reportage

'Calais' jaagt Britten stuipen op het lijf

Is openstaan voor migranten niet een kwestie van beschaving? Eeuwenlang was het Verenigd Koninkrijk zo'n immigratieland. Maar in het debat krijgen hekkenbouwers de overhand - gesteund door nieuwe cijfers over vluchtelingen die Europa in willen.

31 juli: twee migranten komen aan in Folkstone. Op een vrachtwagen wisten ze de Kanaaltunnel te passeren. Beeld null
31 juli: twee migranten komen aan in Folkstone. Op een vrachtwagen wisten ze de Kanaaltunnel te passeren.

'Ik heb met ze te doen.' Zonnebadend op de London Fields, een park in Oost-Londen, slaat Laura Bamber het boek The heart is a lonely hunter van Carson McCullers dicht om haar visie op de vluchtelingen en andere migranten in Calais te geven. 'Ze zijn van heinde en verre gekomen, uit oorlogsgebied soms, op zoek naar een nieuw leven. We moeten ze die kans bieden', legt de 30-jarige grafisch ontwerper uit - om eraan toe te voegen dat de nieuwkomers vaak bereid zijn werk te doen waar haar landgenoten voor bedanken. 'Het is volgens mij onzin dat ze voor de uitkeringen komen.'

Dat is niet de gedachte van Patricia Evans, een struise dame van 82 die door het park loopt. 'Ik haat het', klinkt het in plat-Londens. 'Wat er in Calais gebeurt jaagt me de stuipen op het lijf.' Ze vertelt dat ze net met de trein uit de buitenwijk Enfield gekomen is om haar zieke broer de boodschappen te brengen die ze heeft ingeslagen bij Marks and Spencer. De reis beviel haar matig. 'Ik was de enige Engelse in de coupé. Soms herken ik mijn eigen land niet meer. Niet dat het nare mensen zijn, zeker niet. Ik kan mij geen betere buren voorstellen dan het Bengaalse gezin naast me. Het gaat om de kwantiteit. De verhoudingen zijn zoek. We hebben het niet meer in de hand.'

Twee Engelsen. Twee uiteenlopende visies over het onderwerp van de dag: immigratie. Ze klinken ook door in het publieke debat, waarbij de hekkenbouwers evenwel de overhand hebben, zeker in de overwegend rechtse pers. Een columnist van The Sun vergeleek de migranten met kakkerlakken, wat leidde tot een bezoek van de politie. Premier David Cameron zorgde voor opschudding door te spreken over een zwerm mensen, een echo van het 'we worden overspoeld' van zijn voorgangster Margaret Thatcher eind jaren zeventig, toen tienduizenden Vietnamese bootvluchtelingen arriveerden in de toenmalige kroonkolonie Hongkong.

Historisch gezien is het Verenigd Koninkrijk een immigratieland, een veilige haven voor vluchtelingen. Er is zelfs een immigratiemuseum (met beperkte openingstijden) in Oost-Londen, in de nu Bengaalse wijk waar de Hugenoten eeuwen geleden als eersten aankwamen. Die werden in de eeuwen daarna gevolgd door andere groepen die er een veilig bestaan hoopten te vinden. Tal van bekende politici, zakenmensen, kunstenaars en topsporters hadden of hebben wortels in den vreemde. Van Ed Miliband tot Mo Farah, van Lucian Freud tot Michael Marks (inderdaad, van de supermarkt). Een soepel immigratiebeleid is de eeuwige wens van het zakenleven, omdat het lonen laag houdt.

