Cameron ziet Brexit weer dichterbij komen

De Britse premier probeert de EU slanker te maken, juist om zijn land in de unie te houden. Maar hij staat alleen in Brussel.

Het begint een Brusselse traditie te worden. David Cameron zal vandaag weer een 'No' laten horen, ditmaal bij de hoofdelijke stemming die de Britse premier heeft aangevraagd bij de voordracht van Jean-Claude Juncker als voorzitter van de Europese Commissie. Misschien krijgt Dr. No gezelschap van een 'Nem' uit Hongaarse hoek, maar voor de rest staat de Brit alleen in zijn verzet tegen de Luxemburger die droomt van een Verenigde Staten van Europa. Het is een verloren zaak, want een veto heeft hij niet. Zijn vrees is dat een Brexit weer een stapje dichterbij is gekomen door deze federalistische wending.


Wie Camerons positie in Europa wil begrijpen, moet terug naar de jaren negentig, toen hij als jonge adviseur getuige was van de burgeroorlog die in de Conservatieve Partij was ontstaan nadat premier John Major 'Maastricht' had ondertekend. In 1997 deed Cameron iets wat hij nooit eerder had gedaan: hij rebelleerde. Samen met tweehonderd andere kandidaat-kamerleden voerde hij campagne tegen de oprichting van een monetaire unie. Ze handelden uit principe, maar ook uit pragmatisme. Met lede ogen zagen ze de opkomst van de Referendum Party van de miljardair James Goldsmith, een rol die twintig jaar later wordt vervuld door de UKIP van Nigel Farage.


Cameron heeft het eurosceptische sentiment onder zijn landgenoten altijd goed weten in te schatten. Amper bekomen van het verlies van het wereldrijk, voelde de toetreding in 1973 tot een ander imperium als een krenking. Dat gevoel wordt op het continent vaak onderschat. Twee jaar later bekrachtigden de Britten het lidmaatschap in een referendum, ervan uitgaande dat de EEG een handelsorganisatie was. Om die reden klinkt sinds 'Maastricht', de geboorte van een politieke unie, de roep om een referendum. Zeker de oudere Britten ervaren het als verraad. Daarom wil Cameron de kiezers een herkansing bieden.


Bij dit besluit heeft hij adviezen genegeerd. Toen hij in 2005 partijleider werd, kreeg hij van zijn voorganger Willam Hague, thans minister van Buitenlandse Zaken, te horen dat de EU een bom is die niet onschadelijk te maken valt. Laat maar tikken en hoop op het beste, luidde het advies. Maar Cameron wilde die bom toch onder handen nemen. Zijn eerste daad was het terughalen van de Conservatieve europarlementariërs uit de Europese Volkspartij. De Conservatieven koesteren sinds 'Maastricht' immers een andere visie op de EU dan het CDA, de CDU en andere Juncker-achtigen. Bovendien was dit een belofte aan de eurosceptici voor hun steun bij de leiderschapsverkiezing.


Cameron weet zich in zijn partij omringd door eurosceptici, ook aan de kabinetstafel. De minister van Gemeenschappen Eric Pickles heeft de Europese vlag weggehaald van de gevel van zijn departement, de minister van Onderwijs Michael Gove flirt met een Brexit en de minister van Sociale Zaken Iain Duncan Smith verklaarde deze week dat de Europese leiders met het accepteren van Juncker twee vingers opsteken naar de Europeanen. Alleen de eurogezinde LibDems, de coalitiepartner, kunnen de Tories een beetje in toom houden.


In Brussel heeft Cameron geleerd van de fouten van Tony Blair, die er grote waarde hechtte aan zijn eigen populariteit en zich goedgelovig toonde bij het maken van afspraken, met name met de Fransen. Zo gaf de sociaal-democraat een deel van de Britse korting weg voor de nooit nagekomen belofte dat er zou worden gesnoeid in de landbouwsubsidies. Cameron hecht meer waarde aan populariteit in eigen land en is bereid zijn kont tegen de krib te gooien. Het beste voorbeeld daarvan kwam eind 2011 toen hij 'Nee' zei tegen strengere begrotingsregels binnen de EU. Wat er vervolgens gebeurde was leerzaam: de andere Europese leiders negeerden de Britten.


Op gezette tijden weet Cameron zijn collega's te irriteren en onbedoeld te amuseren, zoals toen hij tijdens een diner het kleurboekje Mr & Mrs MEP tevoorschijn toverde als voorbeeld van geldverspilling. Britse humor, dacht Angela Merkel, maar het ging echt om een boekje over de dagelijkse beslommeringen van europarlementariërs.


Cameron koestert de hoop dat hij Europese leiders mee kan krijgen bij zijn drang de EU slanker en minder bemoeizuchtig te maken. Het beperken van de begroting beschouwde hij als een succes, maar het bleek een pyrrusoverwinning: Brussel wil nu meer geld van de lidstaten.


Het is de vraag of Cameron erin zal slagen bevoegdheden van Brussel terug te halen naar Londen, zodat hij de Britten iets te bieden heeft bij het in/uit-referendum van 2017. De afgelopen weken hebben bewezen dat de Britten amper gehoor of invloed meer hebben in Europa, zelfs niet bij een kwestie, het tegenhouden van Juncker, waar in beginsel steun voor lijkt te bestaan.


Cameron lijkt sympathie te hebben verspeeld door zich hard en soms dreigend op te stellen, waarna een wenk van Merkel genoeg was om weifelaars als Mark Rutte en Matteo Renzi in het gareel te brengen. Cameron is diep teleurgesteld in Merkel, die hem enkele maanden terug had verzekerd Juncker tegen te houden.


Immers, Cameron heeft veel tijd en liefde geïnvesteerd in het opbouwen van een goede verstandhouding met de bondskanselier. Maar zijn charme kon niet verhullen dat er een fundamenteel verschil is tussen de Duitse drang tot federalisme en de Britse voorkeur voor een vrijhandelszone.


De Britten, laatkomers in Brussel, hebben de Brusselse achterkamertjespolitiek nooit helemaal onder de knie gekregen. In Westminster zijn Britse politici de confrontatie gewend, in Brussel draait alles om consensus. Tot voor kort zei Cameron in 2017 te zullen campagne voeren voor het behoud van het Britse lidmaatschap. Eerder deze week weigerde Downing Street voor het eerst de vraag te beantwoorden of een gedesillusioneerde Cameron dat nog steeds van plan is. De optredens van Cameron in Europa beginnen, tegen wil en dank, te lijken op een afscheidstournee.


pagina 27 Junckers Europa (min Engeland?)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden