Buurgemeenten tegen Nijmeegse wijk aan overkant van rivier; 'Sprong over de Waal' geeft strijd

In de dorpen aan de Waal tegenover Nijmegen circuleert een cartoon waarop een grote hond is te zien die een verse drol neerlegt op de Betuwe....

MAC VAN DINTHER

Van onze verslaggever

Mac van Dinther

NIJMEGEN

E. d'Hondt. Aan de overkant, in Nijmegen, hebben ze daar heel andere opvattingen over. 'Land over de Waal', zoals het nieuwbouwproject heet, wordt daar beschouwd als een ambitieus plan voor de bouw van twaalfduizend woningen op een steenworp afstand van de stad, omringd door water en groen.

Nijmeegse bestuurders dromen al jaren van een sprong over de Waal. De stad zit klem. De mogelijkheden voor uitbreiding naar het westen zijn uitgeput met de grote nieuwbouwwijken die daar de vorige decennia verrezen. In het zuiden en oosten wordt de stad omsloten door natuurgebied.

Wat overblijft, is expansie naar het noorden. Maar daarvoor moet een hindernis worden genomen: de Waal. Het plan voor het Land over de Waal, beter bekend als de Waalsprong, neemt die hindernis. Op de oevers tegenover Nijmegen moet een heel nieuw stadsdeel verrijzen met woningen, winkels, een treinstation en recreatieplassen.

Volgens projectleider W. Wentink moet de Waalsprong geen buitenwijk worden, maar een 'geïntegreerd stadsdeel' met centrumvoorzieningen waar alle Nijmegenaren op af komen. 'De Waalsprong ligt bijna in Nijmegen, een paar honderd meter van de binnenstad. Er zit alleen een rivier tussen.'

Aan de overkant van de rivier wordt daar hartelijk om gelachen. 'Dat gelooft toch niemand', schampert J. Coopmans van de actiegroep de Groene Long in Oosterhout. 'De Waalbrug zit altijd potdicht. Mensen aan deze kant van de Waal doen nu al liever boodschappen in Elst of Arnhem-Zuid.'

De Groene Long, een naam die is ontleend aan de vorm van de Betuwe, zet zich in voor het behoud van de groene ruimte die verloren gaat door de nieuwbouwplannen. 'De Groene Long is vergelijkbaar met

het Groene Hart. In alle streekplannen is steeds gezegd dat dit landelijk gebied moet blijven. Nu wordt een heel stuk Betuwe verknald.' De Waalsprong, door het rijk aangewezen als Vinex-locatie, beslaat het hele gebied tussen Oosterhout, Lent en Ressen. Lent, nu nog een dorp tussen de weilanden, gaat straks op in nieuwbouw.

Het stadsdeel krijgt twee 'leefmilieus'. Het 'stadseiland', een stedelijk gebied met hoogbouw en dicht op elkaar geplaatste woningen in en rond Lent. En de 'dorpenzone', twee wijken van elk tweeduizend woningen bij Oosterhout en Ressen, met duurdere, verder uit elkaar staande woningen met tuinen.

Daar tussenin komen drie meren, de Lentse plassen, die ontstaan door uitgebaggering voor zandwinning. Langs de dijk tegenover de Nijmeegse Waalkade komt een rij flatgebouwen op eilandjes in het water, als een palissade om de Waalsprong.

De Nijmeegse planologen zijn zich bewust van de problemen met de overvolle Waalbrug, zegt Wentink. 'Het is niet de bedoeling dat de mensen met de auto komen. We willen een overdekte fietstunnel onder de spoorbrug bouwen en misschien moeten we ook wel zoiets verzinnen voor de Waalbrug. De fiets krijgt overal voorrang.' Er komt een treinstation in Lent en er zijn plannen voor een kabelbaan over de rivier.

Om Nijmegen de Waalsprong te geven, hebben gemeenten aan de overkant moeten inleveren. Bemmel staat de dorpskern Lent af, Oosterhout een deel van zijn grondgebied. Sinds januari is een deel van de bewoners van Oosterhout officieel Nijmegenaar. De Lentenaren volgen over een jaar. Eind dit jaar gaat de eerste schop in de grond voor de Waalsprong die over pakweg twintig jaar voltooid moet zijn.

Er was ook een alternatief, zegt F. Mikx van de dorpsraad Lent, die opkomt voor de belangen van de dorpelingen. Dat was nieuwbouw rond de bestaande dorpen in de Betuwe. Maar dat zag Nijmegen niet zitten. Volgens Mikx spelen voor de stad vooral financiële overwegingen een rol. Meer bewoners betekent meer onroerend-goedbelasting.

De dorpelingen die door Nijmegen worden geannexeerd, zijn jaarlijks honderden guldens meer kwijt aan gemeentelijke heffingen en verzekeringen. Oosterhout kende geen hondenbelasting, Nijmegen wel. De ex-dorpsbewoners hebben daarvoor een financiële compensatie gekregen. 'Maar die is binnen een jaar op', aldus Coopmans. 'Ze maken hier grapjes of je de hond al hebt weggedaan.'

Wat bodemonderzoeker J. Mulder van de historische kring Oosterhout nog het meest steekt, is dat de planologen weinig rekening hebben gehouden met de cultuur-historische kenmerken van het gebied aan de overkant van de Waal. Uit archeologisch onderzoek is gebleken dat het gebied al achthonderd jaar vóór Christus bewoond was. Later vestigden zich hier ook de Bataven en de Romeinen.

De plannenmakers doen net of ze een leeg vel papier voor zich hebben, terwijl het gebied wemelt van oude rivierlopen en dwarskades, meent Mulder. Onlangs is becijferd dat het opgraven van alle archeologische vondsten die in het gebied zijn ontdekt, 32 miljoen kost. 'Ze moeten eerst onderzoek daarnaar doen en dan pas plannen maken.'

Maar Nijmegen zegt dat zo'n onderzoek al is gedaan - 'zo slecht, daar schieten de tranen van in je ogen', aldus Mulder - en dat er ontheffing is gevraagd van een milieu-effectrapportage (MER). Volgens Wentink is de reden simpel. 'De provincie heeft een MER uitgevoerd toen het gebied werd aangewezen voor woningbouw. Het heeft geen zin dat over te doen.' Zo gaat het steeds, zegt Mulder. De besluitvorming gaat sluipenderwijs en onttrekt zich aan controle en inspraak. 'Je wordt platgewalst.'

Maximaal eenderde van de Waalsprong mag van het rijk worden bestemd voor sociale woningbouw. De rest wordt vrije-sectorwoningen. Dat heeft al de kritiek ontlokt dat Nijmegen bouwt aan een goudkust in de weilanden. Maar voorlopig ziet Wentink meer rode cijfers dan gouden bergen.

Om de grond te verwerven, moeten bedrijven worden uitgekocht. 'We hebben berekend dat we na het bouwrijp maken en verkopen van de grond een tekort overhouden van 150 miljoen gulden. Van het rijk krijgen we 61 miljoen. Er blijft dus een gat van negentig miljoen.' Als het tegenzit, krijgen de oude en nieuwe bewoners van Nijmegen daarvoor de rekening gepresenteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden