'Cadeautje van Halbe voor het voortgezet onderwijs'

Halbe Zijlstra, de staatssecretaris van Onderwijs, heeft vlak voor de zomervakantie een mooi geschenk gegeven aan het middelbaar onderwijs. Zijn 'Strategische Agenda' mag dan bedoeld zijn voor de universiteiten en hogescholen. De boodschap dat de 'lat omhoog zal gaan' komt ook aan op de middelbare scholen.

Staatssecretaris Halbe Zijlstra. Beeld anp

De agenda van Halbe is een cadeau voor de leerlingen op de havo en het vwo. Ze krijgen doelen om naar toe te werken die wat verder liggen dan de beruchte zes. Dinsdagavond mocht ik diploma's uitdelen aan mijn vwo-eindexamenleerlingen. Ze hebben het goed gedaan, maar de meeste van hen zitten mijlenver af van hun mogelijkheden. 'Ze hebben het misschien wel te gezellig gehad met elkaar', sprak een vader na afloop. De leerlingen hebben inderdaad een fantastische tijd gehad. Het is ze gegund. Toch denk ik dat de bevrediging bij hen nog groter was geweest, wanneer ze het gevoel hadden gehad dat ze ook een grootse prestatie hadden geleverd.

Enorm hoog slagingspercentage
Mijn school haalde met 94 procent vwo-geslaagden een enorm hoog slagingspercentage. De leerlingen hebben op papier gepresteerd, maar te veel van hen zeggen dat ze 'er niet veel voor hebben gedaan'. Wanneer de cijfers er weer toe doen bij de vervolgstudie, dan is de motivatie voor hen veel minder een probleem. Alleen trots en eergevoel blijkt voor veel leerlingen niet genoeg om extra moeite te doen voor een hoger cijfer.

De plannen van Zijlstra zijn ook een geschenk voor docenten. Wanneer ik mijn leerlingen het belang van een goed cijfer niet meer hoef uit te leggen, is voor mij een wereld gewonnen. De coachende leraar krijgt het gemakkelijker. Met alleen een zesje zal de keuze aan vervolgopleidingen versmallen, zodat de leerling vooral zichzelf heeft met een matige inspanning. Wanneer de leerling door heeft dat de docent zijn medestander is op weg naar zijn toekomst (met een hoog cijfer), dan is mijn docentenleven helemaal goed.

Cadeautje voor de schoolbesturen
De strategische agenda, waaronder ook de handtekening staat van Maxime Verhagen, de minister van Economische Zaken, is ook een cadeautje voor de schoolbesturen. Hoewel de VO-raad, de organisatie van werkgevers in het middelbaar onderwijs, zuinigjes heeft gereageerd op de plannen, geeft Halbe Zijlstra de scholen veel duidelijkheid. Kwaliteit en leeropbrengst staan weer centraal. Het competentiegerichte leren kan naar het kerkhof, als het daar al niet lag. Kennis doet er weer toe. De inspanningen om leerlingen vooral zelfstandig te leren werken, kunnen op een lager pitje. Scoren op toetsen, is weer het hoofddoel en daar ligt ook de kracht van het onderwijs.

Ik kan, kortom, alleen maar blij zijn met de strategische agenda. De levens van leerling en docent krijgen weer zin. De ondraaglijke lichtheid van het bestaan in het onderwijs komt ten einde. Natuurlijk moet er iets verzonnen worden om getalenteerde leerlingen die straks toch met een lijst met zesjes aan komen zetten, een tweede kans te geven. Dat moet dan wel een kans zijn die veel vakantietijd kost. Een toelatingsexamen in augustus, of iets dergelijks.

Maar zullen de plannen ook doorgaan? Ik ben er niet helemaal gerust op. 'Kwaliteit in verscheidenheid', heet de agenda van Zijlstra en Verhagen. In de analyse wordt al meteen duidelijk wat het echte probleem is, achter de agenda. Bij ongewijzigd beleid zal de instroom aan studenten namelijk enorm stijgen bij zowel hogeschool als universiteit. Ten opzichte van 2009 stijgt de instroom in 2020 met 26 procent bij de hogescholen. Bij de universiteiten zal de stijging met 35 procent nog forser zijn. Deze enorme stijging van de studentenaantallen kan het hoger onderwijs helemaal niet aan.

Strenger selecteren blijkt een oplossing, geen probleem.

Doel van de exercitie
In de nota is echter nergens te lezen dat het verkleinen van de instroom het doel is van de exercitie. Wel moeten meer vwo-leerlingen naar het hbo in plaats van naar de universiteit. Het officiële doel dat 50 procent van de Nederlandse bevolking hoger opgeleid moet zijn, blijft gehandhaafd. Dit zal dus betekenen dat de capaciteit in het hoger onderwijs enorm zal moeten stijgen. Dat kan natuurlijk nooit, met behoud van kwaliteit.

De agenda mikt op het jaartal 2025. Dat is ook niet per ongeluk. Het grote probleem van het lerarentekort, zou dan demografisch achter ons moeten liggen. De toekomstige eisen aan de hbo-docenten zijn echter niet mis. Nu blijkt nauwelijks de helft van de hbo-docenten in het bezit van een master. In de landen om ons heen heeft circa 80 procent van de docenten een master op zak. Zijlstra wil dat alle docenten straks tot masterniveau zijn opgeleid. Dit voornemen gaat natuurlijk veel geld kosten, maar de financiering van de plannen is karig. Zijlstra en Verhagen komen niet verder dan circa 55 miljoen euro per jaar verspreid over alle onderwijssectoren in de komende vier jaar. Dat de docentensalarissen al een paar jaar met nul procent stijgen, en dat docenten hierdoor jaarlijks koopkracht inleveren helpt niet.

Maar ondanks deze kanttekeningen is deze agenda goed nieuws. De lat gaat omhoog in het vervolgonderwijs. Dus moet hij ook omhoog op de middelbare school. We vragen weer wat van onze leerlingen en studenten. Ik weet zeker dat ze straks zullen leveren en dat ze zich hierbij nog goed voelen ook.

Ferry Haan is publicist en docent economie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden