Cadeautje voor de krakers

Het Haagse kraakcomplex de Blauwe Aanslag wordt gesloopt. Na jaren onderhandelen sloten krakers en gemeentebestuur een deal. Maken de anarchisten een knieval voor het poldermodel?...

door Altan Erdogan

DE BLAUWE AANSLAG is een indrukwekkend pand. Robuust, dat is het woord. Het voormalige belastingkantoor aan de Buitenom lijkt een anker aan de rand van het Haagse centrum. Ooit zaten hier ambtenaren gebogen over belastingformulieren en blauwe enveloppen. Na een kraakactie in 1980 is er één van de grootste alternatieve woon- en werkgemeenschappen van Nederland ontstaan.

Ruim 6400 vierkante meter links-radicale cultuur: woningen, Eetkafe Water & Brood, een drukkerij, de Weggeefwinkel, boekhandel de Rode Hond en een Turks-Koerdische bibliotheek. Minder consumptief, milieubewuster en veel 'zelfbeheer'.

Het credo van de krakers staat op de buitenmuur:

Tot ze beseffen wat het gevaar is

te leven in een stad die nooit klaar is.

En dat het raar is te lopen door een ooievaarsstad

als ie voor eeuwig zonder ooievaar is.

Aart woont hier vanaf 1986. Zijn 8-jarige zoon werd er geboren en samen leven ze in het tuinhuisje in de binnentuin van het complex, één van de mooiste woonruimten. Hij is voorzitter van de Vereniging de Blauwe Aanslag. Of toch ook weer niet: 'We hechten niet zo aan dergelijke functies.'

De voorzitter werkt voor milieu-organisatie A SEED in Amsterdam, en richt zich op de 'sociale en ecologische problemen in zuidelijke landen, veroorzaakt door oliemaatschappijen'. Aan zijn zelf verspijkerde muur hangen foto's van een demonstratie in Colombia. 'Dit is een prima plek. Af en toe is het een beetje vochtig , maar ik heb alles: wasmachine, keuken en kinderkamer.'

De zeventig gebruikers stoken op petroleum, sloophout of kolen. Sommigen hebben centrale verwarming aangelegd. 'Iedereen mag alles zelf regelen. Niemand vindt het leuk om te moeten vertrekken. Voor mensen met kinderen is het wel prettig dat er zekerheid komt. Ook enkele bedrijven waren het zat dat ze niet verder konden kijken dan de eerstvolgende rechterlijke uitspraak.'

Deze periode van onzekerheid is ten einde. Want de robuuste Blauwe Aanslag gaat binnen twee jaar tegen de vlakte. Eerst zou het pand worden gelegaliseerd, maar de Haagse gemeenteraad besloot in 1995 dat het complex moet wijken voor verbreding van de centrumring en de aanleg van een nieuwe rotonde. Doel: het autoluw maken van het centrum.

De krakers lagen waar mogelijk dwars. Tientallen procedures verder en vijf jaar later sloten het uitgeputte gemeentebestuur en de moegestreden krakers een deal: de Blauwe Aanslag wordt gesloopt en de krakers kunnen voor 1 miljoen gulden een leegstaand schoolgebouw kopen, even verderop aan de Waldeck Pyrmontkade.

De gemeente - met name PvdA-wethouder Noordanus - en de krakers onderhandelden onder leiding van de Rotterdamse socioloog Reijndorp vooral het laatste jaar op het scherpst van de snede. De deze zomer gemaakte afspraak bevat enkele opmerkelijke elementen. De gemeente betaalt de drie miljoen gulden verbouwkosten voor de school. Ook krijgen de krakers 2,5 ton verhuiskosten vergoed, hebben ze de garantie dat de woon- en werkruimte betaalbaar blijft - 50 gulden per vierkante meter per jaar - en krijgen ze bijna helemaal de vrije hand bij het inrichten en gebruiken van de school.

Daar staat tegenover dat de krakers alle juridische procedures staken tegen ontruiming van hun pand en de aanleg van de centrumring. Als bij ontruiming nog een groot deel van de krakers verzet biedt, kost dat de groep een boete van een half miljoen gulden en raken ze de verhuisvergoeding kwijt.

Is met deze 'knieval voor het poldermodel' de tegencultuur in Den Haag voorgoed ingekapseld? vroeg het actieblad Ravage zich onlangs af. Aart denkt het niet. 'Alsof kraken een doel op zich is', zegt hij. 'Kraken is óók een methode om je doel te bereiken en om aandacht te vragen voor de woningnood en het tekort aan culturele vrijplaatsen.'

In Eetkafe Water & Brood op de begane grond treffen de bewoners voorbereidingen voor het feest ter ere van twintig jaar Blauwe Aanslag. Vanaf 24 november twintig dagen films, concerten, straattheater en discussie. Terwijl ze drinken van hun hooibier - sinds kort níet meer op de pof - discussiëren Aart, Leon, R. en Peter over de vraag of ze hun idealen hebben verkocht.