Fort Europa

De Volkskrant buigt zich de komende weken over de ongekende vluchtelingencrisis die Fort Europa doet kraken. Wie zijn de migranten, wat zijn de gevolgen en kan het ook anders? Het probleem is zo ingewikkeld dat we zouden willen wegkijken, maar dat gaat niet lukken, schrijft hoofdredacteur Philippe Remarque in zijn introductie.

null Beeld null

Het wel of niet waard

Onbewust lijken de Britten een moreel onderscheid te maken tussen 'deserving' en 'undeserving' immigranten, zoals ze ook doen inzake de bijstand. Het 'verdiend' hebben geldt voor echte vluchtelingen en migranten die werk komen doen waar vraag naar is - asperges steken, programmeren, goed voetballen, baggeren of het leiden van de Bank of England. Het predicaat 'onverdiend' duikt op bij massale immigratiestromen, zoals bij de Indiërs die in de jaren zeventig door de Oegandese despoot Idi Amin het land uit waren gezet, van honderdduizenden Oost-Europeanen na de EU-uitbreiding van 2004 en nu dus bij 'Calais'.

Dat er openlijk over wordt gesproken is relatief nieuw; lange tijd was immigratiekritiek een taboe. Daar is verandering in gekomen door een haperende integratie, een steeds snellere stijging van het aantal immigranten en problemen met de radicale islam. De omslag kwam een jaar of tien terug door een baanbrekend essay van de intellectueel David Goodhart, de Engelse Paul Scheffer. Sindsdien is het klimaat verhard. Nigel Farage's UKIP heeft niet alleen de Tories naar rechts gedreven, maar ook Labour.

De retoriek van de Conservatieve regering jegens de exotische 'inwijkelingen uit Calais' heeft ook een tegenreactie uitgelokt. Ter relativering van het probleem aan de ander kant van het Kanaal, een soort moderne slotgracht, wordt er koeltjes op gewezen dat Duitsland, Frankrijk en Zweden veel meer migranten opnemen dan de Britten, terwijl ook het aantal goedgekeurde asielverzoeken in die landen hoger ligt. In The Guardian scheef Nick Cohen, een nazaat van gevluchte Russische joden, dat 'als we zo doorgaan, het Kanaal onze Berlijnse Muur wordt, bewaakt door paramilitairen met waakhonden, een grens waarvoor onschuldige mensen hun leven geven.'

En er klinkt een oproep tot compassie. Zo heeft de Anglicaanse kerk zich gekeerd tegen de hogehekkenstrategie, en in de conservatieve Daily Telegraph maakte publiciste Emma Barnett zich druk over de 'onmenselijke taal' in het Calais-debat. 'Dit zijn echte mensen, met harten, gezinnen en, laten we dat niet vergeten, mensenrechten. Stel dat het kinderen waren geweest in plaats van jongemannen? Zouden we dan anders hebben gereageerd?'

Een reactie hierop, van een lezer uit Reading, stond in dezelfde krant: 'Deze mensen zijn niet onze vijand (...) Door migranten als criminelen te behandelen, doen we afbreuk aan hun mens-zijn en dat van onszelf.'

Een ongewis bestaan in het Verenigd Koninkrijk

De migrantenvanger - dat was de bijnaam in de Britse tabloidpers deze zomer voor een boer uit Toddington, boven Londen. Zijn erf bleek geliefd bij illegale immigranten, die op een parkeerplaats voor vrachtwagens hun eerste voet op Britse bodem hadden gezet. Hij leverde ze een voor een over aan de politie. Migranten die op clandestiene wijze arriveren in het Verenigd Koninkrijk wacht een ongewis bestaan. De gelukkigen kunnen terecht bij vrienden of familie, of vinden onderdak in kerken of bij stichtingen die zich inzetten voor migranten. Als ze worden opgepakt, wordt uitgezocht of ze asiel willen aanvragen. Zo nee, dan volgt een uitzettingsprocedure. Sommigen worden opgesloten in een van de dertien overvolle detentiecentra, anderen komen op borg vrij. Een asielprocedure kan jaren duren. Werken of studeren mag in die tijd niet. Er is geen maximum aan de tijd dat asielzoekers kunnen worden vastgehouden. Velen mogen de procedure in vrijheid afwachten. Als er weinig uitzicht is op asiel kiezen sommigen voor de illegaliteit. Hen opsporen heeft geen hoge prioriteit en wordt bemoeilijkt door het ontbreken van een identificatieplicht. Hoeveel illegalen er zijn op het eiland weet ook de overheid niet. Schattingen lopen op tot 570 duizend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden