Camiel Hamans, Ben van Melick, Kees Hin

Het is bijna ondoenlijk om het leven van de veelzijdige kunstenaar Chaim Levano te schetsen. 'Theater Levano' komt een heel eind.

Camiel Hamans, Ben van Melick, Kees Hin: Theater Levano

****


Huis Clos; 145 pagina's; euro 27,50, inclusief dvd.


Wat doet Joop den Uyl in een lexicon over het werk van musicus, theatermaker, en stemkunstenaar Chaim Levano? Den Uyl naast lemma's als Shaffy Theater, Herenleed, en Hersenschimmen? In zijn hoedanigheid van premier was Den Uyl maandelijks te gast in het tv-programma Haagse Kringen. Het Resistentie orkest, met Levano aan de piano, leverde muzikaal commentaar op de gasten, en bij een van die gelegenheden deed Levano dat door Den Uyl te benaderen met een spreekgedicht van de Oostenrijkse auteur Ernst Jandl: 'bist eulen?/ ja/ bin eulen (...) doch wer einmal eulen war/ der wird eulen bleiben immer...' Den Uyl, zo zegt het lexicon, kon het waarderen met 'een minzame glimlach'. Belangrijke inspiratiebronnen voor Levano's verbaal en muzikaal theaterwerk zijn - naast zijn vele eigen producties - avantgardistische auteurs als Kurt Schwitters, Gertrude Stein, Daniil Charms en Velimir Chlebnikov.


De Den Uyl-anekdote illustreert Levano's streven om bestaand en eigen werk een vernieuwende betekenis te geven door er een niet vermoede situatie bij te vinden. In het zeer adequate nawoord somt Ben van Melick de hoedanigheden op waarin Levano (1928) zich op podia in Neder- en buitenland gemanifesteerd heeft. Hij komt tot twaalf, waar- onder musicus, stemkunstenaar en installatiemaker.


Levano samenvatten is niet mogelijk, maar gelukkig heeft hij zelf het sleutelwoord 'aantasting' gebruikt. Het betekent afstand nemen van literaire en theatrale tradities om luisteraars of toeschouwers te confronteren met een onverwachte en daardoor spannende onzekerheid. Levano is 'de laatste nog levende Nederlandse dadaïst' genoemd. Beter is: 'Een levenslange Nederlandse aantaster'.


Op de dvd bij het boek is een aantal resultaten van dat aantasten te zien. Bijvoorbeeld hoe een ui volgens Schwitters en Levano zijn laatste momenten beleeft voordat hij geslacht wordt, of een close up van Levano's mond die - onnavolgbaar - Schwitters' Stottergedicht voordraagt. De andere helft van Theater Levano - naast het lexicon - is een biografische schets van de hand van Camiel Hamans. Een 'schets' is het nauwelijks, gezien de voorbeeldige overvloed aan feitelijke documentatie, en 'biografisch' is het uitsluitend met betrekking tot het levenswerk. Slechts een enkele keer valt het woord 'drank' of de typering 'vroegere echtgenote', en dan nog als een verre echo uit het private leven. Uit Van Melicks nawoord maak ik op dat Levano onoverkomelijke bezwaren had tegen 'vermenging van werk en leven', maar storend is die begrenzing niet. Ze is wél zeer opmerkelijk voor een man die een leven lang alle dramatische grenzen heeft aangetast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden