Calais is een puist op het gezicht van de Franse natie

De ontruiming van de 'jungle' bij Calais is in volle gang. Waar gaan de migranten heen, waar liggen 'Braton' en 'Nermando'? En zullen afgewezen asielzoekers later niet terugkeren?

Franse oproerpolitie grijpt in nadat vaten in brand zijn gestoken in de 'jungle van Calais'. Beeld epa

'Ik ben blij dat ik uit de jungle weg kan', zegt Mohammed (16) uit Soedan. 'Het is er gevaarlijk. 's Nachts zijn er vaak vechtpartijen en brandjes, ze proberen je geld en je telefoon te stelen.' En Mohammed is wel iets gewend: in zijn eentje doorkruiste hij de Sahara en stak hij de Middellandse Zee over. Nu staat hij in de rij voor minderjarigen. Het kamp telt 1.300 minderjarigen, veelal jongens tussen de 16 en 18. Naar schatting vijfhonderd komen in aanmerking voor familiehereniging in Groot-Brittannië. Mohammed hoopt dat hij erbij zit. Hij heeft een oom in Engeland.

De jungle van Calais, het grootste krottenkamp van Europa, wordt ontruimd. Veel bewoners kunnen niet wachten om weg te komen. Ruim voor de officiële aanvang van 8 uur 's ochtends staan ze al in de kou, met hun rugzakken en rolkoffers, klaar voor de bussen die hen straks naar opvangcentra in heel Frankrijk zullen brengen. Aan het begin van de avond zijn 2.318 van de 6.500 inwoners van het kamp vertrokken.

Calais is een puist op het gezicht van de Franse natie. Voor de een is de jungle een humanitaire schande, voor de ander vormen de aanhoudende bestormingen van vrachtwagens een bewijs dat de staat geen gezag meer heeft. De bidonville verpest het imago van Calais en bedreigt de positie van de haven (hoewel het vrachtverkeer over 2015 nog altijd licht is toegenomen). Daarom moet de jungle verdwijnen.

Polsbandje

Op de eerste dag verloopt de operatie voorspoedig. De migranten melden zich bij een enorme hangar. Binnen spelen zich surrealistische taferelen af. Een medewerkster van de immigratiedienst houdt migranten een kaart van Frankrijk voor. Ze mogen kiezen uit twee regio's, maar het is net alsof je een Fransman de keuze geeft tussen Uruzgan en Helmand. Veel migranten hebben geen flauw idee waar ze naartoe gaan, ze spreken over 'Braton' en 'Nermando' als ze Bretagne en Normandië bedoelen. Nadat ze hebben gekozen, krijgen ze een felgekleurd polsbandje - elke regio heeft zijn eigen kleur - alsof ze op vakantie gaan in een all-inclusive resort. Vervolgens gaan ze door naar de bus, die aan de achterkant van de hangar klaar staat. Een geoliede sorteermachine.

Maar hoe zal het verder gaan? De migranten worden naar 'centra voor opvang en oriëntatie' gebracht, waar ze 'enkele maanden' hun 'project kunnen overdenken', zoals de staat het noemt. Volgens minister Cazeneuve van Binnenlandse Zaken komen velen in aanmerking voor asiel. Syriërs krijgen bijna automatisch asiel, maar die vormen in Calais een minderheid. Verder maken vooral Soedanezen en Eritreeërs een goede kans op asiel.

Niettemin vertrekt 26 procent alweer snel met onbekende bestemming uit de centra voor opvang en oriëntatie, blijkt uit een dit voorjaar verschenen studie. Deze mensen kunnen weer opduiken in Calais, of in andere plaatsen langs de Franse noordkust.

Migranten maandag in een bus naar Normandië, nadat zij het geïmproviseerde kamp, bekend als 'de jungle van Calais', verlaten. Beeld ap

Toch lijkt het twijfelachtig of het zo zal gaan. Van de Eritrese asielzoekers werd in 2015 39 procent toegelaten, van de Soedanezen 29 en van de Afghanen 25. Alleen de Syriërs kregen bijna automatisch asiel, maar die vormen in Calais een minderheid. Wat gebeurt er met de mensen die worden afgewezen? Kunnen ze worden uitgezet? Of zullen ze weer opduiken in Calais?

Daarnaast zijn er nog altijd veel migranten die per se naar Engeland willen, waar ze familie en vrienden hebben en gemakkelijker werk denken te vinden. De hulpverleningsorganisatie Auberge des Migrants schat dat tweeduizend inwoners van de jungle uiteindelijk niet in de bus zullen stappen. Misschien zullen ze zich later deze week verzetten tegen de ontruiming, waarschijnlijk zullen ze spoorloos verdwijnen. De afgelopen maanden is het inwonertal van de jungle al met 20 procent gedaald, toen het einde onafwendbaar bleek.

Migranten tijdens de eerste avond van de ontruiming. Beeld reuters

Cowboystadje

De jungle is al dood. De hoofdstraat oogde ooit als de levendige levendige main street van een cowboystadje, met restaurants, cafés, winkels en kappers waar je zelfs een schoonheidsbehandeling kon krijgen. Een stadje van overlevingskunstenaars, waar je het bijna gezellig zou vinden als je niet wist dat er ook een andere werkelijkheid was, die van maffiose smokkelaars, etnische ruzies, prostitutie en seksueel misbruik. Nu zijn de Afghan Naan Shop en het Welcome Hotel gesloten. De milkshakes zijn niet meer te krijgen, het alomtegenwoordige gesnor van de generatoren is verstomd, van sommige winkels rest niet meer dan een staketsel met een gescheurd, fladderend zeildoek. Een spookstad. 'Jungle is finished', zegt de Afghaan Arshed (30), die voor een lege winkel staat. Over ruim een week zullen bulldozers de enorme bidonville hebben platgewalst. Daarna zal het onkruid de sporen van de jungle razendsnel uitwissen, zoals gebeurde in het zuidelijk deel dat in februari werd ontruimd.

Maar het leek al zo vaak voorbij in Calais. In 2002 werd het kamp bij Sangatte ontmanteld. Ongeveer tweeduizend mensen werden op straat gezet. De migranten keerden snel terug. Ze bivakkeerden in de duinen of kraakten leegstaande panden in de stad. Later vormden ze de eerste jungle, waar 700 mensen woonden en die in 2009 werd ontruimd.

Calais ademt mee met de wereld. In goede jaren telt de stad slechts een paar honderd migranten, maar na de Arabische Lente was er geen houden meer aan. Slechtere jaren dan 2015 en 2016 heeft de wereld lang niet meer gekend. Tekenen van beterschap zijn er vooralsnog niet. Zodra de migratiestroom aanzwelt, komt Calais in beeld. Geen enkele plaats op het Europese vasteland ligt zo dicht bij Engeland, nergens vertrekken zo veel ferry's en treinen. De autoriteiten zeggen dat ze nieuwe kampjes meteen zullen opruimen, maar een Calais zonder migranten blijft moeilijk voorstelbaar.

'Ik wil nog steeds naar Engeland', zegt Arshed. Toch zal ook hij over een paar dagen in de bus stappen, op weg naar een opvangcentrum in de Bourgogne, aan de voet van de Pyreneën of elders in Frankrijk. 'Wat moet je anders? De politie jaagt je hier weg', zegt hij. Het geeft ook even rust, zo'n 'centrum van opvang en oriëntatie'. Een comfortabel bed, een warme douche, een veilige omgeving. Maar als hij lekker uitgerust is, neemt hij de bus terug naar Calais. 'Ik wil naar Engeland', herhaalt hij. 'Misschien ga ik wel een nieuwe jungle maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden