Busje leert rijden en remt al zelf

Zelfsturende auto's wekken grote verwachtingen, en niet alleen bij het bedrijfsleven. Is dit het openbaar vervoer van de toekomst? 'Als je het maar heel voorzichtig aanpakt.'

De eerste testrit van de WEpod, een zelfrijdend voertuig zonder stuur en zonder traditionele bestuurder. Beeld anp

Bijna is het busje op de plaats van bestemming, als een fietsende student het voertuig snijdt. Abrupt komt het met de zeven inzittenden tot stilstand. Niemand heeft het rempedaal ingedrukt; anticiperen op onverwacht verkeer doet de WEpod op de campus van de Wageningse universiteit namelijk helemaal zelf.

De noodstop is op het besloten terrein van de universiteitscampus en niet op de openbare weg. Bovendien rijdt het busje niet harder dan 15 kilometer per uur. Die veiligheidsmaatregelen zijn hard nodig. De onderzoekers zijn voorzichtig en willen de technologie stap voor stap onderzoeken, vertelt Jan Willem van der Wiel van de TU Delft, ook betrokken bij het project. 'We kijken niet alleen naar het technische aspect, maar nemen ook maatschappelijke ontwikkelingen, verzekeringen, ethische dilemma's en de meningen van buurtbewoners mee.'

De onderzoekers werken intensief samen met de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW), die toezicht houdt op de veiligheid van auto's. Bij andere zelfsturende voertuigen lijkt terughoudendheid ver te zoeken. Vorige maand werd in Appelscha een proef met een zelfrijdende shuttlebus al na drie dagen afgebroken, omdat deze gevaarlijk zou zijn voor fietsers. In mei kwam een bestuurder van een Tesla om in de Amerikaanse staat Florida, toen de auto in zelfbesturingsstand het verschil niet zag tussen een witte vrachtwagen en de laaghangende zon. De fabrikant gebruikt de gegevens van Teslabezitters voor verbetering van de zelfrijdsoftware. In augustus verongelukte een bestuurder in China. Om zo'n ongeval te voorkomen, bevat de WEpod camera's met high dynamic range (HDR), voor het verwerken van een groter kleurencontrast.

De haast met zelfsturende auto's heeft te maken met grote verwachtingen. Zelfsturend transport wordt steeds belangrijker in de logistiek en als vervanger van traditioneel openbaar vervoer, voorspelt directeur 'slimme mobiliteit' Carlo van de Weijer van de TU Eindhoven. 'In plaats van de vele lege bussen die rondrijden is zelfrijdend personenvervoer een goed alternatief om dorpen te ontsluiten.'

Onderwijs

Verlieslijdend openbaar vervoer is een van de redenen waarom de provincie Gelderland 3,5 miljoen euro steekt in de zelfrijdende WEpods uit Delft en Wageningen. '70 procent van het OV op het platteland draait nu op subsidie', zegt Marieke Kassenberg, projectleider zelfrijdend vervoer bij de provincie.

Onderwijsinstellingen in de regio zijn enthousiast over de WEpods. De mbo-instelling ROC A12 in Velp wil er een garage voor bouwen, de Hogeschool Arnhem-Nijmegen werkt aan testprotocollen, de Radboud Universiteit Nijmegen denkt na over ethische vraagstukken en data.

Buurtbewoners hebben de busjes liefkozend 'Wurbie' en 'Welly' genoemd. Het onderzoeksteam heeft laatst drie buurtbijeenkomsten georganiseerd. Er zijn wegen gekozen waar het langzaam rijdende voertuig sneller rijdend verkeer niet belemmert - voornamelijk woonwijken. 'Bewoners moeten zich veilig voelen', aldus Van der Wiel. 'Zolang weggebruikers afstand houden, mogen ze ons inhalen. We streven naar een remtijd van minder dan een seconde.' De WEpods communiceren met ander verkeer via een intercom en met lichtkranten.

Meldkamer

Het voertuig wordt op zijn rondje van 12 minuten over de campus in de gaten gehouden door een 'steward'. Zittend op een hoge kruk bekijkt hij, over de zes zitplaatsen heen, nauwlettend een tablet vol statistieken.

Alle data die de WEpod verzamelt met zijn sensoren, radars en camera's - oplopend tot een terabyte per dag - worden continu naar een meldkamer in Ede gezonden. Deze data worden gebruikt voor deep learning, legt Van der Wiel uit. 'Daarmee 'leert' het toestel steeds beter hoe het moet rijden en wat de obstakels op de weg zijn. De radars op de hoeken van het voertuig detecteren objecten, waarna de camera's vaststellen of het bijvoorbeeld om een paaltje of een fietser gaat.'

De route van 8 kilometer tussen de WUR-campus en station Ede-Wageningen moet zo over een paar maanden zonder menselijk ingrijpen worden afgelegd door de 'doos op wielen', zoals minister Schultz van Infrastructuur en Milieu de WEpods ooit noemde. In 2019 wil zij met de 27 andere ministers van Transport in de EU de wetgeving voor zelfrijdend vervoer versoepelen. Het fundament daarvoor legde ze in april met de 'Declaration of Amsterdam'.

De WEpod van binnen. Beeld anp

Van de Weijer van de TU Eindhoven, tevens in dienst van navigatiebedrijf TomTom, noemt de ontwikkelingen in Wageningen 'behoorlijk ambitieus'. 'Zonder chauffeur in mengverkeer rijden is een uitdaging. Zelfs Google lukt dat nog niet, en die zijn al tijden bezig.' De vraag is hoe autonoom vervoer omgaat met onverwachte verkeerssituaties, aldus de mobiliteitsexpert. 'In dagelijks verkeer is het lastig een zekere snelheid en comfort te handhaven.'

Omdat zelfrijdende auto's door een fabrikant zijn geprogrammeerd, vreest Van de Weijer dat sommige weggebruikers bewust de confrontatie gaan opzoeken. 'Zo'n auto remt hoe dan ook, en als er iets gebeurt kunnen zij de fabrikant aansprakelijk stellen. Dat kan tot gigantische schadeclaims leiden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden