Column

Campagne raakt in de greep van vaderlandsliefde

Trump. Wilders. Rutte. De hoofden die bij de vorige aflevering van deze verslaggeverscolumn stonden, waren ook lesmateriaal in het college over populisme dat Lodewijk Asscher gaf in het Paard van Troje in Den Haag.

Zondag met Lubach: 'Absolutely fantastic.'

Populisten zijn een recept voor nieuwe teleurstellingen, legde Asscher ons uit. Wie het niet met hen eens is, is ongewenst. Het was de avond na de advertentie met de halve Rutte. Asscher had grappen paraat: 'Als het u hier niet bevalt - u weet hoe wij er over denken in de regering.'

Climax moest Asschers recept tegen populisme worden. Maar voor het zo ver was, liet hij zien wat - helaas voor de PvdA - niet werkt. Grafieken, hoe rooskleurig ook, over vertrouwen, inkomen of banen vallen als een lekke bal in de zandbak, zei Asscher. Je moet naar de mensen toe, vragen waar ze bang voor zijn. We kregen plaatjes van Asscher in de cabine bij een vrachtwagenchauffeur, we zagen een schooljuf, verpleegkundige, schoonmaker. Normale mensen - ze hadden zo in de advertentie van Rutte gepast.

Asscher geeft college: 'Trots die Nederland bindt.'

Asscher noemde Rutte een ongelooflijk aardige, flexibele man, maar ook een slap aftreksel van een populist. Hij schamperde over diens pannetje soep, en liet een filmpje zien waarin Rutte boos was op de NOS, die over feestdagen sprak in plaats van Kerst.

Zo gingen we zoetjesaan richting oplossingen. Er zijn genoeg knoppen waaraan we kunnen draaien, vond Asscher. Maar het echte 'tegengif tegen populisme' was wat anders: 'Trots. Trots die Nederland bindt en sterker maakt.'

Tsja.

In 2007 was er eentje heel trots op Nederland: Rita Verdonk. Ze begon de gelijknamige partij, haalde nul zetels en verdween naar de bodyscanreclame. Over trots hoorde je een tijdje niemand meer. Nederlanders lopen doorgaans niet zo met hun vaderlandsliefde te koop. Als Zondag met Lubach een filmpje maakt over het mooie van the Netherlands, snappen we dat dit ironie is. Dat zou in de VS, Frankrijk of Rusland wel anders zijn.

Toch, anno 2017 is trots over de volle breedte terug in de politiek. Klaver pleit al een tijdje voor 'een nieuw soort nationale trots'. Pechtold liet zaterdag een paginagrote advertentie plaatsen: 'Dat is het Nederland waar ik trots op ben.' Asscher pleitte intussen in de Britse krant The Guardian voor progressief patriottisme. Maandag dan de open brief van Rutte aan het 'ontzettend gave' Nederland. En dinsdag gebruikte Wilders zijn zendtijd voor politieke partijen om te vertellen dat hij droomt van 'een vrij en trots Nederland'.

Dat trots een sleutelwoord in deze campagne lijkt te worden, heeft gevolgen. Het ontslaat politici van de verplichting precies te zijn. Geen cijfers, zoals Asscher al vaststelde. Amper concrete voorstellen. In plaats daarvan schilderen lijsttrekkers een vage schets van hun gedroomde Nederland. Een beeld dat niet eens zo ver afwijkt van dat van Lubach. Met homo's die hand in hand lopen en vrouwen in korte rokjes. Pechtold voegt daar moslims aan toe, Wilders ziet daar juist het gevaar. En Asscher? Die is trots als we strenge inburgeringseisen stellen aan nieuwe Nederlanders, migratie controleren en stoppen met arbeidsmigratie die lonen drukt.

Politiek is stappen zetten om jouw gedroomde samenleving binnen bereik te brengen. De tijd is daarvoor uitermate geschikt: financieel en economisch is er veel op orde. En er zijn problemen die om een visie smeken. In plaats van het voortouw te nemen, leggen de lijsttrekkers met hun Trots op Nederland 2.0 de bal bij de burger. In de woorden van Rutte: 'Laten we samenwerken om dit land nóg beter te maken.' Of Pechtold: 'Met elkaar krijgen we meer voor elkaar.' Dat is afschuifgedrag. Asscher ging er in mee, waardoor hij moeite had de zaal op temperatuur te krijgen.

Voormalig partijvoorzitter Felix Rottenberg opent zijn bijdrage aan de gisteren verschenen bundel Haalt de PvdA 2025? met een lofzang op Asscher, man van 'de langzame haast' en de 'innerlijke rust'. Ik weet na dit college niet zeker of de kiezer dat geduld kan opbrengen. 'Ik hoor geen eigen verhaal', zei de eerste vragensteller, al een leven lang PvdA stemmend. Een ander wilde een charismatische linkse leider, iemand als Klaver. Pas aan het slot kwam er bijval.

De Kamerbrede flirt met trots en vaderlandsliefde trekt het debat richting populisme en naar het idioom dat daarbij hoort. Wie zich wil onderscheiden, kan zich beter schrapzetten.

Reageren? a.korteweg@volkskrant.nl

Pechtold: 'Het Nederland waar ik trots op ben.'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden