Buurthuis De Branding is gered door bijstand-vrijwilligers

Rotterdam eist van bijstandsgerechtigden die geen kans maken op betaald werk een tegenprestatie. 'Als ik die blije gezichten van de ouderen zie, word ik zelf ook blij.'

ROTTERDAM - In de keuken van het Wester Volkshuis, pal naast het Sparta-stadion, is een groepje vrouwen druk aan het snijden, bakken en klutsen. Een aantal van hen heeft een uitkering en is er dit jaar verplicht door de gemeente Rotterdam aan de slag gegaan.


Twee keer per week bereiden de vrijwilligers in het buurthuis een maaltijd voor een groep van ruim veertig ouderen. Voor de merendeels alleenstaande bejaarden is dit samen eten het onbetwiste hoogtepunt van hun week.


Annie Verdoold (62) is onmiskenbaar de leidster van het gezelschap. De Rotterdamse is bekend vanwege haar acties tegen de verloedering van Spangen. Ze werkt al jaren met een clubje enthousiaste vrijwilligers, onder wie een 82-jarige vrouw die onvermoeibaar in de pannen roert. Dit jaar heeft de gemeente Rotterdam een aantal bijstandsgerechtigden naar haar toe gestuurd, die haar moeten bijstaan.


Verdoold, zelf al bijna dertig jaar vrijwilliger, prijst wethouder Marco Florijn (PvdA) voor zijn inspanningen om uitkeringsgerechtigden op deze wijze aan de slag te krijgen. Maar ze ziet wel duidelijke verschillen tussen de bijstandsgerechtigden. 'Sommigen zijn echt heel goed, anderen durven nauwelijks onder de mensen te komen.' Een van de vrijwilligers, deze middag niet aanwezig, heeft last van angstaanvallen. 'Als er te veel mensen zijn, raakt ze in paniek.' Maar degenen die deze middag wel aan het koken zijn, zijn enthousiast over hun nieuwe leven.


Hatice (42), een gescheiden Turkse vrouw met een beige hoofddoek, is een van de bijstandsgerechtigden die er verplicht vrijwilligerswerk doen. Zorgvuldig keert Hatice de zalmfilets om in de pannen. Ze geneert zich voor haar matige beheersing van de Nederlandse taal, zegt ze, met een verlegen glimlach. Maar Verdoold 'ziet haar hier groeien'. 'Ze neemt initiatief in de keuken. En haar Nederlands gaat vooruit.'


Omdat haar vader met zo veel plezier deze eetclub bezoekt, heeft Henny Dijkstra (54), een kordaat ogende Rotterdamse, zichzelf aangemeld als vrijwilliger. 'Ik moest ook wel iets gaan doen, anders zou ik worden gekort op mijn uitkering', zegt ze. Soms voelt ze zich opgejaagd door 'de soos', de in Rotterdam gangbare bijnaam voor de dienst sociale zaken. Maar in de keuken heeft ze het naar haar zin.


Dat geldt ook voor Djuma (52), afkomstig uit Mauretanië. Ze heeft last van astma en loopt moeilijk, sinds een val van een kameel in haar jeugd. Maar ook zij zegt: dit vrijwilligerswerk is beter dan thuis zitten met een uitkering. 'Als ik die blije gezichten van de ouderen zie, word ik ook blij.'


Rotterdam zit sinds ruim anderhalf jaar de ruim 30 duizend bijstandsgerechtigden achter de vodden. Ongeveer de helft van deze mensen die volgens de gemeente in staat zijn te werken, wordt verplicht elke mogelijke betaalde baan aan te nemen. De andere helft met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt moet 20 uur per week vrijwilligerswerk gaan doen, anders worden ze op hun uitkering gekort.


Het eetproject voor ouderen in Spangen is voor de gemeente een mooi voorbeeld van hoe het mes aan twee kanten kan snijden: de eenzaamheid van bejaarden wordt bestreden door werklozen die 'een maatschappelijke inspanning' leveren, zoals de gemeente dat noemt. Maar Annie Verdoold maakt zich zorgen over verdere dreigende gemeentelijke bezuinigingen op het welzijnswerk. 'Op alleen vrijwilligers draaien, lukt niet. Ik ben goed in de keuken en ik kan goed praten, maar iets opschrijven op een computer lukt mij niet.'


Het inzetten van bijstandsgerechtigden als vrijwilligers valt of staat bij de goede begeleiding. De kans dat ze doorstromen naar betaald werk is gering. Veel van hen zijn wat labiel of hebben schulden. Ze spreken slecht Nederlands of hebben lichamelijke klachten.


Veel werklozen blijken op te bloeien als ze weer onder de mensen zijn en zich gewaardeerd voelen voor wat ze doen. Maar sommige allochtone vrouwen mogen niet aan de slag van hun man, anderen zijn er geestelijk niet toe in staat. Er zijn er ook die gewoon geen zin hebben vrijwilligerswerk te gaan doen. Een prettige bijkomstigheid voor de gemeente is dat degenen die de uitkering blijkbaar niet nodig hebben, deze opzeggen als de gemeente zich te veel met hen gaat bemoeien.


Dat door zijn aanpak in anderhalf jaar tijd twaalfhonderd bijstandsgerechtigden vrijwilligerswerk zijn gaan doen, noemt wethouder Florijn boven verwachting. Ze werken onder meer in buurthuizen, in dierenasiels, bejaardenhuizen en bibliotheken. 'Ze leveren een bijdrage aan de samenleving. Zo wordt de kracht benut van mensen die anders thuis achter de geraniums zitten.' Florijn kondigt aan dat Rotterdam wegens dit succes nog veel meer bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zal gaan verplichten tot vrijwilligerswerk.


Rotterdam loopt vooruit op het regeringsbeleid dat een tegenprestatie verplicht stelt aan ontvangers van een bijstandsuitkering. Critici vrezen dat gemeenten gaten in hun begroting gaan dichten door vrijwilligers in te zetten voor taken waar geen geld meer voor is.


Wethouder Florijn beklemtoont dat vrijwilligers betaalde krachten niet mogen verdringen. 'Maar in tijden van zulke ingrijpende gemeentelijke bezuinigingen zullen steeds meer taken door vrijwilligers moeten worden gedaan', aldus Florijn. 'Voor gesubsidieerde banen is geen geld meer.' Het beheer van speeltuinen en het draaiend houden van buurthuizen komt steeds meer op de schouders van vrijwilligers te liggen. Ook het schenken van koffie in bejaardenhuizen is zo'n voorheen reguliere taak van de ouderenverzorgers die nu steeds vaker onbetaald wordt verricht.


Wat wij doen is geen verdringing van bestaande banen, vinden de vrijwilligers in buurthuis De Branding in Crooswijk. Zoals de meeste Rotterdamse buurthuizen dreigde door bezuinigingen sluiting voor De Branding. Onder leiding van de bewoners Stien Weijgertse en José Klaassen heeft de buurt hierop dit jaar zelf de taken op zich genomen. 'Het alternatief was dat al dit er niet meer zou zijn', zeggen ze.


Zo'n veertien bijstandsgerechtigden zijn hier aan de slag. Ze staan er achter de bar of vegen de bladeren van de stoep. Ook verzorgen de vrijwilligers voor de overblijvende leerlingen van de naastgelegen basisschool Oscar Romero een gezonde lunch. Ze zetten de kinderen grof volkoren brood, fruit en melk voor. Broodnodig, zegt vrijwilliger Renate Verbeek, want veel kinderen in deze wijk eten voornamelijk chips tussen de middag. Het project wordt tot 2014 betaald uit een laatste potje met zogeheten Vogelaargelden voor achterstandswijken. 'Laten we maar hopen dat er geld beschikbaar blijft om dit te kunnen doen', zeggen ze.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.