Campagneleiders blikken terug bij ontbijt: op Mark, sociale media en 'knappe' campagne Denk

Grote tevredenheid bij de vier campagneleiders die donderdagochtend om negen uur in Nieuwspoort klaarstonden om terug te kijken op de verkiezingen. Hans Janssens (CDA) Wijnand Duyvendak (GroenLinks), Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Bas Erlings (VVD): allemaal waren ze op hun eigen manier blij met het resultaat.

De campagneleiders Hans Janssens (CDA), Wijnand Duyvendak (GL), Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Bas Erlings (VVD) blikken terug op de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld anp

Toen moest Hans Spekman (PvdA) nog komen - die zat vast in de file. Ron Meyer (SP) had zich in het holst van de nacht afgemeld, op Martin Bosma (PVV) werd sowieso niet gerekend.

Het campagneontbijt is een van de aardige tradities rond verkiezingstijd. Terwijl ze de slaap uit de ogen wrijven, analyseren de mannen achter de schermen - vrouwen spelen hier geen rol - wat er de afgelopen weken zoal gebeurde.

Conclusie 1: Mark Rutte heeft wel degelijk profijt gehad van de clash met Turkije. 'Als ik moet gokken: ja, het zal een zeteltje hier of daar gescheeld hebben', zei Erlings voorzichtig. Hij zag leiderschap als het centrale thema van deze verkiezingen. Als je in de praktijk de gelegenheid krijgt dat te etaleren, dan helpt dat. Sjoerdsma en Janssens hadden in de debatten gezien hoe ook Pechtold en Buma zich als leider wisten neer te zetten.

Toch duurde het lang voordat de VVD Rutte als grote leider in de strijd wierp. Waarom hebben jullie Rutte vooral als mens neergezet, en niet als premier, wilde Duyvendak dan ook van Erlings weten. Diens uitleg gaf een inkijkje in de VVD-strategie. 'We hadden een lang verhaal te vertellen', zei hij. 'Daarom zijn we vroeg begonnen. Met Mark als persoon.'

Sociale media en inhoudelijke campagne

Conclusie 2: Dit waren de verkiezingen van de sociale media. 'De kracht van GroenLinks was anders dan die van de collega's', vond Duyvendak. 'Dat zat voor een groot deel in de sociale media, die we eerder hebben gebruikt om te ontvangen dan om te zenden.' GroenLinks kreeg complimenten van de VVD, die qua bereik op een vergelijkbaar niveau kwam.

Conclusie 3: Juist omdat er geen dominant thema was, was de campagne zeer inhoudelijk. Sjoerdsma: 'Zorg, voltooid leven, Europa - er is over zoveel onderwerpen grondig gesproken.' Die inhoudelijkheid was volgens de campagneleiders het gevolg van het uitblijven van een allesbepalend voorval. Duyvendak: 'Geweldig dat zo'n gamechanger uitbleef. Mensen hebben zo veel verschillende motieven om te kiezen.' Janssens noemde het uitblijven van de gamechanger zelfs de echte gamechanger. 'Daardoor werd het geen tweestrijd van VVD met PVV. Dat is de verdienste van CDA, D66 en GroenLinks.'

Waardering voor Denk

De SP kwam in de nabeschouwingen niet voor. Voor de PVV-campagne hadden de campagneleiders weinig goede woorden over. 'Die afwezigheid in debatten is een rare manier van politiek bedrijven', vond Janssens. 'De Brexit en Trump hebben Wilders geen goed gedaan', vermoedde Sjoerdsma: 'Terwijl wij er juist van profiteerden en de opkomst daardoor hoog was.' Volgens hem begon de PVV weg te zakken toen Wilders de nepfoto van Pechtold bij een demonstratie van moslimextremisten rondstuurde. 'Daar nam de achterban afstand.'

Waardering was er voor de campagne van Denk, dat bijvoorbeeld in Rotterdam 8 procent haalde. 'Knap en effectief', vond Duyvendak. 'Maar verkeerd dat ze het debat ontwijken', voegde Spekman toe.

Lijsttrekker Tunahan Kuzu (L) spreekt de aanwezigen toe in het partijkantoor van DENK Beeld anp

Kritiek op EenVandaag

Vrij algemeen was de kritiek op actualiteitenprogramma EenVandaag, dat al maanden tevoren een premiersdebat tussen Wilders en Rutte kort voor de verkiezingen organiseerde. Duyvendak: 'Amateuristisch, ze maakten er een potje van.' De aanpak van Nieuwsuur oogstte juist lof. Sjoerdsma zag in de confrontatie van Pechtold met een man van 57 die zei dood te willen, zelfs een 'kleine gamechanger'.

Spekman kreeg bij binnenkomst applaus. 'Buitengewoon pijnlijk', en 'vooral balen'- dat waren de kwalificaties die hij gaf aan de uitslag. 'Mensen hebben onze inbreng de afgelopen jaren niet gevoeld', analyseerde hij. 'Het wantrouwen is groot. Daar was voor ons niet tegenop te boksen.'

Hij plaatste een kanttekening bij de score van de PVV. 'De onvrede die daar achter schuilgaat is niet weg', zei hij. 'En er zijn nu meer partijen die de confrontatie zoeken. Het collectief staat onder druk.' Janssens viel hem daarin bij. Kiezers overtuig je niet door de PVV of Denk aan te pakken. Je moet hun zorgen serieus nemen.'

Meer over de verkiezingen - analyses, duiding - vindt u hier:

Ondanks historische afstraffing voor kabinet kan Rutte door als premier
Na het tellen van ruim 95 procent van de stemmen verloor zijn VVD vannacht 8 zetels in de Tweede Kamer, maar overstijgt alle prognoses en torent hoog uit boven alle anderen. De vaak voorspelde opmars voor Geert Wilders' PVV blijft uit: hij werd nipt groter dan CDA en D66.

Volg alle uitslagen, reacties en ander verkiezingsnieuws in ons liveblog

Bekijk hier de totaaluitslag, de uitslagen per gemeente (tot nu toe) en welke coalities mogelijk zijn

Nederland is bij deze verkiezingen rechtser geworden
In Europa heerst opluchting, maar in Nederland ziet het toneel er minder geruststellend uit, schrijft Martin Sommer. Het regeringsbeleid is keihard afgestraft en het land is rechtser geworden.

Coalitie vormen wordt nog lastig: dit zijn de mogelijkheden
Op en rond het Binnenhof is het rekenen onmiddellijk begonnen: wie kan met wie regeren? De VVD is als grootste partij als eerste aan zet en zal een verkenner aanwijzen om de formatieonderhandelingen voor te bereiden.

GroenLinks vrouwenpartij, CDA weer in trek bij de boeren en nog 9 opmerkelijke feiten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden