Calculerende Djindjic zet politieke rivalen buitenspel

De Joegoslavische president Kostunica heeft de machtsstrijd met zijn rivaal Djindjic voorlopig verloren. De Servische premier heeft middels een koele strategie de populaire Kostunica geïsoleerd....

Zo hoog zijn populariteit is, zo klein is plotsklaps zijn macht. De diep verongelijkte gelaatsuitdrukking van Vojislav Kostunica op de omslagen van de opinieweekbladen in de Belgradose krantenkiosken spreekt boekdelen.

Hoe het precies komt en wanneer het precies is gebeurd, valt niet te achterhalen - troebelheid is de Servische politiek eigen. Feit is dat de laatste weken onherroepelijk duidelijk wordt dat de orthodox-nationalistische Kostunica de machtsstrijd met zijn aartsrivaal, de pro-westerse manager-politicus Zoran Djindjic, voorlopig heeft verloren.

Binnen een tijdsbestek van een maand zal Joegoslavië overgaan in een nieuwe staat, 'Servië en Montenegro'. Het Joegoslavische presidentschap dat Kostunica thans bekleedt, verdwijnt dan als functie. Djindjic, premier van Servië, ziet zijn bewegingsruimte enorm toenemen: alle cruciale posities in de nieuwe staat zullen worden bekleed door directe of indirecte bondgenoten.

Kostunica is daar meer dan bitter over. Peilingen geven hem een zes tot zeven keer zo grote populariteit als Djindjic. Hij, de ascetische, onkreukbare nationalist, is het die Milosevic heeft verslagen, laat Kostunica niet na te herhalen. In de twee wegens gebrekkige opkomst ongeldig verklaarde Servische presidentsverkiezingen deze herfst kwam Kostunica als eerste uit de bus. En toch heeft hem dat allemaal niets opgeleverd.

Het is een paradox. Nationalistische politici blijven in Servië onverminderd populair. Overal in het landschap zijn nog de hoofden zichtbaar van de drie presidentskandidaten in de mislukte verkiezingen van december: de 'gematigde' nationalist Kostunica, de immer een pistool dragende ultranationalist Seselj en Arkans oude mafiamaatje Pelevic. Maar op politiek beslissingsniveau is de invloed van nationalisten sinds Milosevic' machtsgreep in de tweede helft van jaren tachtig niet zo gering geweest.

Een succes voor Djindjic. 'Het verschil tussen Djindjic en de nationalisten is dat hij hen niet haat zoals zij hem haten', zegt Ljubica Markovic van het nieuwsagenschap Beta. Waar zijn tegenstanders wild om zich heen slaan, blijft Djindjic koel, objectief en afstandelijk, waardoor hij de situatie op lange termijn beter inschat. Zo zette hij in 2000 de nationalistische dichter Vuk Draskovic buitenspel. En zo heeft hij nu voorlopig Kostunica van zich afgeschud.

Nog afgelopen zomer leek Djindjic' premierschap aan een zijden draadje te hangen. Kostunica trok zijn afgevaardigde terug uit het Servische parlement en kondigde min of meer een politieke oorlog af tegen de regering-Djindjic. 'Als hij in de herfst tot president zou worden gekozen, zou hij de regering Djindjic van nabij kunnen ondermijnen, was de redenatie van Kostunica', zegt commentator Dragan Janjic.

Door een boycot van het ultranationalistische electoraat van Seselj werden de verkiezingen geheel tegen Kostunica's verwachting in ongeldig verklaard. Bij de nieuwe verkiezingen in december verzuimde Djindjic met opzet met een eigen kandidaat te komen.

Als de verkiezingen, ditmaal door een boycot van zijn eigen pro-westerse electoraat, opnieuw ongeldig zouden zijn, zouden de presidentiële bevoegdheden voor onbepaalde tijd overgaan in handen van de voorzitter van het Servische parlement. Die functie wordt bekleed door Natasja Micic, een cruciale bondgenote van Djindjic.

De calculatie van Djindjic bleek juist. Micic lijkt pas na de zomer nieuwe presidentsverkiezingen te willen organiseren. Voor Djindjic bieden de komende zes maanden de mogelijkheid hervormingen door te drukken, mits hij erin slaagt voldoende parlementariërs 'af te kopen' om parlementaire obstructie van Kostunica te voorkomen. Na de mislukte presidentsverkiezingen van december trachtte Kostunica in een wanhoopspoging de regering Djindjic ten val te brengen door te voorkomen dat het parlement de begroting van 2003 zou aannemen. Een week lang streden Djindjic en Kostunica om de gunst van een vijftal 'omkoopbare' parlementariërs. Djindjic kreeg er drie over de streep, genoeg om zijn regering in het zadel te houden.

De laatste schakel in de marginalisering van Kostunica vormde Milo Djukanovic, premier van de deelrepubliek Montenegro, die zich liever vandaag dan morgen van Servië afscheidt. Door de goede samenwerking tussen Djindjic en Djukanovic is de nieuwe staat 'Servië en Montenegro' binnenkort een feit, en daarmee het einde van het Joegoslavische presidentschap van Kostunica.

Djindjic en Djukanovic zijn vergelijkbare politici: pragmatisch, pro-westers, en principeloos. Het valt allesbehalve uit te sluiten dat Djindjic Djukanovic op termijn de onafhankelijkheid heeft toegezegd, mits hij nu meewerkt aan het isoleren van Kostunica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.