Caesar nu eens als mens

Nachtmerrie: opnieuw eindexamen. Wakker schrikken omdat je geen enkel antwoord weet. Redacteuren van de Volkskrant deinzen er niet voor terug....

Han van Gessel

In het jaar 55 voor Christus stak de Romein Gaius Iulius Caesar met een flinke troepenmacht de Noordzee over om het ver weg gelegen Brittannia aan zich te onderwerpen. Dat was nog nooit vertoond. Alexander de Grote had het geschopt tot in India en Hannibal had zijn olifanten over de Alpen geloodst, maar een zee-expeditie op deze schaal was nog nauwelijks in de annalen van de geschiedenis voorgekomen.

In zijn relaas uit die tijd, De Bello Gallico, laat Caesar het echec - want dat werd het - volop door zijn mede-Romeinen thuis meebeleven. In zorgvuldig gekozen bewoordingen maakt hij melding van de landing ('geen kennis van de kust', 'te grote schepen om te kunnen ankeren', 'geen ruimte om te vechten'). Hij moet op zijn tellen passen, de politici in Rome lezen graag over zijn schouder mee. Dus drukt hij zich diplomatiek uit (het was een plan van de 'Romeinen', waar eigenlijk van 'Caesar' had moeten staan) en profileert hij zich als iemand die door bliksemsnel handelen de boel voor elkaar krijgt.

Het eindexamen Latijn ging dit jaar over Caesar. Gevraagd werd onder andere de verteltechniek van Caesar over de landing in Brittannia te beschrijven in filmische taal. Hoe zou je dat verfilmen? 'Een typische tweedefasevraag', vindt Christel van der Wouw van het Pieter Caland Lyceum in Amsterdam-West. Hoezo? 'Dat is echt een domme vraag. Dat is zo zweverig. Dat kun je niet leren. Daar houd ik niet van.'

Leraar Ranko Steusel vindt het examen een grote verbetering ten opzichte van heel veel vroeger, toen alleen nog maar moest worden vertaald en Caesar hooguit in het begin van de leercyclus aan bod kwam omdat hij zogenaamd makkelijk Latijn schreef. Nu komt de context van het verhaal volledig aan bod. Je kunt iets te weten komen van de literaire en historische achtergronden van de tekst, terwijl die vroeger volledig ten onder gingen aan het geweld van de ablativi absoluti en indirecte redes.

'Maar het idee van zelfstandig leren in de tweede fase werkt echt niet. Latijn is voor de meeste van mijn leerlingen een extra vak, en dan is het een sluitpost.'

De vijf leerlingen Latijn van het Caland Lyceum vonden het examen wel meevallen. Ze hadden het moeilijker verwacht. Haroon Ari heeft het vak gekozen omdat hij er alles uit wil slepen wat de opleiding te bieden heeft. Nikola Jajcanin vindt het leuk dat hij nu weet dat Dalmatië iets te maken heeft met het Romeinse rijk. Voor Emma Folmer is belangrijk dat zij in de gaten heeft dat je in het Latijn veel beknopter dingen kunt zeggen dan in het Nederlands. Het is een kwestie van stilistiek.

Haroon houdt van het gedichtje van Catullus over de mus. Dat is toevallig ook mijn lievelingsgedichtje. Ik ben na dertig jaar terug op examen. Ik heb iets met Latijn en dat raak ik nooit meer kwijt. Vroeger moesten we dag in dag uit thema's maken, zinnen ontleden, woorden opzoeken, de grammatica raadplegen en vertalingen maken. Vooral: vertalingen maken. Caesar gold als de makkelijkste, qua Latijn dan. Maar wat voor mens Caesar was en in welke wereld hij leefde: dat moest je zelf maar uitzoeken. En nu kun je dat allemaal op school meekrijgen.

Het examen valt me mee. Ik red me met een paar hulpmiddelen uit het verleden, maar de vragen naar de precieze context gaan me moeilijk af. Ik merk tijdens het maken van het examen dat ik er steeds meer lol in krijg. Heeft het dan toch iets te maken met oude liefde? Leuk vond ik opgave 9, waarbij werd gevraagd een beeld te geven van de wijze waarop Caesar zijn Zwitserse tegenstrever Divico neerzet. Kijk, dat zijn de vragen waarmee je mensen aan het denken zet.

Latijn: een mooi examen. Ik wou dat ik nog eens opnieuw mocht beginnen. Non scholae, sed vitae discimus (We leren niet voor de school, maar voor het leven). Bevrijd van de eeuwige druk van het vertalen en gespitst op de historische en culturele context van de geboden teksten. Ook leuk voor als je op vakantie bent in het Romeinse rijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden