'Bush analyseert wereld in zorgwekkend simpele termen'

De Franse minister Védrine kijkt tevreden terug op een kort bezoek aan Nederland. Minder content is hij met de VS....

Hubert Védrine (54) heeft er bijna vijf jaar op zitten als minister van Buitenlandse Zaken van Frankrijk. Van de vijftien Europese collega's heeft hij de meeste dienstjaren, na de Portugees Jaime Gama. Maandag bezocht hij minister Van Aartsen in Den Haag. Tijdens de retourvlucht naar Parijs bereidt hij zijn avondafspraak alweer voor: dineren in Berlijn met Schröder en Fischer.

Védrine dwingt internationaal én in Frankrijk zelf respect af. Hij is geen man van weidse vergezichten als Joschka Fischer, meer een meester in het wegen van krachtsverhoudingen, en een koele verdediger van het Franse belang. Zelfs de kritische Franse pers is doorgaans positief. Maar Védrine bestrijdt dat hij thuis in de luwte bivakkeert.

'Voor een minister van Buitenlandse Zaken duurt het lang om erin te komen. Heb je Binnenlandse Zaken of Onderwijs, dan kun je snel demarreren. Ik heb te maken met 189 landen. Met internationale organisaties, met ngo's. Met een pers die nog altijd eist dat Frankrijk overal zijn stem laat horen. Dat is lastig. Ik vergelijk mijn ministerschap wel eens met een piloot van een jachtvliegtuig. Ofwel je wordt tijdens je eerste vlucht neergehaald, of het gaat beter naarmate je meer vlieguren hebt.'

Tot zaterdag was Védrine in New York, voor de Davos-top van wereldleiders. Maandag was voor Van Aartsen, tot en met de lunch in restaurant De Nieuwe Veenmolen - 'c'était sympa', uitermate aangenaam. Diezelfde avond diner in Berlijn. Vandaag weer naar Spanje voor een informele ministersbijeenkomst. Tussendoor ontvangst van de Deense, de Noorse en de Pakistaanse confrères. Hij typeert zijn razende leven laconiek. 'Je moet je ritme vinden.'

Hij is tevreden over zijn bezoek aan Nederland. 'De relaties zijn geïntensifeerd sinds ik minister ben. Er wordt meer gesproken, meer wederzijds bezoek, meer uitwisseling. Anders dan veelal wordt gedacht, zijn we het buitengewoon vaak eens.' Dat Nederland vermoedelijk het Amerikaanse jachtvliegtuig JSF gaat kopen en niet de Franse Rafale, doet daaraan niets af. Wel houdt hij Den Haag scherp in het oog. Op dicteersnelheid: 'De Rafale is technisch even goed als het Amerikaanse toestel. Elke keer als een Europees land in Europa koopt, is dat een goed ding.' Punt.

Védrine wil de Franse ijver om betere betrekkingen na te streven met Europese middenmoters als Nederland, niet zien als vervanging voor haperen van de traditionele Frans-Duitse motor. 'Vervanging, nee. De relaties met anderen zijn al ontwikkeld toen de Frans-Duitse relatie heel sterk was. Ik zie daar geen tegenstelling. Wel waar is: een toekomstig Europa van 27 leden wordt heel ingewikkeld. Dan krijgen de betrekkingen tussen de pays fondateurs, de landen die de Europese Unie hebben opgericht, een bijzonder gewicht. Die groep landen heeft niet noodzakelijk hetzelfde belang, maar heeft wel samen dat historische avontuur vanaf het begin beleefd.'

Waar Frankrijk en Nederland het duidelijk níet eens zijn, is de dure Europese landbouwpolitiek. Vanouds profiteren de Franse boeren daarvan. Nederland gooide vorige week de knuppel in het hoenderhok. En poneerde: geen EU-uitbreiding, zonder hervorming van de landbouwpolitiek. Védrine: 'Voor ons zijn dat twee verschillende dingen. Enerzijds de onderhandelingen over de uitbreiding, die dit jaar de beslissende fase ingaan. Anderzijds de landbouwpolitiek. Die is in 1999 vastgesteld in Berlijn, en ligt vast tot 2006. Er kan nagedacht worden voor de periode erna.'

Er wordt wel gedacht dat Frankrijk niet staat te springen om uitbreiding van Europa naar het oosten. Parijs zou angstig zijn voor een verschuiving van het machtscentrum naar Berlijn. Vandaar dat Védrine zand zou hebben gestrooid in de toch al moeizame uitbreidingsonderhandelingen, door plotseling op de proppen te komen met twaalf in plaats van tien potentiële kandidaten. Ook Roemenië en Bulgarije zouden een plaats in de EU moeten krijgen, terwijl iedereen weet dat die landen nog lang niet zover zijn.

'Hoho. Ik heb niet gezegd: we moeten met twaalf uitbreiden. Dat zou absurd zijn. Ik heb een vraag gesteld aan de Europese Commissie. Als we met elk land afzonderlijk praten, en de moeilijkste financiële onderhandelingen moeten nog beginnen, hoe weten we dan al van tevoren dat er tien landen in aanmerking komen? Tweede vraag: stel dat we een meer politieke benadering hanteren, waarin de noodzakelijke stabiliteit van centraal-Europa wordt meegewogen. Waarom zou die politiek dan van toepassing zijn op tien landen, en niet op alle landen in de regio? Dat zijn legitieme vragen.'

Meer overeenstemming met Den Haag vond Védrine over het Midden-Oosten. Daar zijn de Europese landen, inclusief Nederland, 'énormement' naar elkaar toe gegroeid. 'De laatste jaren hebben we een gezamenlijke positie. Een levensvatbare, vreedzame en democratische Palestijnse staat. Dat is al twintig jaar het Franse standpunt. Er zijn misschien verschillen van taal en toon. Op details moeten we de klokken gelijk zetten, met landen die een iets andere gevoeligheid hebben, zoals Duitsland en Nederland. We worden ook bij elkaar gebracht door de politiek van Sharon. Wij denken stuk voor stuk dat die zuiver repressieve, zuiver militaire politiek niet kan werken.'

Die gezamenlijke Europese lijn brengt niet automatisch met zich mee dat de EU een grotere rol speelt in de Midden-Oostenpolitiek. Waarom lukt dat maar niet? 'De Palestijnen willen Europese bemoeienis, maar zij verkeren in een zwakke positie. De Israëli's willen niet, omdat wij een andere politiek voorstaan dan zij. De Amerikanen evenmin. De huidige Amerikaanse politiek maakt van Yasser Arafat de zondebok. Alle moeilijkheden zijn van hem afkomstig, alleen op hem moet druk uitgeoefend worden. Dat is niet het Europese standpunt.' De situatie in het Midden-Oosten is 'heel slecht, in veel opzichten verpletterend slecht'. 'Dat weerhoudt ons er niet van ideeën te hebben, met initiatieven te komen, te herinneren aan bepaalde principes.'

De jongste schrik over de richting waarin de Verenigde Staten zich bewegen, betrof de 'State of the Union'. In die rede sprak de Amerikaanse president vorige week van 'de duivelse as Iran, Irak, Noord-Korea.' Védrine windt er geen doekjes om. 'Dat is onze taal niet. Typisch Amerikaanse retoriek, die kennelijk in de VS heel goed in de smaak valt. Buiten Amerika staat men perplex. Daar denkt niemand dat je de wereld in zulke simpele termen kunt analyseren, dat je op die manier problemen kunt oplossen. Ik vind het zorgwekkend.'

Tegelijkertijd kondigde Bush aan dat Amerika het defensie-budget met 15 procent gaat verhogen. Ongerustheid in Europa. NAVO-sg Robertson zei dat Europa moet uitkijken geen 'militaire pygmee' te worden. Het toekomstperspectief wordt dat Amerika vanuit de lucht oorlog voert, terwijl de Europeanen op de grond de schillen en de dozen mogen opruimen, aldus Robertson.

'Interessant', reageert Védrine met een glimlachje. 'Interessant dat zelfs de secretaris-generaal van de NAVO bezorgd is over de Amerikaanse benadering. Hij zou uit hoofde van zijn functie de laatste moeten zijn om zich zorgen te maken over de Amerikaanse politiek.'

'Het meest negatieve wat de NAVO is overkomen, is niet de zogenaamde dreiging die van de Europese defensie uitging. Daarover waren nogal wat mensen ongerust, die zou de NAVO in de wielen rijden. In werkelijkheid is die Europese defensie geen probleem. Veel ernstiger is dat na 11 september, toen de NAVO zei beschikbaar te zijn, het Pentagon heeft geantwoord: dank u zeer, maar we hebben u niet nodig. Daar komt het serieuze probleem van de NAVO vandaan.'

Robertson concludeerde dat Europa meer geld moet uittrekken voor defensie, wil het nog enige politieke invloed uitoefenen op Amerika. Védrine niet. 'Wij hoeven niet alle Amerikaanse beslissingen te kopiëren. Er zijn in de VS machtige economische krachten, die denken dat wereldproblemen met militaire middelen moeten worden opgelost. En die bijgevolg het militaire budget willen verhogen. Dat betekent veel orders, veel belastinggeld in het militaire systeem, een soort verborgen keynesiaanse benadering. Dat hoeven wij niet ook zo te doen.'

Om de Amerikaanse positie van na de Koude Oorlog te karakteriseren, vond Védrine een paar jaar geleden het woord 'hypermacht' uit. Dat impliceert niet meteen kritiek, onderstreept hij. Het is een analytisch begrip. 'We staan tegenover een macht die zijn gelijke in de geschiedenis niet kent. Een ongekende militaire, politieke, monetaire, economische, technologische en culturele macht. Geen supermacht, maar een hypermacht. Vervolgens kun je je afvragen of die hypermacht een goede of een slechte politiek voert. Het lijdt geen twijfel dat de uitbreiding van het militaire potentieel de positie van deze hypermacht versterkt.'

Wat resteert de Europeanen als antwoord? Volgens Védrine moet Europa de Amerikanen duidelijk maken dat er ook na 11 september meer problemen bestaan dan alleen het terrorisme. 'Heel simpel. We moeten een stabielere, een veiliger wereld hebben. Een rechtvaardiger wereld ook, en daarmee komen we op de consequenties van de mondialisering.' Hij somt de Franse standpunten vlot op. Niet alleen maar profijt voor een minderheid van landen of mensen, er moet een echt multilateraal stelsel komen, daarmee raken we aan de hervorming van de Veiligheidsraad, aan noodzakelijke veranderingen bij het IMF, bij de Wereldbank, de manier waarop de Wereldhandelsorganisatie werkt.

Tijdens de Davos-top in New York deed Védrine vrijdag mee aan een ronde tafel waar ook zijn Amerikaanse collega Powell aanzat. 'Ik heb de Amerikaanse buitenlandse politiek vergeleken met een ziekenhuis dat maar één ziekte behandelt. Een belangrijke ziekte, het terrorisme, maar toch. Powell heeft geluisterd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden