Analyse Algemene Politieke Beschouwingen

Bushcrafter Rutte vindt overal uitweg

Premier Mark Rutte nadat hij een kop koffie heeft gehaald bij Happy Tosti op weg naar dag twee van de algemene politieke beschouwingen. Beeld Freek van den Bergh

Het zou allemaal nog tot tien uur ’s avonds duren. Maar eigenlijk was de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen (APB), hoogtepunt van het politiek jaar, al om acht over twaalf ’s middags voorbij.

De premier was zo handig te beginnen met een onderwerp ‘dat onderbelicht dreigt te raken’: het afschaffen van de dividendbelasting. Hij had hier woensdag, dag één van de APB, al ‘uitstekende debatten’ over gehoord. En wilde nu graag de argumenten van de regering nog eens op een rijtje zetten.

Daar stonden ze, na een vol jaar oefenen, dan eindelijk kaarsrecht in het gelid: alle redenen waarom Mark Rutte het, anders dan de voltallige oppositie en 89 procent van de Nederlanders, nog steeds een heel goed idee vindt om met de dividendbelasting te stoppen. De banen, het belang van de vestigingsplaats van een hoofdkantoor, de Brits-Nederlandse bijzonderheden – alles keurig geordend.

Daartegenover, even ordentelijk en afgetraind: de voltallige oppositie. Zelfs Kees van der Staaij van de SGP schaarde zich dit keer aan de kant van de opponenten: ‘De argumenten zijn dunner geworden en de maatregelen duurder’, constateerde hij. ‘Er is het risico dat een paar grote bedrijven ons belastingstelsel gaan bepalen.’

Uurtje beuken

Een uurtje beuken van Wilders tot Marijnissen en toen was het voorbij. Hier viel voor de oppositie niks te halen. De premier kon overstappen op andere onderwerpen – publieke sector, sociale zekerheid, pensioenen – die onder zijn handen keurig verbrokkelden tot behapbare kwestietjes, waar je je desnoods het hoofd over kon breken, maar niet over zou struikelen. Zeker niet als ze ‘stap voor stap’ – het mantra van Rutte – zouden worden benaderd. Het had geen zweet gekost, en hulp van de coalitiepartners was niet nodig geweest – a walk in the park.

Vergrote twijfels

Toch was dit niet zomaar de volgende aflevering in een reeks krasvrije APB’s van premier Rutte. Daarvoor is de afgelopen tijd te veel gebeurd. De grote en kleine calamiteiten met Kamerleden en bewindspersonen van de VVD vergroten de twijfels over zijn beoordelingsvermogen: hoe scherp is zijn blik nog? Klaver had het twee dagen eerder benoemd. ‘De Rutte van nu is anders dan die van een jaar geleden, hij is het contact met zijn omgeving verloren.’ Is de fixatie op de dividendbelasting een symptoom van kokervisie?

Dat alles in de wetenschap dat het voor hem in deze coalitie uiterst behoedzaam manoeuvreren is. Geen hechte club, zoals Rutte II ondanks alles was, maar een karretje op vierkanten wielen, met paarden ervoor die elk zo hun gedachten hebben over de juiste koers. Geert Wilders (PVV) refereerde er expliciet aan, door naar de strubbelingen binnen de coalitie over de steun aan Syrische rebellengroepen te verwijzen.

Rutte moet hier meer dan ooit de grote verbinder zijn. Terwijl in eigen omgeving de kring van gelijken almaar verder uitdunt en de premier er meer dan ooit alleen lijkt voor te staan. In Den Haag wordt hardop over zijn houdbaarheid gespeculeerd, temeer omdat in de peilingen zijn populariteit voor het eerst duidelijk terugloopt.

Overlevingskunstenaar

Van dat alles was in het debat niets te bespeuren. Dit was Rutte de bushcrafter, de overlevingskunstenaar die geen anderen nodig heeft om zich in de lastigste omstandigheden staande te houden.

Premier Mark Rutte voert het woord op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen. Hoeveel vaste grond premier onder de voeten heeft, is aan dit debat niet af te lezen. Beeld ANP

Die overlevingskunsten zijn inmiddels genoegzaam bekend. Lodewijk Asscher (PvdA), die hem als vice-premier vijf jaar van nabij kon bestuderen, benoemde ze tijdens het debat: Ruttiaanse rookgordijnen; het recenseren van de tegenstander – Asschers kritiek zou gratuit zijn; anderen belachelijk maken door over het democratisch gehalte van de SP of de pyjama’s van de familie Klaver beginnen; het gebruiken van tegengestelde argumenten in één antwoord. De tactieken zijn het afgelopen decennium grondig in kaart gebracht. Toch was Mark Rutte vrijdag ouderwets ongrijpbaar.

Dezelfde Asscher was wel de enige die soms wat beweging wist te veroorzaken. Niet op de grote dossiers: dividendbelasting, klimaatbeleid, btw-verhoging, extra steun voor de publieke sector – dat zit op slot. Openingetjes – of, in de beeldspraak van Rutte: uitgestoken handen – vond hij in kleine dossiers. Een verandering in het dagloonbesluit (WIA) die ongedaan zou moeten worden gemaakt, een subsidie voor praktijkleren die moet worden gehandhaafd, de abortuspil. Rutte bleek ontvankelijk te zijn. Het ging dan ook om bijbuigingen van enkele miljoenen euro’s.

Routineuze premier

Asscher was ook de enige die met een scherpe aanval op de proefballon van Dijkhoff over strenger straffen in probleemwijken applaus van heel links kreeg. Wat niet wil zeggen dat de linkse oppositie verenigd is. In de tweede termijn waagde hij zich ‘Ruttiaans’ aan een debatrecensie: hij had een routineuze premier gezien die bij het verdedigen van het afschaffen van de dividendbelasting ‘langs de randen van de afgrond’ scheerde.

Opmerkelijk was ook de rol van Wilders, die bij sociaaleconomische onderwerpen meer dan in het verleden meedeed aan het debat, en qua standpunten zo aan kon schuiven bij de SP. Opvallend gematigd waren ook toon en volume, alsof de woorden waarmee Kamervoorzitter Khadija Arib de vergadering opende – ‘het is onze gezamenlijke taak met respect met elkaar om te gaan’ – niet aan dovemansoren waren gezegd.

Een keurig debat, al met al. Waaraan niet af te lezen viel hoeveel vaste grond de premier nu echt onder de voeten heeft. Dat zal wellicht pas in maart zichtbaar worden, als voor de provinciale staten is gestemd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden