NieuwsBurundi

Burundi mag kiezen, maar heeft het ook echt wat te kiezen?

Na ruim een halve eeuw onafhankelijkheid is het eindelijk zo ver: Burundi wisselt van president door middel van verkiezingen. De winnaar van de woensdag gehouden stembusgang wordt naar verwachting begin volgende week bekend.

Een stembureau in Ngozi.Beeld REUTERS

Tot nu toe verdwenen leiders in het kleine Afrikaanse land van het podium door staatsgrepen en moordpartijen. Een enkeling had het geluk om als tussenpaus de boel te overleven.

De verkiezingen van woensdag zijn uitgevochten door zeven kandidaten van wie twee er werkelijk toe doen: Évariste Ndayishimiye (52), van de regerende partij, en Agathon Rwasa (56), van de grootste oppositiepartij. Rwasa beticht de regeringspartij van stembusfraude. 

Wat de uitslag nu ook wordt, de grootste verrassing van de verkiezingen is dat op de stembiljetten de naam ontbreekt van Pierre Nkurunziza, de 55-jarige ex-rebel en voormalige voetbalcoach. Hij is sinds 2005 president, dwong in 2015 een omstreden derde termijn af en liet in 2018 de grondwet veranderen, zodat hij kon aanblijven tot 2034. De gelovige Nkurunziza was door zijn partij al gebombardeerd tot ‘eeuwige opperste gids’.

Favoriet

Waarom de relatief jonge Nkurunziza het als president voor gezien houdt, is onduidelijk. Burundi krijgt dus geheid een nieuwe leider. Als gedoodverfde winnaar geldt regeringskandidaat Ndayishimiye, een 52-jarige ex-militair en vertrouweling van Nkurunziza. De nieuwe president moet er waarschijnlijk voor gaan zorgen dat de ‘eeuwige opperste gids’ het wat rustiger aan kan gaan doen, al blijft Nkurunziza ongetwijfeld achter de schermen aan wat touwtjes trekken.

Dat regeringskandidaat Ndayishimiye vermoedelijk als winnaar uit de bus komt, heeft hij mede te danken aan de sfeer van angst die in Burundi is gecreëerd door Nkurunziza. Onderdrukking en intimidatie van de bevolking zijn aan de orde van de dag. Na zijn aankondiging in 2015 dat hij voor een derde termijn ging, overleefde Nkurunziza een coup en lanceerde hij een wraakcampagne tegen zijn eigen volk.

Vermoord of verdwenen

Honderdduizenden Burundezen vluchtten het land uit voor het geweld van soldaten en jeugdmilities. Volgens een inmiddels verboden mensenrechtenorganisatie in Burundi zijn er na 2015 meer dan 1.300 mensen vermoord of ‘verdwenen’. Nog steeds worden er in het land zo af en toe lichamen gevonden in bossen en rivieren.

‘Mensen hier zijn bang’, schrijft een blogger in Burundi via Whatsapp. ‘Er is geen kans dat de heersende partij de verkiezingen verliest.’ Hij wil niet dat zijn naam wordt genoemd, maar stemt in met vermelding van de onafhankelijke website waar hij met andere bloggers voor werkt: Yaga Burundi.

‘Yaga’ betekent in de lokale taal een verhaal vertellen, en het laten horen van een geluid doorbreekt volgens de blogger de wijdverbreide ‘zelfcensuur’ in Burundi. Zijn whatsappjes verstuurt hij met behulp van een vpn, een beveiligde internetverbinding waarmee hij op sociale media kan, ook al legt de regering sinds verkiezingsdag het internet deels plat.

Geen pottenkijkers

De organisatie van de verkiezingen zegt ook veel over de machthebbers in Burundi. Ze hielden buitenlandse verkiezingswaarnemers weg door te dreigen met een verplichte corona-quarantaine van 14 dagen. Toch zijn massale verkiezingsbijeenkomsten in Burundi doorgegaan en op verkiezingsdag stonden er lange rijen voor de stembureaus. De verkiezingen spelen zich af ‘achter gesloten deuren’, constateert onderzoeker Lewis Mudge van Human Rights Watch. ‘Weinig mensen kunnen nog een getuigenis afleggen.’

De anonieme blogger kan dat wel, en hij hoopt dat de nieuwe president straks het land uit z’n internationale isolement haalt. Onder Nkurunziza heeft Burundi hulporganisaties de deur gewezen en is het als eerste Afrikaanse land uit het Internationaal Strafhof gestapt, vanwege een onderzoek naar de misdaden tijdens Nkurunziza’s heerschappij.

De blogger houdt ook rekening met een minder optimistisch scenario: ‘Zolang onze machthebbers geld verdienen aan schimmige zaken, kunnen ze er bewust voor kiezen om het zwarte schaap te blijven spelen. Zodat niemand komt kijken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden