Bush: vier jaren vol mislukking

De presidentskandidaten Bush en Kerry debatteren vannacht voor de tweede keer. Dit keer over problemen in eigen land. Een doorsnee gezin in de VS is slechter af dan drie jaar geleden, betoogt Joseph E....

Joseph E. Stiglitz

Veel mensen vinden het verbazingwekkend dat er in de Amerikaanse verkiezingscampagne zo weinig aandacht wordt besteed aan de economie. Mij verbaast het niet: als ik Bush was, zou de economie wel het laatste zijn waar ik het over wilde hebben.

Toch zijn er ook veel mensen die, ook de afgelopen drieëneenhalf jaar, met enige jaloezie naar de Amerikaanse economie kijken. Immers, de economische groei (jaarlijks gemiddeld 2,5 procent) mag dan aanzienlijk lager zijn geweest dan in de periode Clinton, vergeleken met de armoedige groei van 1 procent in Europa slaat Amerika geen slecht figuur.

Deze cijfers verhullen echter een flagrant feit: het gemiddelde Amerikaanse gezin is nu slechter af dan drieëneenhalf jaar geleden. Het gemiddelde reële inkomen is feitelijk 1500 dollar gedaald en de Amerikaanse gezinnen komen onder druk te staan omdat de lonen achterblijven bij de inflatie en de belangrijkste gezinsuitgaven omhoogvliegen. Kortom, al die groei komt alleen maar ten goede aan de hoogste inkomens, dezelfde groep die het de afgelopen dertig jaar al zo goed heeft gehad en het meeste voordeel had van de belastingverlaging van Bush.

Er zijn vandaag de dag zo'n 45 miljoen Amerikanen, bijvoorbeeld, die geen ziektekostenverzekering hebben, dat is ruim vijf miljoen meer dan in het jaar 2000. De gezinnen die wel zo gelukkig zijn over een ziektekostenverzekering te beschikken worden geconfronteerd met een verdubbeling van de jaarpremies tot 7500 dollar. Amerikaanse gezinnen worden ook in toenemende mate geconfronteerd met arbeidsonzekerheid. Voor het eerst sinds de jaren dertig is er nu sprake van een netto banenverlies over de gehele ambtstermijn van een president.

De aanhangers van Bush vragen zich terecht af: is dit echt de schuld van Bush? Was de recessie niet al begonnen toen Bush in het Witte Huis aantrad?

Het antwoord is duidelijk: ja, het is de schuld van Bush. Iedere president krijgt te maken met een erfenis. Er was al sprake van een economische neergang toen Bush aan de macht kwam, maar Clinton had ook een enorm begrotingsoverschot nagelaten (2 procent van het BBP). Een pot met geld waarmee een stevig herstel gefinancierd had kunnen worden. Maar Bush heeft dat overschot verkwanseld en er met zijn belastingverlagingen voor de rijken een tekort van 5 procent van het BBP van gemaakt.

Het falende beleid van Bush heeft niet alleen de economie nu geschaad, ook voor de toekomst is de situatie van de Amerikaanse economie veel zwakker. De onpartijdige Begrotingsdienst van het Congres is het erover eens dat zelfs zonder nieuwe plannen voor uitgaven en belastingmaatregelen van Bush, die miljarden dollars zullen gaan kosten, het tekort in de nabije toekomst niet zal verdwijnen - of zelfs maar tot de helft zal worden teruggebracht, zoals Bush heeft beloofd. Uitgaven die bepalend zijn voor een gezonde economie in de toekomst - voor infrastructuur, onderwijs, gezondheid en technologie - komen in het gedrang, waardoor de groei op de lange termijn in gevaar komt.

Ook de nationale schuld is enorm toegenomen. Door het gigantische handelstekort hebben we nu een situatie waarin het rijkste land ter wereld elke dag twee miljard dollar in het buitenland moet lenen, waardoor de positie van de dollar is verzwakt. Dit veroorzaakt in de hele wereld onzekerheid.

Er zou nog enige hoop zijn voor de toekomst, als Bush zijn fouten zou toegeven en van koers zou veranderen. Maar nee: Bush weigert verantwoordelijkheid te nemen voor de economie, net zo min als zijn regering verantwoordelijkheid wil nemen voor de fouten in Irak. In 2003, nadat de regering zag dat haar belastingverlagingen voor de rijken niet het beloofde stimulerende effect hadden op de economie, weigerde zij haar strategie te wijzigen, maar schreef juist meer van hetzelfde medicijn voor. Nu belooft zij dat zij die belastingverlagingen structureel zal maken. Het echte gevaar is dat Bush, als hij wordt herkozen, deze belofte ook zal houden. Hij denkt dat een belastingverlaging ten gunste van de rijkste Amerikanen het antwoord is op bijna elk economisch probleem. Op dit punt, net als op vele andere punten, heeft Bush het volledig bij het verkeerde eind, maar hij is te dogmatisch om dat toe te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden