Cambodjanen hebben bij de verkiezingen maar één keus: loyaal zijn aan de baas

Cambodja kiest voor Hun Sen, want anders...

In Cambodja vertelt je wijsvinger vandaag waar je staat. Is hij schoon, dan ben je een verrader. Is hij blauw van de onuitwisbare verkiezingsinkt, dan ben je loyaal aan de baas: Hun Sen. Een andere keus is er vandaag niet. De Cambodjanen mogen stemmen voor Hun Sen, de man die al meer dan dertig jaar aan de macht is in het land. Een alternatief is er niet meer, sinds de premier de enige serieuze oppositiepartij, CNRP, heeft verboden en de oppositieleiders het land uit heeft gejaagd, of gevangengezet. 

Cambodjanen bekijken hun naam op de lijst bij een stembureau in hoofdstad Phnom Penh. Foto AFP

De verkiezingen zonder oppositie dienen alleen nog maar om zijn eenmansregering te legitimeren. De verdreven oppositieleiders zeggen dat Hun Sen vandaag zijn 'totale dictatuur' bevestigt.

De buitenwereld is ongemeen kritisch over de verkiezingen. Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties noemen ze ronduit een 'farce'. Australië neemt niet eens de moeite diplomatieke waarnemers te sturen om het verkiezingsproces te controleren. Cambodja moet die 'onafhankelijke' waarnemers van elders halen: uit China en Oezbekistan bijvoorbeeld. Die landen zullen nu het democratisch gehalte van de verkiezingen moeten controleren.

Twintig partijen

Volgens Hun Sen zelf is er niets mis met de verkiezingen. Er zijn partijen genoeg om uit te kiezen. Aan de verkiezingen doen inderdaad 20 partijen mee, maar er is er maar één die telt: Hun Sen's 'Cambodian People's Party', CPP. De overige 19 worden bemand door meelopers en handlangers van de premier: 8 partijtjes zijn de afgelopen anderhalf jaar opgericht, volgens kritici alleen maar om de oppositieloze verkiezingen er wat democratischer uit te laten zien.

Wat Hun Sen verkiezingen noemt kan met evenveel recht een 'democratische coup' worden gedoopt. Hij wordt na zondag de absolute, democratisch gekozen alleenheerser van Cambodja. Na 33 jaar zal hij vaster in het zadel zitten dan ooit, en krijgt hij zoveel macht dat niemand hem daar meer uit kan wippen.

Om dat te bereiken heeft Hun Sen de oppositie uitgeschakeld en kritische media gesloten of de mond gesnoerd. Zondag, tijdens de verkiezingen zijn ook de websites van diverse buitenlandse nieuwskanalen (zoals de 'Voice Of America' en 'Radio Free Asia') geblokkeerd. Intimidatie doet de rest. De oppositie heeft haar volgelingen opgeroepen de verkiezingen te boycotten: mensen die niet stemmen worden daarom beschouwd als 'verraders'. Wat dat betekent weten de Cambodjanen maar al te goed. Aanhangers van de oppositie wordt het leven zo zuur mogelijk gemaakt. Wie te lastig wordt verdwijnt in de gevangenis, of wordt, zoals de populaire kriticus Kem Ley in 2016, vermoord.

Foto reuters

Corruptie en nepotisme

Hun Sen leidt Cambodja al sinds het einde van het bloedige bewind van de 'Rode Khmer' van leider Pol Pot. Hun Sen was zelf lid van de Rode Khmer, maar toen die in 1977 op grote schaal ook hun eigen mensen begonnen te vermoorden week hij uit naar Vietnam. Hij keerde terug toen Vietnamese troepen Cambodia binnenvielen en Pol Pot verdreven. De Vietnamezen installeerden hem als vice-premier, en werd hij in feite de baas in Cambodja. In 1985 werd hij officieel premier, en sindsdien heeft hij zijn positie verstevigd door niet alleen het parlement, maar ook de justitie, politie en het leger onder zijn controle te brengen. Zijn bewind wordt gekenmerkt door een hoge mate van corruptie en nepotisme.

Hun Sen wist sindsdien elke verkiezing naar zijn hand te zetten, maar de laatste jaren brokkelde zijn positie steeds verder af. Veel Cambodjanen zijn de corruptie van zijn kliek beu, en die onvrede heeft geleid tot een stormachtige groei van de oppositiebeweging CNRP (Cambodia National Rescue Party). Bij de verkiezingen van 2013 bemachtigde de CNRP, onder leiding van de charismatische Sam Rainsy, ruim 44 procent van de stemmen, en 55 zetels in het parlement. Hun Sen's CPP verloor dat jaar 22 zetels en bleef steken op 68. Sindsdien won de oppositie alleen nog maar aan kracht, en 2018 leek voor Hun Sen het jaar van de waarheid te gaan worden. In zekere zin is het dat ook. De Cambodjaanse premier heeft zich ontpopt als een dictator en de eenmansverkiezingen van zondag zijn daarvan het bewijs.

Uitschakelen van de oppositie

Hun Sen heeft zijn tegenstanders uitgeschakeld voordat ze echt gevaarlijk hebben kunnen worden. Het gebeurt allemaal openlijk, bijna subtiel en vooral: volgens de regels. De oppositie is niet zomaar verboden. Eerst werd er een wet door het parlement aangenomen die bepaalde dat een partijleider geen strafblad mag hebben. Een politieke partij die wordt geleid door een persoon met een crimineel verleden zal worden opgeheven. Natuurlijk had Sam Rainsy een strafblad, want Hun Sen's rechtbank had hem in het verleden meerdere malen veroordeeld, bijvoorbeeld wegens 'smaad', of 'landverraad'. Sam Rainsy trad dus af en ging ging voor de zoveelste keer in ballingschap in Parijs, maar dat hielp niet. Rainsy's opvolger Kem Sokha werd op zijn beurt opgepakt en in de gevangenis gegooid. De klacht: hij had in Australië met internationale organisaties vergaderd over de toekomst van Cambodja. 'Landverraad', oordeelde de rechter. Kem Sokha werd opgesloten, en de CNRP opgeheven. Einde oppositie. CNRP'ers raakten hun parlementszetels, lokale zetels en functies kwijt. Die gingen natuurlijk naar Hun Sen's CPP, en niemand zal ze die meer betwisten.

Tientallen parlementariërs van de CNRP vluchtten het land uit. Onder hen was ook Mu Sochua, na Kem Sokha de hoogste leider van de CNRP. Zij trekt nu al anderhalf jaar over de wereld om aandacht te vragen voor de situatie in haar land. In een interview met 'de Volkskrant' zei zij: 'De totale dictatuur heeft zijn intrede gedaan, en de politieke zuivering is begonnen'. Zij vreest dat Hun Sen iets in gang heeft gezet dat niet meer is terug te draaien. Als Hun Sen niet tot inkeer komt, wordt Cambodja een totalitaire staat à la Noord Korea.

Alleen het buitenland kan Cambodja nog redden, zegt Mu Sochua, maar dat buitenland kan Hun Sen niets schelen. Hij scheldt al lang op het westen, dat zich altijd maar probeert in te mengen, en klampt zich vast aan zijn beste vriend en bondgenoot China. Dat land omarmt de Cambodjaanse leider maar al te graag, want elke bondgenoot in de regio is er één. China, dat zelf niet echt bekend staat om zijn democratische waarden, heeft daarom, toen Hun Sen daarom vroeg, meteen een legertje waarnemers gestuurd die straks aan de wereld zullen vertellen dat de verkiezingen van Cambodja volledig transparant en eerlijk zijn verlopen. 

Premier Hun Sen brengt zijn stem uit. Foto AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.