Hadden deze anarchisten zich vijf jaar geleden kunnen voorstellen dat ze bij een bank een miljoenenhypotheek zouden afsluiten? Peter ('autodidactisch' juridisch medewerker) wel. 'Ook als we hier mochten blijven, hadden we geld nodig om de boel op te knappen.'

Aart, glimlachend: 'Dus zat een groepje onlangs achter een computer om op de website van de Hypotheker onze maximale hypotheek op te vragen. Op de achterkant van een sigarendoosje hebben we berekend dat we uiteindelijk uitkomen op een exploitatieprijs van 50 gulden per vierkante meter per jaar. Verder hopen we via benefietbijeenkomsten geld binnen te krijgen.'

Het laatste jaar werd in workshops uitvoerig gediscussieerd over de vraag of ze zich niet te makkelijk uitleverden aan de gemeente. Daar kwam bij dat de krakers, naar anarchistisch model, uitgaan van beslissingen op basis van consensus. Aart: 'Een meerderheid als de helft plus één werkt niet. Dan moet je soms flink doorpraten.'

Leander is het niet eens met Aart. 'Ik kraak wél vanwege mijn idealen.' Hij komt als bezoeker regelmatig in de Blauwe Aanslag en wat hem betreft waren ze nooit met de gemeente in zee gegaan. 'Er is jarenlang voor dit pand gestreden en we hadden daar enthousiast mee door moeten gaan. Ik had gezegd: fuck you, we blijven gewoon.'

Peter: 'Maar we hebben nu wel zeggenschap over het nieuwe pand.'

Leander: 'Dat heb je bij een gekraakt pand toch ook?'

Peter: 'Wat blijft, is die dreiging van ontruiming, de onzekerheid.'

Leander: 'Dan kraak je daarna toch weer opnieuw?'

Ook R., medewerker van het Eetkafe, ziet het gevaar. 'Soms lijkt het of we terug zijn in de jaren zeventig. Ook toen is een aantal grote kraakpanden weggesubsidieerd. Je geeft daarmee je autonomie weg.'

De Haagse PvdA-wethouder Noordanus vroeg zich het laatste jaar af en toe radeloos af waar de onderhandelingen toe moesten leiden. 'Natuurlijk hadden we kunnen zeggen: de juridische strijd is gestreden, dus inpakken en wegwezen. Dat zou een domme actie zijn geweest. Voor mij was belangrijk dat een woon-werkgemeenschap als de Blauwe Aanslag een plek houdt in Den Haag; de stad kent toch al niet daverend veel culturele initiatieven.

'Dan moet je geduldig zijn en niet te kleinzerig als het erop aan komt de knip open te trekken. Een stad moet ook durven investeren in de alternatieve kant.'

Dat kwam de wethouder op kritiek te staan, in de stad en de gemeenteraad - die wel unaniem akkoord ging. 'Dit is eens maar nooit weer', zegt P. Smit, fractievoorzitter van de VVD. 'Al in de jaren tachtig hadden we harder moeten optreden tegen de krakers. Er zijn fouten gemaakt en daar betalen we nu de rekening voor.'

Ook volgens de krakers heeft de gemeenteraad een 'behoorlijk trauma' opgelopen. Peter: 'We hebben ze jaren bestookt met inspraakprocedures, demonstraties en rechtszaken. En feit is dat wíj nu het scenario en de voorwaarden bepalen.'

VVD'er Smit: 'Er móest een beslissing vallen over de centrumring. Dat neemt niet weg dat de gang van zaken ons een bittere nasmaak geeft. Het is niet zeker dat ze het pand straks echt verlaten. En voor de aan de krakers aangeboden school had de gemeente veel meer kunnen vangen dan een miljoen. We zijn zeer genereus geweest, wellicht te.'

Drie miljoen gulden als cadeautje voor volhouders? 'Ook goed,' zegt Noordanus. 'Je moet als stad durven investeren in alternatieve broedplaatsen. Daarbij is het van belang dat die monumentale school mooi blijft en dat kost geld. Verder hebben we een stevig boetebeding in het contract opgenomen. De gemeente is natuurlijk niet helemáál Malle Pietje. Het overgrote deel van die gemeenschap moet zich commiteren aan de afspraak de boel te ontruimen.'

Leander wil er niets van weten. Hij blijft, en wacht tot de ME op de deuren bonkt. 'Die centrumring is niet nodig. Het onnodig smijten met geld voor zinloze projecten is traditie in Den Haag; kijk maar naar het debâcle met die lekkende tramtunnel.

'Ik zie het zo: een deel van de groep begint een nieuw initiatief op een andere locatie. Voorlopig telt Den Haag nog dertigduizend woningzoekenden en staan er nog een heleboel panden en woningen leeg.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden