Buurt krijgt oogpijn van oranje gebouw

Herrie is hinderlijk - vraag het de Spaarndammers. Stank is overlast- informeer eens in Pernis. Rook, stof, trillingen; het zijn geregeld aangevoerde en soms erkende bronnen van ergernis in de papierwinkel waarmee burgers hun woongenot verdedigen bij de ambtenarij....

Maar kleur?

Zelden. Toch heeft het er alle schijn van dat bestuurders in Amsterdam zich na volgende week moeten buigen over de vraag of een tint op een gebouw aan een laat negentiende eeuws binnenpleintje langs de Amstel toch niet wat te bont is uitgevallen - raadpleeg de achterburen. 'We leven vier seizoenen in een oranje gloed'. Mooi of lelijk is wat hen betreft niet aan de orde. Ze hebben er last van.

Een procedureslag loopt al enkele jaren. Stadsdeel Oost-Watergraafsmeer verklaarde aanvankelijk een bezwaarschrift tegen de feloranje verf op de studio van het grafische ontwerpsduo Thomas Widdershoven en Nikki Gonnissen (Thonik) niet-ontvankelijk. Het argument was dat de indieners te laat waren.

Maar de bestuursrechter in Amsterdam bepaalde kort geleden dat ze toch gehoord moeten worden. Op de maquette was hun een witte kleur voorgespiegeld. Pas nadat de aannemer het doek om het modernistische optrekje verwijderde - het gereputeerde Rotterdamse bureau MVRDV is de architect - openbaarde zich de pijniging van het netvlies, in de beleving van de klagers dan. 'We hoopten dat dit de menie was.'

Het stadsdeel moet volgende week beslissen of het in hoger beroep gaat tegen de uitspraak van de rechter aan te tekenen. Maar de welstandscommissie, die eerst met het gebruik van oranje had ingestemd, heeft al erkend dat het hinderlijk effect 'onvoldoende was gerealiseerd'. Dat Thonik als tegemoetkoming hoge bamboe heeft geplant, maakte de verstandhouding er niet minder zuur op. Volgens Widdershoven belandden er enige tijd geleden nog bakstenen in de tuin.

Juridische procedures over kleurgebruik zijn schaars. Bij de Federatie Welstand, de koepel van de ruim tweehonderd welstandscommissies in Nederland, is wel enige jurisprudentie bekend. In Leeuwarden protesteerden omwonenden met succes tegen een helblauwe gevel. Ook volgens de welstandscommissie was er sprake van een 'ernstige verstoring van de eenheid' in de bruine bakstenen omgeving. Een rode gevel in de Rivierenbuurt van Amsterdam was volgens het stadsdeel misplaatst. Vorig jaar stelde de Raad van State het bestuur in het gelijk. Of beide gevallen als precedent kunnen dienen, is twijfelachtig: vooral ethische motieven leken hier in het geding.

Dat omwonenden van het Thonik-bureau kleur aanvoeren als bron van hinder is zo vreemd nog niet, stelt Charles de Weert, hoogleraar psychofysica aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en vertrouwd met de processen van kleurwaarneming. 'Iets fels trekt nu eenmaal de aandacht. Je kunt er niet naast kijken. Je maakt oogsprongen die je niet wilt. Dat wekt irritatie.'

Als er daarbij ook nog sprake is van reflectie, waarbij maar een beperkt spectrum van natuurlijk licht wordt teruggekaatst, zal de ergernis alleen maar toenemen: de oorsponkelijke kleuren gaan verloren. Oranje wekt ook nog eens agitatie op; maar dat is, beklemtoont De Weert, meer cultuurbepaald dan wetenschappelijk bewezen.

Maar ook architectonische vrijheid raakt in het geding. De regels laten veel ruimte. Verder dan 'rekening houden met kleur en materiaalgebruik' en beoordelen of de aanvraag 'ernstig in strijd is met redelijke eisen van welstand' gaan volgens de welstandsfederatie aanwijzingen voor de bevoegde commissies niet.

Directeur Aaron Betsky van het Nederlands Architectuurinstituut is in elk geval bezorgd. Hij schreef een brief aan de welstandscommissie in Amsterdam. 'Het zou mij zeer verontrusten als de heer Widdershoven en mevrouw Gonnissen worden gedwongen hun schitterende pand in een fletse kleur te moeten overschilderen.' En: 'Het zou voor mij een genot zijn om elke dag naar dit gebouw te mogen kijken.' Betsky krijgt binnenkort antwoord van de commissie: zijn bemoeienis wekt 'verbazing en ergernis'.

Directeur Flip Ten Cate van de Federatie Welstand wijst erop dat het formuleren van criteria lastig is. Een afwijkende tint wreekt zich op een industrieterrein minder dan in een buurt opgetrokken in de stijl van de Amsterdamse school. 'En wat de een een exces vindt, beschouwt de ander van ondergeschikt belang.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden