Bush etaleert 'vriendelijk unilateralisme'

Tijdens zijn rondreis langs Europese hoofdsteden belichaamde president Bush deze week het 'unilateralisme met een vriendelijk gezicht'. Hij heeft geleerd meer naar de bondgenoten te luisteren, maar besluit nog altijd zelf....

Van onze correspondent Bert Lanting

President Bush kon zijn ergernis niet verbergen toen een Amerikaanse journalist president Chirac op hun gezamelijke persconferentie een vraag in het Frans stelde. 'Die vent heeft vier woorden uit zijn hoofd geleerd en nou gaat hij een beetje de intercontinentale figuur uithangen', schamperde Bush, die zich kennelijk gekleineerd en buitengesloten voelde.

Het was een moment dat Bush even uit zijn rol viel en ongewild het imago bevestigde dat hij bij veel Europeanen heeft: dat van een bekrompen voormalige olieboer uit Texas zonder belangstelling voor de rest van de wereld.

Dat is nu juist het imago dat president Bush tijdens zijn reis door Europa van zich af probeerde te schudden. Voor zijn vertrek onderstreepte minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell dat de president sinds 11 september een hoop heeft bijgeleerd en dat hij nu volledig doordrongen is van het belang van samenwerking en coalitievorming met andere landen.

Volgens buitenlandspecialist James Lindsay van het Brookings Institution, een denktank in Washington, opereert president Bush op het diplomatieke front inderdaad veel handiger dan aan het begin van zijn ambtstermijn. Toen joeg hij de bondgenoten tegen zich in het harnas door hen te overvallen met allerlei omstreden besluiten, zoals het afdanken van het Kyoto-protocol over vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. 'Net zoals de meeste presidenten heeft hij in de loop der tijd geleerd de stomste fouten te vermijden', zegt Lindsay.

Te oordelen naar de retoriek aan beide zijden van de Atlantische Oceaan lijkt het enthousiasme voor samenwerking af te nemen. In Duitsland en Frankrijk trokken tal van anti-Bush-demonstranten de straat op, terwijl sommige Amerikanen zich op hun beurt overgaven aan pure 'Euro-bashing'. Sommige commentatoren maakten zich vrolijk over de opmars van populistische en racistische politici in het politiek correcte Europa, terwijl andere zelfs de wederopstandig van het oude Europese monster ontwaarden: antisemitisme.

Volgens Lindsay is er echter niets nieuws onder de zon. 'Er wordt altijd tegen Amerikaanse presidenten gedemonstreerd in Europa en als het anti-Amerikanisme al te luid wordt, hebben sommige Amerikanen de neiging om met gelijke munt terug te betalen.'

Volgens hem zijn de protesten ook niet zozeer tegen het beleid van Bush gericht, als wel tegen de overheersende positie die de Verenigde Staten in de wereld hebben. 'Het is bijna onvermijdelijk dat de VS irritatie uitlokken door hun enorme macht', zegt hij.

Lindsay vraagt zich af of Bush erin is geslaagd de scepsis van de Europeanen tegenover hem weg te nemen door zijn bezoek. 'Ik denk niet dat deze reis de geschiedenis zal ingaan als een van de gedenkwaardigste presidentiële bezoeken', aldus Lindsay.

Niettemin bezegelde president Bush in Moskou wel een stille diplomatieke overwinning: een nieuw akkoord met Rusland over verdere vermindering van de nucleaire arsenalen.

Volgens Lindsay valt er op het belang van de overeenkomst zelf wel het een en ander af te dingen, maar alleen al het feit dat de Russen zich uiteindelijk neerlegden bij een uiterst vaag akkoord, was opmerkelijk.

Europese leiders waarschuwden Bush vorig jaar voor een nieuwe wapenwedloop met Rusland als de VS eenzijdig het ABM-verdrag, dat de bouw van een raketschild verbiedt, zouden opzeggen. Uiteindelijk trok Bush zich niets van de waarschuwingen aan en besloot hij het verdrag toch op te zeggen.

De Amerikaanse regering rekende erop dat Rusland uiteindelijk door de knieën zou gaan en zijn dreigement de oude wapenverdragen op te zeggen zou inslikken, omdat het zich domweg niet meer kan veroorloven er een uitgebreid kernarsenaal op na te houden. Ten slotte kreeg Bush daarin gelijk. Rusland was zelfs bereid akkoord te gaan met een verdrag dat de VS de gelegenheid geeft de afgedankte kernkoppen niet te vernietigen, maar op te slaan voor het geval van een nucleaire crisis.

Het akkoord met Rusland is een voorbeeld van het 'unilateralisme met een vriendelijk gezicht' dat de regering-Bush sinds de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon bedrijft.

Volgens Lindsay houdt de regering-Bush nu meer rekening met de gevoeligheden van andere landen, maar is er geen sprake van een fundamentele wijziging van het beleid. Zo betwijfelt hij of de regering-Bush zich veel zal aantrekken van de Europese twijfels over militaire actie tegen Irak.

'Het is mogelijk dat er uiteindelijk niets zal komen van militair optreden tegen Irak, vooral wegens de gecompliceerde situatie in het Midden-Oosten', zegt hij. 'Maar dat zal niet het gevolg zijn van de Europese protesten'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden