Cablegate: één vent met een website

WASHINGTON - Een supermogendheid werd te kijk gezet door WikiLeaks-oprichter Julian Assange, de Tijl Uilenspiegel van het digitale tijdperk. Wie zijn de winnaars en de verliezers?

Julian Assange Beeld afp

De eerste berichten dat er iets groots stond te gebeuren, kwamen op Thanksgiving. Buiten was het grijs, kil en stil op deze door de Amerikanen in familiekring gevierde feestdag. Maar in Foggy Bottom, de buurt in Washington waar het ministerie van Buitenlandse Zaken is gevestigd, brandden de lichten.

Hillary Clinton belde de hele wereld af om buitenlandse leiders voor te bereiden op de schok, die afgelopen zondag kwam. Een kwart miljoen geheime documenten werden geopenbaard door Julian Assange, de Tijl Uilenspiegel van het digitale tijdperk. Een supermogendheid te kijk gezet door 'één vent met één website'. Hier de balans van een pijnlijke week voor de Amerikanen, die worstelen met de vraag wat ze met die vreemde snuiter aan moeten.

Assange: held of misdadiger?
Er zijn niet veel Amerikanen die het voor hem opnemen. Sommige politici slaan oorlogszuchtige taal uit. 'Het is tijd dat de regering-Obama WikiLeaks behandelt voor wat het is: een terroristische organisatie', zegt de Republikeinse afgevaardigde Candice Miler. Zelfs op de progressieve zender MSNBC roept een presentator bij de naam Assange: 'Dat is toch die verkrachter, die verkrachter?' Hij spuwt het woord eruit.

Andere commentatoren zijn minder direct, maar betwijfelen of Assange wel zo oprecht begaan is met de wereld als hij zelf beweert. Ze verdenken hem van een 'messianistische, anti-Amerikaanse, cyber-anarchistische' instelling.

Columnist David Brooks verwijst naar een profiel in The New Yorker, waarin staat dat WikiLeaks technische details heeft gepubliceerd van een apparaat van het Amerikaanse leger dat het ontploffen van bermbommen voorkomt. Waar is dat goed voor? Het getuigt van een mentaliteit die niet de mijne is, schrijft Brooks, zijn walging en woede met een eufemisme onderdrukkend.

Iemand die het voor Assange opneemt is columnist Jack Shafer van webmagazine Slate: 'Jazeker, hij is een opgeblazen egomaniak met raar haar. En hij handelt zonder alle gevolgen van zijn acties goed te doordenken.' Maar WikiLeaks herinnert ons eraan hoezeer wij de regering moeten wantrouwen, hoe verachtelijk en corrupt zij is, aldus Shafer. Hij neemt het Clinton kwalijk dat zij de Verenigde Naties heeft laten bespioneren.

Wie stopt Assange?
Witte-Huiswoordvoerder Robert Gibbs bezigt stoere taal op Fox News: 'Wij zijn niet bang van een vent met een toetsenbord en een laptop.' Want: 'Wij zijn sterker dan één vent met één website.' Hier spreekt de hulpsheriff, die met alle weerbare mannen van het stadje op de daken ligt te wachten totdat de schurk de verlaten hoofdstraat komt binnenrijden.

De kritiek is dat de regering-Obama tot dusver vooral heeft geblaft en niet gebeten. Deskundigen menen dat zij ook niet veel kàn doen. De site van Politico citeert Gabriel Schoenfeld van het Hudson Instituut. Hij verwijst naar het First Amendment van de Grondwet, dat de vrijheid van meningsuiting en de pers waarborgt. Amerikaanse rechtbanken hebben nog nooit iemand veroordeeld die uitgelekte geheimen had gepubliceerd; alleen degenen die hadden gelekt zijn bestraft. In 1971 verwierp het Hooggerechtshof de poging van president Nixon om publicatie van de Pentagon Papers met geheime militaire informatie over de oorlog in Vietnam tegen te houden.

Naast juridische obstakels zijn er technologische. Assange heeft kopieën van zijn dossiers naar aanhangers over de hele wereld gestuurd. Vanuit dit netwerk van computernerds kunnen deze dossiers met één druk op de knop worden ontsloten en verspreid.
Om zich te verweren tegen de kritiek dat zij te passief is, heeft de regering Russell Travers benoemd tot de man die toekomstige digitale lekken moet voorkomen. Ze heeft Amazon zover gekregen dat het WikiLeaks van zijn servers heeft verwijderd.

Wat is de schade?
James Rubin, onder president Bill Clinton staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, wijst erop dat de informatie uit de gelekte documenten redelijk overeenkomt met wat bij het publiek bekend was. Er is 'geen grootse samenzwering' blootgelegd. Dit in tegenstelling tot de Pentagon Papers, die onthulden hoe de regering een vals beeld gaf van de strijd in Vietnam. 'De grote hypocriete verhalen komen niet van de Amerikanen, maar van buitenlandse regeringen, namelijk de niet-democratische', schrijft Rubin.

Wel wordt het voor Amerikaanse diplomaten moeilijker het vertrouwen van buitenlandse politici te winnen. Daar kunnen progressieven niet blij mee zijn, zegt Rubin. 'Uitgesproken links in Amerika geeft de voorkeur aan het vreedzaam regelen van conflicten boven het gebruik van geweld. Maar wereldvrede is veel moeilijker te bereiken wanneer het Amerikaanse State Department bij de knieën wordt afgezaagd.'

Een echo van dit argument is te vinden bij Heather Hurlburt, ooit werkzaam in de diplomatieke dienst. Er was, zegt zij, vooruitgang naar meer openheid. Meer documenten werden vrijgegeven voor het publiek. 'De WikiLeakers zeggen een politiek van vrede en matiging te willen bevorderen, maar deze jongste lekken dreigen het tegendeel te bewerkstelligen.'

Wie zijn de winnaars en verliezers?
Een snelle blik zegt dat Amerika de verliezer is en Assange de winnaar van de afgelopen week. Maar de 'verliezer' hoeft niet ongelukkig te zijn. Fred Kaplan, defensiespecialist van webmagazine Slate, ziet in de documenten de bevestiging dat Amerika onder Obama teruggekeerd is naar een buitenlandse politiek waarin de diplomatieke praktijk en principes centraal staan. Bovendien blijkt er wat Amerika's rol in de wereld betreft, niet alleen sprake van Amerikaans imperialistisch aanbod maar ook van mondiale vraag.

Omgekeerd geldt voor 'winnaar' Assange dat niet alles in zijn voordeel werkt. Als hij met zijn optreden echt een betere wereld op het oog heeft, kan hij niet heen om de averechtse gevolgen die Rubin en Hurlburt beschrijven. Ook heeft hij kennelijk meer met mensenrechten dan met mensenrechtenactivisten. Want die zullen voorzichtiger worden in hun buitenlandse contacten.

Wie krijgt Pulitzer-prijs?
Alle Amerikanen waren het erover eens dat de gelekte stukken hoe dan ook lekker leesvoer zijn. Columnist Christopher Beam prijst de Amerikaanse diplomaten die de rapporten schreven. Hun proza is kleurrijk en ironisch en getuigt van zo'n diep psychologisch inzicht dat het van John le Carré had kunnen komen.

Heerlijk om te lezen over een moslimbruiloft in Dagestan, waar stevig gedronken wordt door de politici, maar waar de huwelijkszanger ontbreekt omdat die een paar dagen voor de bruiloft was neergeschoten. Beam nomineert de Amerikaanse diplomaten bij de Pulitzer-jury. Zij zijn de echte winnaars van de afgelopen week.
Ondertussen weet niemand waar Assange is. Een van de geruchten wil dat hij hier is gesignaleerd, barhoppend door Manhattan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden