Campagne kantelt: Paars III doemt op

Diederik Samsom pakt het initiatief op links: PvdA nadert SP op één zetel in peiling. Premier Rutte erkent dat hij niet helemaal eerlijk is geweest in tv-debat.

DEN HAAG - Zijn we getuige van een game change? Maken we iets mee dat de verkiezingscampagne op z'n kop zet en daarmee de politieke koers van het land? Het Binnenhof gonsde er vrijdag van, nadat PvdA-leider Diederik Samsom voor de derde keer een tv-debat naar zijn hand had gezet. Peter Kanne, verkiezingsonderzoeker bij TNS Nipo, hoedt zich voor voorspellingen, maar bevestigt de trend: 'De bakens worden verzet.'


Van volstrekte outsider lijkt Samsom gestaag op te klimmen naar de status van de aanvoerder van links, de man die de touwtjes in handen heeft genomen. De eerste drie tv-debatten won hij met overmacht, volgens de kijkers. Dat hij een serieuze bedreiging wordt voor VVD-leider Rutte durft nog niemand in de PvdA te dromen, maar 'op links' gaat het gesmeerd: de PvdA nadert de SP in de peilingen, bij de Politieke Barometer van Ipsos Synovate zelfs tot op één zetel - daarbij geholpen door de weifelende optredens van SP-leider Roemer en de mist die plots is ontstaan rond het SP-standpunt over de pensioenleeftijd.


Een belangrijk teken dat de verhoudingen verschuiven, komt uit het kamp van de tegenstander, de VVD. Daar wordt Samsom door velen gezien als de belangrijkste opponent. En bij Knevel & Van de Brink toonde Samsom donderdagavond hoe hij zich in de laatste campagneweek wil afficheren: als directe uitdager van premier Rutte.


Kay van de Linde, ooit campagnestrateeg van Pim Fortuyn, zag het hem met bewondering doen. Dat premier Rutte onder vuur genomen zou worden vanwege zijn eerdere gerommel met de feiten, was verwacht. Van de Linde was 'reuze benieuwd' wie de situatie zou weten te exploiteren. 'Roemer had het incident veroorzaakt, dus het lag in de lijn der verwachtingen dat hij het als eerste zou oppakken. Maar Diederik Samsom was Roemer slim voor', aldus Van de Linde vrijdag in zijn weblog voor HP/De Tijd. 'In een één-op-éénmoment met Rutte leende Samsom een beroemde oneliner van Ronald Reagan uit 1980: nu doet u het weer! (There you go again!), in een poging Rutte als leugenaar weg te zetten. Slim gevonden van het PvdA-campagneteam.'


En er was meer: Samsom haalde niet alleen verhaal namens zichzelf, maar ook namens 'collega Roemer'. Alsof hij het voor zijn kleine broertje moest opnemen. Tegelijkertijd sloeg hij een deuk in Ruttes befaamde 'teflonlaag' - dat pantser waar alles van af lijkt te glijden. De premier zag zich vrijdag zowaar gedwongen toe te geven dat hij donderdag een paar keer mis zat met de feiten.


Van de Linde: 'Een politicus die het stempel 'leugenaar' opgeplakt krijgt, heeft een groot probleem. Dat schaadt de belangrijkste karaktereigenschap die iedere politicus moet hebben: vertrouwen.'


Gehakketak

Heeft Samsom de juiste toon te pakken? Kanne: 'Hij lijkt nu in elk geval te profiteren van het gehakketak en het verbale geweld waarmee Rutte en Roemer elkaar te lijf gaan. Daar houden kiezers niet van. Hij weet zich er tot nu toe redelijk aan te onttrekken.'


Nog 11 dagen te gaan. Er kan nog veel gebeuren, klinkt het uit alle kampen. Maar als de trend zich doorzet, en Samsoms lijn omhoog blijft gaan, is dat van groot belang voor de politieke koers van het land.


Volgens de laatste peilingen komt, naast alle veelkleurige toverbalcoalities, opeens een combinatie in zicht die lange tijd niet mogelijk leek: Paars III, met VVD, PvdA en D66. Een driepartijencoalitie die het mogelijk eens zou kunnen worden over een sociaal-economisch programma: het lijkt niet langer uitgesloten.


En dat zien ze niet alleen in de drie betrokken partijen. 'Een sterk CDA is van het allergrootste belang', twitterde CDA-kandidaat-Kamerlid Jaco Geurts vrijdag na het ontwaken. 'Anders is Paars III in aantocht.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden