Buurlanden door Europese Unie onder druk gezet verdrag te sluiten over minderheden Hongaars nationalisme is Roemenen een gruwel

Hongarije en Roemenië zijn het nog niet eens over een verdrag ter bescherming van minderheden. Onderhandelingen tussen de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Kovacs en zijn Roemeense ambtgenoot Melescanu donderdag in Boedapest zijn stukgelopen....

Van onze correspondent

Cees Zoon

BOEKAREST

De vlaggen hingen weer uit en het volkslied galmde door vele straten. Een gebruikelijk vertoon bij de talloze officiële en semi-officiële plechtigheden in Roemenië. Het bijzondere op deze gure dag in Transsylvanië was dat de wapperende lappen de driekleur van Hongarije verbeeldden en dat de menigten de Hongaarse nationale hymne inzetten.

In een reeks Transsylvaanse steden en dorpen werd woensdag de Roemeense wet willens en wetens geschonden. Die bepaalt dat het gebruik van buitenlandse symbolen als vlaggen en volksliederen alleen is toegestaan bij officiële bezoeken en sportontmoetingen. Wie zich buiten dat kader bezondigt aan niet-nationale uitingen, loopt het risico in het gevang te belanden.

De Hongaarse minderheid in Roemenië, grotendeels geconcentreerd in Transsylvanië, herdacht de revolutie van 1848. Een internationaal revolutie-jaar dat in Hongarije een serieuze opstand tegen de Habsburg-monarchie bracht en dat de Hongaren zien als een belangrijke statie in hun strijd voor vrijheid en emancipatie.

Dat de Hongaarse minderheid deze feestdag herdenkt samen met het voormalige moederland, is de Roemeense nationalisten een gruwel. Zij herinneren eraan dat de opstandelingen destijds luidruchtig de leus 'Transsylvanië is Hongarije' aanhieven en dat de herdenking derhalve niets minder dan een bedreiging van de territoriale integriteit van Roemenië is.

De festiviteiten verliepen onverwacht vlekkeloos, niet het minst omdat de Roemeense regering het gelaat afwendde. Roemenië en Hongarije staan onder sterke druk om nu eindelijk een onderling verdrag te sluiten. De Europese Unie heeft erop aangedrongen dat de twee erfvijanden het eens worden voor het begin van de conferentie over een Europees stabiliteitspact maandag in Parijs.

Als Hongarije en Roemenië serieus zijn in hun wens te integreren in de Europese Unie en de NAVO, zullen zij moeten bewijzen dat zij onderling hun conflicten kunnen bijleggen, is het argument. De onderhandelingen over een 'basisverdrag' slepen al jaren, waarbij de positie van de 1,7 miljoen etnische Hongaren in Roemenië steeds het struikelblok is gebleven.

'Ja, het is de bedoeling dat het verdrag (en dat tussen Slowakije en Hongarije) wordt opgenomen in het Pact voor Stabiliteit, een project dat oplossingen moet bieden voor de problemen van de grenzen en minderheden in Europa', zegt Marko Bela. 'De termijn van 20 maart is echter kunstmatig. Het is geen kwestie van een termijn, als de politieke wil er is, kan het verdrag snel getekend worden. Er bestaat geen verschil van opvatting over de grenzen, maar de Roemeense kant wil onze oplossingen voor de minderhedenkwestie niet accepteren.'

Marko Bela is voorzitter van de Democratische Unie van Hongaren in Roemenië (UMDR) en als zodanig de politiek leider van de Hongaarse minderheid. De partij, ruimschoots vertegenwoordigd in beide kamers van het parlement, heeft net als tal van andere partijen onderdak gevonden in de villawijk in Boekarest die ooit voor Ceausescu-getrouwen was gereserveerd.

Bela vindt dat de EU zich er makkelijk van afmaakt. 'Als de Europese Unie pressie uitoefent, moet zij ook een bijdrage leveren aan de inhoud. Maar zij laat Hongarije en Roemenie - en Hongarije en Slowakije - zelf aanmodderen en levert geen bijdrage aan de oplossing van het minderhedenprobleem. De EU heeft het idee van bemiddelaar opgegeven, terwijl wij een bemiddelende rol zouden verwelkomen.'

'In werkelijkheid is een echte oplossing ver weg. Extreme nationalisten als Funar en Vadim Tudor zijn de laatste dagen voortdurend op de tv en in de media. Hun verklaringen tegen een verdrag worden gebruikt om te bewijzen dat een groot deel van de Roemenen er tegen zou zijn. Zij geven de regering het argument om geen oplossing te vinden.'

Gheorghe Funar roert zich het luidst. De leider van de regeringspartner Partij van Nationale Roemeense Eenheid en burgemeester van Cluj is de onbetwiste kampioen van extreem-rechts. Als enige autoriteit in Transsylvanië verbood hij de herdenking deze week. Vorige maand vroeg hij om een verbod van de UDMR en smeekte hij president Iliescu de noodtoestand uit te roepen omdat de natie in gevaar was.

Volgens Funar is er al lang een geheim akkoord tussen Roemenië en Hongarije, waarin is opgenomen dat Transsylvanië binnen tien jaar aan Hongarije wordt overgedragen.

Bela: 'Funar is niet de leider van zo maar een nationalistische partij; die maakt deel uit van de regeringscoalitie. Hoe stom de verklaringen van Funar ook zijn, zij hebben wel invloed op de publieke opinie. Het is niet waar dat niemand hem serieus neemt. Hij creëert spanningen, vooral in Transsylvanië, en hij mag alles zeggen zonder dat de regering of Iliescu hem afremt of zich zelfs maar distantieert.'

'De coalitie drijft het land steeds verder in een nationalistische hoek. Ik wil geen voorspelling doen, maar de situatie is heel fragiel. Het gevaar bestaat dat het openlijke nationalisme door de hele regering wordt overgenomen. Sinds het nieuwe regeerakkoord (met twee andere nationalistische partijen) vindt er een permanente campagne plaats tegen de UDMR en de Hongaren. De verste stap was het dreigement onze partij te verbieden.'

De Hongaren raken politiek geïsoleerd nu ze het oppositieblok Democratische Conventie hebben verlaten. 'Ze hebben ons gedwongen weg te gaan. Veel oppositiepartijen zijn bang dat zij stemmen verliezen als zij een akkoord met ons aanhouden. Ze vallen ons nu aan, steunen onze initiatieven in het parlement niet langer. Er is duidelijk sprake van een poging ons te isoleren in het Roemeense politieke leven, hetgeen we beslist niet willen.'

Volgens Marko Bela zijn de ideeën van de UDMR over autonomie niet overdreven en geen gevaar voor Roemenië. De eis van het gebruik van de moedertaal in het onderwijs en het openbaar bestuur op plaatsen waar de Hongaren de meerderheid vormen, is in zijn ogen vanzelfsprekend.

'Onze autonomie-voorstellen worden per definitie afgewezen, terwijl dezelfde vorm van lokale en culturele autonomie in het Westen al lang bestaat: Zuid-Tirol, Finland, Spanje. Wij zijn niet de uitvinders van iets nieuws. Wij denken dat wij een aanvaardbaar compromis hebben voor de meerderheid van de Roemeense bevolking.

'De Roemeense politici zijn simpelweg bang voor elk Hongaars forum of instituut, dat heet meteen anti-Roemeens. Het doel van deze separate instituties is het opwerpen van barrières tegen assimilatie. Volgens de nationalisten zijn het Trojaanse paarden. In zekere zin is dat zo: niet van het buurland Hongarije, maar alleen tegen assimilatie en voor het behoud van onze identiteit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.