Campagne 2006: oneliners gaan boven inhoud

De vrees uit de toon te vallen, domineerde de campagne. Niet inhoudelijke discussies, maar snelle kreten bepaalden het debat. Gevolg: de dolende kiezer weet nog niet wat te doen....

Jan Peter Balkenende als hoofdredacteur van RTL Boulevard, Herman Heinsbroek als politiek journalist, een bombardement aan peilingen, communicatiedeskundigen die voor Mark Rutte nog maar één redding zien (‘trouwen!’) en een kakofonie aan verwijten en beweerde feiten. Weet iemand nog waarover de campagne eigenlijk gaat?

Misschien over de campagne zelf, vermoedt de Twentse hoogleraar politicologie Kees Aarts. Diens Amsterdamse collega Jos de Beus vindt dat elke inhoudelijkheid door eendrachtige samenwerking van politici en media de nek om wordt gedraaid. ‘Het mag namelijk vooral nergens over gaan.’

De Beus: ‘Je moet Fortuyn nageven dat hij de belangstelling voor de politiek heeft aangewakkerd. Nu gaat het debat over de prijs van andijvie.’

Volgens opiniepeilers ziet bijna 40 procent van het electoraat zichzelf nog steeds als zwevende kiezer. Gemeten vanaf de verkiezingen van 1981 blijft het aantal ‘zwevers’ groeien. Ontideologisering, alles schuift naar elkaar toe, het zal er zeker toe bijdragen. Maar zou ook het niveau van de campagne van invloed kunnen zijn?

de Leidse hoogleraar bijzonder kiezersonderzoek Joop van Holsteyn typeerde onlangs in NRC Handelsblad de almaar populairder wordende stem- en kieswijzers als ‘opdringerige, dwingende adviseurs’.

Aarts relativeert de invloed. ‘Uit het nationale kiezersonderzoek van 2003 blijkt dat 2 procent van de kiezers internet en de StemWijzer de reden van hun stemgedrag noemt.’ Belangrijker: hij vindt het juist positief dat kiezers de stem- en kieswijzers raadplegen. Zo proberen ze zich te informeren. ‘Via de tv lukt dat steeds minder.’ Want daar moet een verbijsterde Marijnissen (‘is dit de KRO?’) reageren op hoe een specialiste in tarotkaarten hem analyseert.

De rol van de tv om de kiezer voor te lichten, verdient weinig lof, vinden Aarts en De Beus. De zenders en campagnestrategen sturen aan op kreetjes die rijp zijn voor pagina 101 van Teletekst. De Beus ergert zich aan de ‘stamtafelcultuur’ van een programma als NOVA. ‘Zitten Marijnissen en Winsemius te debatteren over achterstandswijken, dreigt het interessant te worden, komt weer meteen die interruptie van ‘’maar nu wijkt u wel af van uw minister’’ blablabla.’

Kiezers bepalen steeds later hun keuze, leert onderzoek. ‘Alle partijen denken altijd op het laatst nog te kunnen scoren’, zegt Aarts, ‘maar zwevers kunnen niet overal landen. Die zweven meestal boven twee, hooguit drie partijen.’

Onderwijl lijkt de campagne alleen door de peilingen te zijn gedomineerd. Die beïnvloeden politici meer dan kiezers. Gevolg: politici wentelen zich in oneliners om het nóg verwarrender te maken voor de dolende kiezer.

Politicoloog Martin Rosema promoveerde twee jaar geleden op een proefschrift over de psychologie van de kiezer. Hij schampert dat ‘deskundigen’ nu allemaal weten wat Bos precies heeft fout gedaan. ‘Sterker: alle lijsttrekkers weten op woensdagavond precies wat er in de hoofden van de kiezers is omgegaan.’ Alleen de kiezer zelf heeft geen idee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden