Bush is geen schurk

Jacques Attali, adviseur van de Franse oud-president Mitterrand, hekelde pas in deze krant politici die achter opiniepeilingen aanrennen en zich beperken tot het napraten van opvattingen waarvan zij vermoeden dat de middenklasse die deelt....

Arie Elshout

Eerste gedachte bij het lezen hiervan: is deze man nog wel eens buiten geweest de afgelopen jaren? Hoe het ook zij, Attali heeft een paar ontwikkelingen gemist.

Mentaal is hij blijven steken in de jaren negentig, toen volop werd geklaagd dat politici de slaaf van de opiniepeilingen waren geworden. Tegenwoordig is de klacht juist dat leiders als Bush en Blair zich niets aantrekken van de publieke opinie. Anders zouden ze het wel uit hun hoofd gelaten hebben de wettige Iraakse regering van president Saddam Hussein omver te werpen.

Ze zijn er dus wel degelijk: politici die handelen uit overtuiging en doen wat ze denken te moeten doen, ongeacht wat de peilingen zeggen. Gezien het oude verwijt over de macht van de opiniepeilers zouden Bush en Blair daar om moeten worden geprezen, maar zelfs een applausje zit er niet in, daarvoor wordt hun overtuiging te abject gevonden. Het is niet gauw goed.

In elk geval is Attali's stelling dat politici vooral de consumerende middenklasse willen behagen, niet meer onverkort houdbaar. Na '11 september' beschouwt Bush zich als president van een land in oorlog en schrikt hij niet terug voor impopulaire besluiten. Anderen behagen dat zal iedereen toegeven is niet het eerste waaraan je denkt bij het horen van de naam Bush.

Eerder schiet je een woord als grimmigheid te binnen. Bush voerde twee oorlogen, kreeg ruzie met belangrijke bondgenoten en spleet de wereldopinie in onverzoenlijke kampen. Wanneer volgende week de Republikeinse conventie zijn kandidatuur voor een tweede presidenti termijn bevestigt, zullen de straten van New York vollopen met demonstranten. In de pers zal hij worden neergezet als de meest verachte man van de wereld. En dat allemaal omdat hij zijn overtuiging volgde en niet de peilingen.

Zich daarover beklagen kan hij echter niet. Hij wist wat hij deed. Bovendien is hij deels zelf verantwoordelijk voor het negatieve beeld dat van hem is ontstaan door de fouten die hij maakte. Hij overschatte de mogelijkheid dat Saddam nog massavernietigingswapens had en banden onderhield met terroristen. Hij onderschatte de kans op verzet na een machtsovername.

Maar Bush' critici zijn niet geinteresseerd in vergissingen. Zij dichten hem een speciale status toe: hij is de eerste mens in de geschiedenis die geen fouten maakt. Hij begaat misdaden of hij liegt.

Inmiddels zijn in de Verenigde Staten en Groot-Brittannial van onderzoeksrapporten verschenen. Daarin wordt geconcludeerd dat er veel is misgegaan aan de kant van de inlichtingendiensten en aan de kant van de politiek die gebruikmaakte van die inlichtingen. Maar de rapporten zeggen niet dat Bush en Blair opzettelijk hebben gelogen. Deze genuanceerde conclusie wordt eenvoudigweg niet geaccepteerd: de onderzoekers waren deel van het establishment of lieten zich leiden door partijpolitieke motieven, is de tegenwerping.

Nu zijn politici geen heiligen. Overal waar macht in het geding is, worden spelletjes gespeeld en handen vuil gemaakt. Op dit punt is altijd argwaan geboden, maar het moet niet doorslaan naar cynisme. John Lloyd, journalist van de Financial Times, waarschuwde pas in NRC Handelsblad voor het gevaar dat politici worden gezien als geboren schurken. Een dergelijke destructieve houding kan volgens hem de democratie aantasten.

Misschien doen politici ook nog wel eens iets omdat ze erin geloven. Dit nooit meer, verzuchtte Bush toen hij in de puinhopen van het WTC keek. Hij begon de oorlog tegen Irak omdat hij niet wilde leven met het risico zelfs niet het kleinste dat Saddam gemene zaak zou maken met de terroristen van 11/9 en een nog grotere aanslag zou beramen.

Bush koos voor de moeilijkste weg. In het volle besef, zo zei hij al voor de oorlog, dat dit besluit hem zijn tweede termijn als president zou kunnen kosten. Dat moet dan maar, zo zou hij eraan hebben toegevoegd volgens journalist Bob Woodward. In het tijdsgewricht na 11/9 zijn peilingen kennelijk niet heilig meer voor een Amerikaanse president. Het is te hopen dat die boodschap doorkomt in Parijs.

Ten slotte kan er ook iets genuanceerder worden aangekeken tegen Bush' veronderstelde leugenachtigheid. Zelfs Marcel van Dam zal dat moeten beamen. Op deze plek zinspeelde hij vorig jaar op de mogelijkheid dat de Amerikanen zelf de massavernietigingswapens in Irak zouden neerleggen om alsnog hun gelijk te halen. Dat is niet gebeurd. Dus zo onbetrouwbaar en doortrapt is die Bush ook weer niet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden