Campagnespektakel overtuigt kiezers niet

Twee dagen voor de verkiezingen weet nog steeds één op de drie kiezers niet op wie hij zijn stem zal gaan uitbrengen....

In deze campagne wordt duidelijk dat de huidige generatie politieke leiders de lessen van Fortuyn en van het debacle van het referendum over de Europese Grondwet onvoldoende heeft geleerd. Kiezers kunnen zich alleen identificeren met politieke leiders als deze worden ervaren als de belichaming van hun zorgen en aspiraties. Die identificatie komt in deze campagne nauwelijks tot stand.

Tegelijkertijd verwachten de kiezers van hun politieke leiders dat zij niet alleen bezig zijn met het binnenhalen van zoveel mogelijk stemmen, maar ook met het smeden van nieuwe politieke allianties om hun programma’s te verwezenlijken. In deze campagne blijft de machtsvraag onbeantwoord.

De campagneleiders van de politieke partijen gaan er te gemakkelijk van uit dat het publiek niet geïnteresseerd is in partijprogramma’s of diepgaande discussies over ingewikkelde vraagstukken als de crisis in het onderwijs, het klimaat, de toekomst van de Europese Unie, de internationale strijd tegen het terrorisme of de integratie van migranten. Vooral in de televisiedebatten zoeken de lijsttrekkers het dicht bij huis: de oude dag, de kinderopvang, de huren, de hypotheken en de inkomens.

Dit is een onderschatting van de betrokkenheid van de kiezers bij de grote vraagstukken van deze tijd. Wat zich wreekt, is dat politieke partijen steeds meer campagnemachines zijn geworden, in plaats van verenigingen waarin geïnteresseerde staatsburgers, deskundigen en volksvertegenwoordigers met elkaar van gedachten wisselen over maatschappelijke vraagstukken.

De lijsttrekkers kunnen hierdoor geïsoleerd komen te staan van wat er in de eigen partij en de eigen achterban leeft. In plaats van helder te maken wat er bij deze verkiezingen op het spel staat, cultiveren zij hun persoonlijke imago.

Maar doordat zij zelf hun eigen persoon zo centraal stellen, valt extra op hoe onvolgroeid de generatie van Balkenende, Bos, Rutte, Rouvoet en Halsema in feite nog is. Als politieke karakters zijn ze nog volop in ontwikkeling. Maar hoewel ze nog maar net zijn begonnen (in 1998) zinspelen ze nu al op het échte leven, dat wil zeggen het leven na de politiek.

Het contrast tussen dit gezelschap van politieke junioren met veteraan Jan Marijnissen, wiens partij woensdag misschien wel voor de grootste verrassing gaat zorgen, is in deze campagne opmerkelijk. Marijnissen speelt handig in op het door Balkenende ontketende normen- en waardendebat. Fatsoen betekent voor hem het aanpakken van de zelfverrijking door topmanagers en het opkrikken van de minima. Marijnissen heeft zich bovendien tot tolk gemaakt van de grote groepen kiezers die de globalisering en de Europese integratie als bedreigend ervaren. Veel minder dan de PvdA en GroenLinks wordt de SP in verband gebracht met een zoetsappige welzijnsbenadering van migranten.

Op het programma van de SP is het nodige af te dingen, maar het is te makkelijk Marijnissen weg te zetten als een linkse populist die profiteert van het cynisme ten aanzien van het politieke bedrijf. Zijn succes zegt ook iets over de andere lijsttrekkers.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden