'Burgers tegen Plasterk' verliest in zaak om NSA-gegevens

DEN HAAG - De Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD mogen gegevens blijven verzamelen die afkomstig zijn van de Amerikaanse geheime dienst NSA, ook al lijkt het erop dat de Amerikanen deze gegevens verkrijgen in strijd met Europese regelgeving.


Dat bepaalde de rechtbank in Den Haag woensdag in de zaak 'burgers tegen Plasterk', die is aangespannen door onder meer enkele vooraanstaande juristen en onderzoeksjournalist Brenno de Winter. Zij willen dat minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) voorkomt dat de AIVD kan beschikken over informatie van de Amerikaanse NSA die mogelijk illegaal is verkregen. Maar volgens de rechter verzet het 'zwaarwegende belang van de nationale veiligheid' zich hiertegen.


Begin dit jaar onthulde voormalig NSA-medewerker Edward Snowden dat Amerikaanse inlichtingendiensten in Europa op grote schaal mobiele telefoons afluisteren en e-mails bekijken, onder meer in Nederland. Dit is verboden volgens Nederlandse en Europese regelgeving. Maar via de Amerikanen kunnen de Nederlandse AIVD en MIVD dergelijke informatie toch in handen krijgen. Dit komt neer op het 'witwassen van informatie', stellen de zelfbenoemde burgers die procederen tegen Plasterk.


De rechtszaak bracht de minister nog voor de zitting in zwaar weer: Plasterk werd aan de vooravond van het proces namelijk gedwongen toe te geven dat Nederland 1,8 miljoen zogenaamde 'verkeersgegevens' heeft gedeeld met de NSA, zoals met wie is getelefoneerd en hoe lang. Op zichzelf is dat niet verboden, maar eerder had Plasterk ontkend dat dit was gebeurd.


De rechtbank erkent dat het 'niet kan worden uitgesloten' dat de NSA handelt in strijd met Europese regelgeving. Desondanks, stellen de rechters, mag de AIVD informatie blijven ontvangen van de Amerikanen. Volgens de rechters staat er namelijk geen 'hek aan de grens' dat de overdracht van mogelijk clandestien verkregen informatie verbiedt.


De redenering daarbij is als volgt: hoewel alles erop wijst dat de NSA illegaal gegevens verkrijgt, kan de AIVD dat officieel niet weten. In de internationale inlichtingenwereld is het namelijk ongebruikelijk om te onthullen hoe informatie precies is verkregen. Zolang iedereen zijn mond houdt, overweegt de rechter, weet de AIVD slechts dat de mogelijkheid bestaat dat de NSA clandestien afluistert. Dat alleen is niet genoeg om internationale samenwerking op te schorten.


De rechtbank overweegt bovendien dat de VS de mogelijk illegale gegevens alleen opsturen naar Nederland. Daarbij behoeft 'niet aan zulke strenge eisen' te worden voldaan. Pas als de AIVD de gegevens gaat ordenen en gebruiken, is het van belang dat de wet echt wordt nageleefd. Of dit daadwerkelijk gebeurt, moet per concreet geval worden bekeken.


De Commissie van Toezicht Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) pleit voor meer transparantie inzake de samenwerking met buitenlandse inlichtingendiensten. De burgers tegen Plasterk gaan in hoger beroep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden