Calatrava: van maestro tot boef in Valencia

De architect was bij grote steden dé virtuoos om mee te pronken. Nu verschijnen de eerste barsten - in zijn gebouwen en in zijn imago.

Een tijdlang werd het werk van Santiago Calatrava, architect van wereldfaam, ook in Valencia met enthousiasme omarmd. In een droge rivierbedding bouwde hij maar voort, totdat hij 34 hectare met zijn radicale - volgens sommigen ontzagwekkende - ontwerpen had bedekt. Maar tegenwoordig wordt hij vooral als schurk afgeschilderd.


Het oorspronkelijke budget voor zijn Stad van Kunst en Wetenschap bedroeg 300 miljoen euro en omvatte de grootste verzameling van Calatrava's werk, waaronder een theater, een brug, een planetarium, een opera en een wetenschapsmuseum. Aan het eind van dit omvangrijke bouwproject waren de kosten bijna het drievoudige - een bedrag dat Valencia nooit heeft kunnen opbrengen.


Ignacio Blanco, lid van het provinciale parlement, is een website over het project begonnen, die hij 'Calatravatelaclava' heeft gedoopt, vrij vertaald 'Calatrava naait je'. Op de site voert een grote hoeveelheid informatie over diens projecten tot de conclusie: Valencia zucht nog onder 700 miljoen euro aan schulden. En dat terwijl de architect ongeveer 94 miljoen euro voor zijn inspanningen heeft gekregen. Hoe is dat mogelijk, vraagt Blanco zich af, met een opera die 150 stoelen telt met onvoldoende zicht? Met een wetenschapsmuseum waarin oorspronkelijk niet was voorzien in branduitgangen en liften voor gehandicapten? Volgens hem zijn er miljoenen euro's uitgegeven om de fouten te herstellen.


Calatrava kwam tegelijk op met mannen als Frank Gehry, Richard Meier, Renzo Piano en Norman Foster, in een tijd van imponeer-architectuur. Over de hele wereld zette hij tientallen gebouwen neer, bijna allemaal wit, waaronder het treinstation Liège-Guillemins in België en de 'draaiende torso'-wolkenkrabber in Malmö.


Bewonderaars zeggen dat zijn ontwerpen zowel teer als krachtig zijn en te vergelijken zijn met enorme beeldhouwwerken. Zij loven hem om zijn toewijding aan de vorm. Dat sterarchitecten als hij duur zijn, komt door de vaak ingewikkelde ontwerpen. Allen hebben wel een project dat vreselijk misloopt - en zelden valt eenvoudig vast te stellen wiens schuld dat was.


Maar geïnterviewde architecten, wetenschappers en bouwers verklaren dat er bij Calatrava sprake is van een wel bijzonder lange lijst van projecten met kostenoverschrijdingen, uitstel en juridische procedures. Talrijk zijn de klachten over zijn onverschilligheid jegens klanten. Zijn bruggen in de Haarlemmermeer worden in een adem genoemd met een mogelijke juridische procedure.


Die zijn er al rond de Ponte della Constituzione, een voetgangersbrug in Venetië, waarbij het draait om de kosten en het vele reparatiewerk; en in Spanje bij een wijnhuis in Alava (een lekkend dak, claim: 2 miljoen euro) en een enorm conferentiecentrum in Oviedo (veroordeling tot betaling van ruim 3 miljoen euro vanwege een gedeeltelijke instorting).


Verder heeft Bilbao een brug met problemen en een luchthaven waarin een aankomsthal ontbrak - passagiers kwamen pal na de douane op straat.


Ook in New York wacht Calatrava een kritisch onderzoek, vanwege kostenoverschrijdingen bij de bouw van het treinstation bij Ground Zero. De opening, in 2015, vindt zes jaar later plaats dan gepland en de kosten worden geraamd op 4 miljard dollar (3 miljard euro), twee keer zoveel als aanvankelijk voorzien.


'Je ziet telkens dat hij mikt op uitzonderlijkheid, niet op functionaliteit of klanttevredenheid', zegt Jésus Merino, voorzitter van de architectenbond in Bilbao. 'Het probleem is dat hij zich boven en voorbij de klant plaatst.' Volgens Ignacio Blanco speelt mee dat Calatrava's ontwerpen schetsmatig zijn. 'Andere architecten weten precies wat voor deurgrepen ze willen en hoeveel die kosten, maar bij Calatrava is het tegenovergestelde het geval. Zijn projecten ontberen precisie.'


Gevraagd om commentaar weigert Calatrava, die in New York woont, een interview. Maar hij heeft wel een verklaring uitgegeven: 'Mijn doel is altijd iets bijzonders te maken dat steden verbetert en de levens verrijkt van mensen die er wonen en werken. Het is een voorrecht om te werken aan deze projecten, die altijd conform de hoogste normen zijn voltooid.' Zijn vergoeding in Valencia heeft hij de afgelopen maanden verdedigd als redelijk, omdat die een periode van twintig jaar besloeg en het geven van leiding op de bouwplek omvatte.


Eerder wees hij in een interview op tevreden steden als Dallas en Dublin, die als klanten bij hem terugkwamen. Het tumult over zijn werk in Valencia doet hij af als 'een politieke manoeuvre van communisten'.


© The New York Times


Calatrava in Nederland: de Harp, de Citer en de Luit

In Nederland staan van Santiago Calatrava sinds 2004 drie tuibruggen, over de Hoofdvaart in de Haarlemmermeer. Vorige maand kwamen de bouwwerken negatief in het nieuws toen VVD-fractievoorzitter Henk Kuipers in de gemeenteraad opperde de architect voor de rechter te slepen vanwege 'constructiefouten'. Het onderhoud van de Harp, de Citer en de Luit, zoals de bruggen genoemd worden, is al jaren duurder dan verwacht. Daarbij begonnen ze snel na de opening te roesten. In 2007 bleek dat herstel zeker 5 miljoen euro zou kosten. Kuipers' zorgen vonden geen gehoor. Het college van B en W stelde dat onderzoek uit 2005 al heeft aangetoond dat de bruggen geen constructiefouten bevatten. Bovendien zou een aanklacht tegen de architect voorbijgaan aan de aansprakelijkheid van de aannemers. Volgens de gemeente vallen de onderhoudskosten nu binnen het onderhoudsbudget. Calatrava ontwierp ook een campus voor de Universiteit van Maastricht, maar de bouw werd afgeblazen wegens financiele problemen bij de opdrachtgever, woningcorporatie Servatius.

Meer over