'Buttiglione' gaat ook om macht Europarlement

Ook de positie van het Europese parlement staat op het spel in de kwestie-Buttiglione. Kan het parlement individuele commissarissen afwijzen?...

Sinds de orthodox-katholieke kandidaat-commissaris voor Justitie tijdens een hoorzitting van het europarlement onthulde dat hij homoseksualiteit als een zonde beschouwt, staat zijn toekomstige baas, Jose Manuel Barroso, onder zware druk hem te laten vallen of in ieder geval een andere portefeuille te geven.

Tot nog toe houdt Barroso de Italiaan de hand boven het hoofd. Tijdens een bezoek aan de Baltische staten liet hij vorige week nog weten dat hij Buttiglione uiterst geschikt acht voor de post van Justitie.

In het parlement woedt een felle strijd tussen de voor- en tegenstanders van Buttiglione. De socialisten, de groenen en de meeste liberalen vinden hem ongeschikt voor de post, te meer daar de Europese Commissie het alleenrecht heeft als het gaat om het indienen van voorstellen voor wetten of richtlijnen. Van iemand met dergelijke opvattingen valt weinig te verwachten, is hun vrees.

Buttigliones verdedigers - voornamelijk uit de christen-democratisch/conservatieve EVP - klagen dat hij voor zijn afwijkende denkbeelden wordt gestraft. Volgens sommigen zou het zelfs gaan om een wraakactie van socialistenleider Schulz tegen premier Berlusconi, die ooit zei dat hij geknipt was voor de rol van een nazi-kampbewaker.

Niettemin is het een unieke situatie: het is voor het eerst dat een parlementscommissie een kandidaat-commissaris heeft afgewezen. Buttiglione kreeg weliswaar het groene licht van een andere parlementscommissie, maar toch blijft het een netelig probleem voor Barroso.

Volgens de critici van Buttiglione wordt de slag om de Italiaanse kandidaat-commissaris een lakmoesproef voor het Europees Parlement. 'Als we nu over ons heen laten lopen, stellen we niets meer voor als parlement', zegt Max van den Berg (PvdA).

Het probleem is dat het europarlement individuele commissarissen niet kan afwijzen. Als de europarlementariërs ontevreden zijn, kunnen ze alleen de hele Commissie wegstemmen.

Slechts één keer heeft het parlement gedreigd die 'kernbom' te laten vallen. Dat was in 1999 naar aanleiding van het corruptieschandaal rond eurocommissaris Edith Cresson. Maar uiteindelijk hield Commissievoorzitter Jacques Santer de eer aan zichzelf en diende hij het ontslag van zijn ploeg in.

Sindsdien is er wel een ongeschreven regel dat de Commissievoorzitter een commissaris naar huis zal sturen, als hij de steun van het parlement verliest. Maar bij het aanstellen van de ploeg hoeft de nieuwe Commissievoorzitter zich niets van het parlement aan te trekken.

Een van de eerste vragen die de kandidaat-commissarissen op de hoorzittingen van het parlement voor hun kiezen kregen, was de vraag of ze zich zouden terugtrekken als zij niet het vertrouwen kregen van het parlement. Op die manier probeerde het parlement zijn bevoegdheden stilletjes uit te breiden, maar de meeste kandidaat-commissarissen hielden zich - waarschijnlijk op instructie van Barroso - op de vlakte.

Niet alle europarlementariërs zijn ervoor het parlement het recht te geven individuele commissarissen af te wijzen. Dat zou het broze evenwicht tussen democratie en soevereiniteit binnen de EU verstoren, vrezen zij. Uiteindelijk worden de kandidaat-commissarissen door de afzonderlijke EU-landen naar voren geschoven. 'Anders loop je het gevaar dat de grote landen gaan uitmaken wie er namens de kleintjes in de Commissie komt', zegt een parlementariër.

Als Barroso Buttiglione zou laten vallen zal vrijwel zeker ook de Hongaar Kovacs, die eveneens een onvoldoende kreeg van zijn parlementscommissie, het veld moeten ruimen. Barroso riskeert dan een flinke aanvaring met Italië en Hongarije. Het is de vraag of hij daar zin in heeft, nog vóór het begin van zijn ambtstermijn.

Dan maar liever ruzie met het parlement? 'Als Barroso daarvoor kiest, kon het wel eens gevaarlijk voor hem worden', zegt Jules Maaten (VVD). Volgens hem bestaat dan de kans dat het parlement toch de 'kernbom' zal inzetten en de hele Commissie zal wegstemmen.

Of de europarlementariërs het daar inderdaad op durven laten aankomen, wordt toch betwijfeld in Brussel. Vooral voor de liberalen is het een onaantrekkelijk perspectief. 'Dit is de meest liberale ploeg die we ooit hebben gehad', erkent Maaten.

De meeste europarlementariërs koesteren dan ook de stille hoop dat Barroso hen tegemoet zal komen door Buttiglione een deel van zijn portefeuille af te nemen. Ook dat gebaar zou al een flinke winst voor het parlement betekenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden