Reportage Venezuela

Burgers worden in rode T-shirts klaargestoomd om Venezuela tegen de Amerikaanse invasie te verdedigen

Training op het oefenterrein van de Milities van de Bolivariaanse Revolutie. Beeld Marco Bello

Terwijl de opstand tegen de Venezolaanse president Nicolás Maduro aanhoudt, worden burgermilities klaargestoomd om het land te verdedigen tegen een eventuele aanval van de Verenigde Staten.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.  

‘Wie krijgen er wapens als de Amerikanen aanvallen?’ Dertig in het rood geklede leerlingen zitten in de schaduw van wat bomen en staren naar een gammele flip-over. ‘De jongeren?’, zegt een man twijfelend. ‘Nee, de ouderen’, probeert een ander. ‘Want die kunnen niet wegrennen.’ De leraar schudt zijn hoofd, vloekt binnensmonds als de flip-over omwaait en zegt dan: ‘We geven alleen wapens aan degenen die deze militietraining hebben gevolgd.’

Het is stoffig en heet op het oefenterrein van de Milities van de Bolivariaanse Revolutie. Veel leerlingen zijn op leeftijd en dragen rode T-shirts met daarop afbeeldingen van de in 2013 overleden socialistische president Hugo Chávez. ‘Het Venezolaanse volk staat pal achter de revolutie’, aldus de 62-jarige Evelyn Muñoza. Haar medeleerlingen knikken instemmend: ‘Wij zullen president Nicolás Maduro tot de dood verdedigen.’

Commandant Gilberto Enrique García (39) kijkt goedkeurend toe. García is luitenant-kolonel in het leger, maar houdt zich al zestien jaar bezig met het trainen van burgers. Hij staat aan het hoofd van twaalfduizend militieleden en hoopt dat aantal verder uit te breiden. ‘Er dreigt een Amerikaanse invasie, onze soevereiniteit en vrijheid staan op het spel’, aldus García. Hij veegt wat stof van zijn uniform en gaat dan verder. ‘Maar ze kunnen het nooit winnen van ons heroïsche volk.’

Onleefbaar

Het oefenterrein van García’s eenheden ligt in Guatire, op een half uur rijden van hoofdstad Caracas. Enkele meters buiten het toegangshek stroomt een rivier, daar is het een komen en gaan van mensen met jerrycans. Ze zijn op zoek naar water, want dat komt in veel huizen niet meer uit de kraan. Ook de elektriciteitsvoorziening is uiterst onzeker. Die problemen komen bovenop de grote schaarste en gierende inflatie die het land al jaren teisteren. Venezuela is onleefbaar geworden.

Tegen het bewind van Maduro is een vreedzame opstand gaande onder aanvoering van parlementsvoorzitter Juan Guaidó, die de steun geniet van Amerika en Europa. De chavistas, zoals de regeringsaanhangers zich noemen, sluiten intussen de gelederen. Volgens opiniepeilers staat nog altijd 15 tot 20 procent van de bevolking achter de regering. De helft daarvan is kritisch over Maduro, maar denkt wel met nostalgie terug aan de hoogtijdagen van Chávez. Deze mensen verlangen naar verandering, maar hebben geen vertrouwen in de oppositie. Deze groep staat bekend als de ‘Chavistas Light’. De andere helft zijn de ‘hardliners’: ze erkennen dat er grote problemen zijn in het land, maar leggen de schuld daarvan volledig buiten de regering.

Op televisie, waar alleen nog maar staatszenders te zien zijn, wordt de boodschap steeds herhaald: de vijanden zijn uit op Venezuela’s rijkdommen: olie, goud en andere mineralen. ‘Het is een hybride oorlog’, zegt Joan Contreras, gemeenteraadslid voor regeringspartij PSUV in Guarenas, een satellietstad van Caracas. Dat veel Venezolanen de regering de schuld geven van de problemen, wijt hij aan hersenspoeling door de oppositie. ‘Ze zetten alles in om hun leugens te verspreiden.’

Contreras houdt kantoor in het gemeentehuis van Guarenas, een gebouw waarvan een aanzienlijk deel van het houten dak is weggerot. Eind december gooiden anti-regeringsdemonstranten hier bovendien een molotovcocktail naar binnen en staken ze de deuren in brand. ‘De oppositie is extreem gewelddadig’, vindt Contreras. Voordat hij daarover verder kan uitweiden, beginnen de lampen te flikkeren. ‘Daar gaan we weer’, verzucht hij als seconden later alles uitvalt.

Leerlingen van de Milities van de Bolivariaanse Revolutie krijgen uitleg op het oefenterrein in Guatire, een half uur rijden van de hoofdstad Caracas. Beeld Marco Bello

‘Hypocrisie van het Westen’

‘De hele wereld heeft het nu over onze stroomuitval’, aldus Contreras. ‘Maar na orkaan Maria zat Puerto Rico maandenlang zonder stroom. Kreeg Donald Trump daar de schuld van?’ Contreras heeft wel een verklaring voor wat hij ‘de hypocrisie van het Westen’ noemt. ‘Obama noemde Venezuela in 2015 al een bedreiging voor de staatsveiligheid’, zegt hij. ‘En dat zijn we ook. Omdat wij het volk centraal stellen. Wij zijn een bedreiging voor hun imperialisme.’

Een paar deuren verderop is burgemeester Luis Figueroa aan het vergaderen over de aanvallen op de revolutie. In en rond zijn kantoor zitten vijf vriendelijke jonge vrouwen. ‘Iedereen die voor de burgemeester werkt, krijgt twee extra voedselpakketten per maand’, verklaart persvoorlichter Dulce Feliciano de drukte op kantoor. De vrouwen kletsen en verversen hun Facebook en Instagram. De jongste van het stel leest een boek over Chávez en markeert geconcentreerd de beste passages.

Ook hier in het gemeentehuis is toiletpapier noch stromend water. ‘We hadden een generator’, vertelt Feliciano. ‘Maar die hebben we aan het ziekenhuis gegeven, daar hebben ze hem harder nodig.’ Figueroa komt afgepeigerd de vergaderzaal uit. Als het gesprek op de militie komt, fleurt hij op: ‘In Rusland waren arbeiders de motor van de socialistische revolutie, in China de boeren’, aldus de burgemeester. ‘Hier in Venezuela wordt de revolutie gedragen door de civiel-militaire unie.’

Woedende massa

Het idee voor een burgermilitie kwam van Hugo Chávez, die in 1999 voor het eerst president werd en tot zijn dood in 2013 aan de macht bleef. In 2002 pleegde een deel van het leger een staatsgreep. De poging mislukte doordat een woedende massa uit de sloppenwijken naar het regeringspaleis toog om de terugkeer van hun president te eisen. Chávez, zelf ook militair, besefte toen dat hij niet blind kon varen op het leger. Hij besloot ‘patriotten’ te trainen om zijn revolutie te beschermen.

Tegelijkertijd stuurde hij het leger het land in om sociale taken uit te voeren. Militairen moesten bijvoorbeeld aardappels en groenten verkopen op ‘volksmarkten’. Volgens tegenstanders was dat om kritische militairen te vernederen en van hun wapens te ontdoen, de Chavistas hebben een andere lezing: ‘Het was nodig om de afstand tussen het leger en het volk te verkleinen’, aldus Figueroa, zelf ook actief lid van de militie.

Het Venezolaanse leger, inclusief militaire politie, telt zo’n 140 duizend manschappen. De militairen hebben onder Maduro hun politieke en economische macht uitgebreid en delen flink mee in de corruptiekoek. Ondanks verwoede pogingen van oppositieleider Guaidó zijn slechts een paar honderd militairen overgelopen. Honderden anderen zitten in de gevangenis op verdenking van samenzwering. Het is riskant Maduro de rug toe te keren.

Bij de militietraining horen ook schietoefeningen en navigeren met kompas. Degenen die de training hebben gevolgd, komen in aanmerking voor een wapen wanneer de Amerikaanse invasie begint, aldus de docent. Beeld Marco Bello

Zwaarbewapende knokploegen

Aan de civiele kant van de ‘unie’ zijn er de colectivos, zwaarbewapende knokploegen die zich met name in de sloppenwijken ophouden. Ze zijn berucht omdat ze burgers intimideren die kritiek uiten op het regime en met scherp schieten op anti-regeringsdemonstranten. De afgelopen weken hebben Maduro en andere kopstukken uit de regering de colectivos meermaals opgeroepen ‘alert te zijn’. Ze moeten ‘alles op alles zetten om de rust te garanderen’.

De tweede civiele tak is de militie. Die bestaat volgens officiële cijfers uit zo’n anderhalf miljoen burgers. De milities dragen geen wapens, maar zijn in hun kaki uniformen wel overal zichtbaar. Ze zitten bij de ingang van metro en ziekenhuizen en vullen de eerste rijen van pro-regeringsdemonstraties. De milities worden ook steeds meer ingezet voor ‘intelligentietaken’: ze houden hun buurtgenoten in de gaten en melden anti-revolutionaire praktijken bij hun meerderen.

Op het oefenterrein in Guatire overziet commandant García een basistraining. Alle leerlingen zijn ‘jefes de calle’, straatchefs. Zij zijn in hun wijken onder meer verantwoordelijk voor de verspreiding van de voedselpakketten van de regering. ‘Vanwege de huidige dreiging hebben we besloten dat alle straatchefs een militietraining moeten krijgen’, aldus García. ‘Het idee is dat zij allemaal weer minstens dertig anderen rekruteren, zodat onze basis in de wijken nog sterker wordt.

Herkennen van de vijand

De straatchefs krijgen les in ‘herkennen van de vijand’, ehbo, revolutionaire theorie en wapenkennis. ‘Wij weten precies wie in onze wijk van de oppositie is’, zegt de 62-jarige Evelyn Muñoza. ‘Om sabotage te voorkomen, geven we hun namen door aan de commandant.’ Muñoza loopt met vier andere vrouwen over het terrein. Ze turen op een papiertje en op een kompas en maken aantekeningen. ‘Na de lunch krijgen we wapentraining’, aldus Muñoza stralend.

De milities zijn vaak mikpunt van spot vanwege hun weinig imponerende voorkomen. ‘Kijk uit, achter je, een Amerikaan’, roepen voorbijgangers in metrostations hen smalend toe. Commandant García is niet onder de indruk van de kritiek. ‘Ik heb militieleden die hoogbejaard zijn en mensen die met een stok lopen’, zegt hij. ‘Maar iedere burger kan een functie vervullen in onze revolutie. En ook in een oorlog zijn mensen nodig voor zeer uiteenlopende taken.’

Wie zich als vrijwilliger aansluit bij de militie maakt meer kans op baantjes bij de overheid. De leden staan bovendien vooraan bij het uitdelen van voedselpakketten, en ook op het oefenterrein wordt een royale lunch verschaft. Vandaag staat varkensvlees op het menu, een luxe die nog maar weinig Venezolanen zich kunnen permitteren. ‘Ik heb honger, maar ik doe de training echt niet voor het eten’, zegt Muñoza. ‘Ik doe het voor het vaderland, voor mijn kleinkinderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden