'Buurlanden van Zuid-Soedan zijn te verdeeld om het land te redden van humanitaire crisis'

Zondag begint een conferentie over Zuid-Soedan. De buurlanden dreigen met sancties, maar doen niets, zegt onderzoekster Fleischner.

Vluchtelingenkamp in het Zuid-Soedanese dorp MalakalBeeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Rond de jaarwisseling konden de VN eindelijk een lichtpuntje melden uit het door oorlog, ziekten en honger geteisterde Zuid-Soedan. Buurland Soedan, waarvan 's werelds jongste natie zich afscheidde, stond voor het eerst toe dat voedsel werd vervoerd over de Nijl. Veel goedkoper dan voedseldroppings, veel eenvoudiger dan transport over amper begaanbare wegen.

Een lichtpuntje, meer niet. 'De humanitaire crisis kan pas goed worden bestreden als er een einde is gekomen aan het gewapende conflict,' zegt de Amerikaanse onderzoekster Justine Fleischner.

Ze werkt voor de mensenrechtengroepering Enough is Enough, opgericht door Afrikakenners. Fleischner probeert in de regio na te gaan hoe het vredesproces uit het slop kan worden getrokken. Sinds eind 2013 militairen van president Salva Kiir en aanhangers van zijn voormalige vicepresident Riek Machar slaags raakten, zijn volgens de VN tienduizenden mensen in Zuid-Soedan gedood en zijn bijna twee miljoen op de vlucht geslagen.

Tot drie keer toe sloten de strijdende partijen een wapenstilstand, de laatste maal in november. Eind december laaiden de gevechten niettemin weer op in het olierijke deel van het land. IGAD, een groep Afrikaanse landen die had bemiddeld, verspreidde op Nieuwjaardag een scherpe veroordeling. Volgens Fleischner mag IGAD het niet bij woorden laten, als de organisatie zondag een topconferentie over Zuid-Soedan houdt.

'IGAD dreigt met sancties, maar doet niets. Terwijl er veel mogelijkheden zijn. Denk aan het bevriezen van banktegoeden van politieke leiders en militaire commandanten, het opleggen van reisverboden voor hen en familieleden, en het confisqueren van hun bezittingen.

'De buurlanden kunnen wel degelijk effectieve strafmaatrelen treffen, maar onderlinge verdeeldheid staat actie in de weg. '

Justine Fleischner aan het werkBeeld Yob Both / Enough Project

Moet de veel grotere Afrikaanse Unie of de VN de rol van de kennelijk machteloze bemiddelaars overnemen?

'De Afrikaanse Unie worstelt al met een onderzoek naar oorlogsmisdaden die gepleegd zijn door beide partijen in Zuid-Soedan. Het verslag is klaar, maar men deinst ervoor terug het openbaar te maken. De AU is bang dat de strijdende partijen nog verder van elkaar verwijderd raken.'

Een ander dilemma is dat, als er een vredesakkoord is, mensen aan de macht blijven en komen die eigenlijk voor een rechter zouden moeten verschijnen.

'Het is een delicate balans: vrede en/of gerechtigheid. In elk geval moet er zoveel mogelijk bewijs van oorlogsmisdaden worden verzameld. Organisaties als Human Rights Watch en Amnesty International hebben al veel gruwelijkheden gedocumenteerd. Vervolging van verdachten kan op een later moment. '

U pleit ook voor een speciaal fonds om slachtoffers te compenseren. Waar moet het geld vandaan komen?

'Vooropgesteld, het betalen van een schadevergoeding past in het Zuid- Soedanese rechtssysteem. Het is gebruikelijk dat een geschil of een misdaad wordt afgewikkeld met betalingen, vaak in de vorm van van vee. Daar profiteert een hele lokale gemeenschap van.

'Een compensatiefonds kan deels gevuld worden met olieopbrengsten die de regering opstrijkt en die zij nu vooral besteedt aan oorlogvoering en de aanschaf van wapens. Helaas heeft de VN-Veiligheidsraad nog altijd geen wapenembargo afgekondigd.

'Een andere bron is het geld dat de elite heeft weggesluisd naar het buitenland. Dat is gestolen van de bevolking. Volgens voorzichtige schattingen gaat het om ten minste vier miljard dollar sinds Zuid-Soedan in 2011 onafhankelijk werd.'

Hulporganisaties als Artsen zonder Grenzen slaan keer op keer alarm over de humanitaire situatie. Maar wie bekommert zich om het vredesproces?

'Terecht proberen hulporganisaties geld bijeen te krijgen voor de bestrijding van honger en ziekten, want de nood is enorm. Ellende spreekt meer tot de verbeelding van de buitenwereld dan een schimmig politiek proces. Maar dat doet niets af aan het belang ervan.'

Voedselschaarste

Bijna 6,5 miljoen mensen, ruim de helft van de Zuid Soedanese bevolking, hebben dit jaar enigerlei vorm van hulp nodig. Dat blijkt uit de jongste schattingen van de VN, na ruggespraak met talrijke hulporganisaties. De gevreesde hongersnood is vooralsnog uitgebleven, maar als de gevechten aanhouden gaat het zaaiseizoen net als vorig jaar verloren. Volgens de prognoses staat dit kwartaal de 'voedselzekerheid' van 2,5 miljoen mensen op het spel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden