GroenLinks. Met de vermoeidheid van een zeer korte nacht nog in de benen, kwamen de partijstrategen vanochtend bijeen in perscentrum Nieuwspoort om terug te blikken op een intensieve maand. Patricia Cho van de VVD: 'Het moet nog een beetje bezinken.'

Mark Rutte en Emile Roemer in de pauze van het RTL-premiersdebat Beeld ANP

Het premiersdebat, en vooral de debataftrap van VVD-leider Rutte en SP-leider Roemer, wordt door de campagnestrategen geduid als het kantelpunt in de campagne. Jesse Klaver (GroenLinks): 'Roemer liet het daar lopen. Later kon Samsom het overnemen.' Pieter Heerma (CDA): 'Samsom heeft het al in dat eerste debat slim gedaan. In de strijd tussen Rutte, Roemer en Wilders, kon Samsom de duider worden van het debat. Geen van de andere debatten heeft de impact gehad van dat eerste televisiedebat.'

Kees Verhoeven van D66 onderschrijft die analyse. Zijn partij heeft kansen gemist omdat D66 niet was uitgenodigd voor dat premiersdebat. 'Daar werd de kaas van het brood gegeten, maar wij zaten er niet toen het brood op tafel kwam. De toon is gezet in het eerste debat, dat was de game changer.'

Hans Spekman (PvdA) nuanceert: 'Er borrelde al iets in de onderbuik van mensen in Nederland. De gelegenheid om dat verhaal te vertellen deed zich voor in het RTL-debat. De vraag is, begint het bij het debat of in het land? Al zeg je iets heel goed, als je verhaal geen weerklank vindt, dan valt het dood.'

Debatten
De campagneleiders hebben geen kritiek op de grote hoeveelheid debatten. Klaver (GroenLinks): 'Ik heb zo'n hekel aan sporters die klagen over een druk wedstrijdschema. Het is je vak. Je kan nooit genoeg debatten hebben.' De andere strategen beaamden dat. Heerma (CDA): 'Het laatste debat trok een half miljoen nieuwe kijkers.' Spekman (PvdA) vraagt zich af waarom de debatten met frivoliteiten werden aangekleed. 'Waarom al die grapjes met vakantiekiekjes en dergelijke. Het zag er zo verzonnen uit.'

Volgens Spekman hadden de kranteninterviews ook grote invloed. Hij refereert aan ongemakkelijke interviews van CDA-leider Buma aan het NRC-Handelsblad en SP-leider Roemer aan De Telegraaf. 'In ieder debat daarna werden die interviews aangehaald.' Heerma (CDA): 'Ik vind het nooit zo sterk als je zegt: de media proberen me kapot te maken. De media zetten niet de toon door de vragen, het zit in het antwoord. En daar gaan politici zelf over.'

Formatie
De strategen willen niet op de formatie vooruitlopen. Wel zegt Spekman (PvdA) dat het politieke landschap met deze uitslag ingewikkeld is. 'Zowel de PvdA als de VVD heeft een steun in de rug gekregen voor haar verhaal. Dat was geen spelletje in de campagne, dat zijn onze keuzes.' Klaver (GroenLinks) merkt op dat, in tegenstelling tot de verwachtingen, de politieke flanken hebben ingeleverd en de kiezer heeft gekozen voor twee hoofdstromingen in het midden.

De sociale boodschap van de SP werd gehoord door de kiezer, maar het electoraat koos voor die andere sociale partij, de PvdA, betoogt SP'er Arjan Vliegenthart. 'Wij hoorden op straat: we vinden jullie nog steeds een toffe partij, maar we vinden de PvdA ook tof. De kiezer ziet inhoudelijk niet veel verschil tussen onze partijen en heeft mogelijk gekozen voor de bestuurlijke ervaring van de PvdA.'

Fact checking
In de een-na-laatste week van de campagne werd het fact checken groot in de media. Beweringen in debatten werden meteen gestaafd aan de feiten. Het speelde een grote rol in de beeldvorming: VVD-leider Rutte moest zich na het premiersdebat verantwoorden voor onjuiste uitspraken over de eigen bijdrage in de zorg. SP-leider Roemer werd door Rutte's stugge ontkenning uit balans gebracht, maar Rutte werd achteraf als leugenaar bestempeld door de fact checkers. Beide politici hadden afgedaan, Roemer als debater, Rutte als geloofwaardig politicus.

Volgens VVD-strateeg Patricia Cho is haar partij de hele campagne bij het eigen verhaal gebleven. De VVD gaf na een van de debatten toe dat niet alle uitspraken van Rutte klopten. 'We zijn er goed mee omgegaan.' Cho vindt het fact checken een positieve ontwikkeling. Die mening wordt door de andere campagneleiders gedeeld. Spekman (PvdA): 'Goed dat niet iedereen wegkomt met iedere bewering. Maar we moeten ook kritisch blijven op de fact check club.'

Peilingen
Ook de peilingen 'horen erbij', menen de strategen. Heerma (CDA): 'Ik heb niet zoveel met naar de peilingen wijzen. Ze zitten er altijd naast.' Vliegenthart (SP): 'We moeten niet zeuren over peilingen. Ik heb geen enkel probleem met peilingen en Emile Roemer ook niet.' Volgens Klaver (GroenLinks) zaten de peiling wel goed. 'We wisten allemaal hoeveel mensen nog zweefden. De peilingen klopten redelijk. De trend van de opmars van de PvdA was goed te zien.'

Verhoeven (D66): 'Het is een soort thermometer voor de stand van je partij in de publieke opinie.'Cho (VVD): 'Peilingen horen erbij, maar geven geen enkele garantie.' Ook Spekman (PvdA) waardeert de signaalfunctie van de peilingen. 'Wij begonnen vroeg met onze campagne in het land. In de weken voor de televisieaftrap stegen wij al met 1 a 2 zetels.'

Strategie
De campagne was kort en intensief. Imago's werden gemaakt en gebroken. Hadden de partijen het anders moeten aanpakken? De PvdA ging volgens Spekman al vroeg het land in, weken voor de eerste televisiedebatten. Hij zegt in de toekomst minder afhankelijk te willen zijn van de campagne door meer te investeren in binding met de kiezer. 'Het doel is om die trend van zwevende en overlopende kiezers te stuiten.' Hij noemt de late start van VVD en SP 'gewaagd'.

Volgens Vliegenthart was de campagne voor de SP ook eerder begonnen, alleen werd de lijsttrekker tot de laatste weken bewaard. Vanwege het korte tijdsbestek was er weinig marge om af te wijken van de gekozen strategie. 'We hebben de campagne in het land grotendeels gevoerd volgens plan. In de debatten was er wat ruimte om te anticiperen op andere vragen.'

De VVD is de grote winnaar, maar de campagne verliep niet vlekkeloos. Had het anders gemoeten? Campagneleider Cho gaat daar niet op in, want het ging goed. De uitslag bewijst haar gelijk.

 
Daar werd de kaas van het brood gegeten, maar wij zaten er niet toen het brood op tafel kwam.
Kees Verhoeven - D66
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden