Reportage

Burgers steken marinemuur over

Nu defensie het eeuwenoude marinecomplex in Amsterdam verlaat, komen er nieuwe huurders: Neelie Kroes zat er al, nu volgen jonge start-ups. Maar noem het geen broedplaats.

Erik van Heijningen en zijn collega's lunchen op de Voorwerf van het Marineterrein in Amsterdam, het oudste deel van het terrein.Beeld Julius Schrank

'Het is net een dorp hier', zegt producent Erik van Heijningen (24). Samen met zijn collega's van het jonge bedrijf Academy Pictures luncht hij op het binnenterrein van het eeuwenoude Marine Etablissement in Amsterdam. Voor hen ruisen statige eikenbomen, achter hen staat de tafeltennistafel waarmee tussen het televisiemaken door de competities met de buren van de App Academy worden gehouden.

Ze behoren tot het handjevol gelukkigen dat een kantoor heeft veroverd op het Marineterrein. De militaire enclave ten oosten van het Centraal Station werd lang achter een hoge muur verborgen gehouden voor gewone Amsterdammers. Als militair terrein was het gebied lange tijd 'geblurred' op Google Earth. Maar de stad krijgt het 14 hectare grote gebied stukje bij beetje terug nu de marine en andere onderdelen van de krijgsmacht vertrekken vanwege een grote reorganisatie.

Het marinecomplex was tot voor kort verboden voor burgers.Beeld Hollandse Hoogte

Madeliefjes

De eerste paar hectare kwamen in januari vrij. De hoofdpoort was zolang dicht dat de sleutel kwijt was. Nu rijden iedere ochtend de medewerkers van bedrijven in de creatieve sector langs de dikke donkergroene deuren, die tussen halfacht 's ochtends en halfacht 's avonds open staan. Dat de kubu's (marinejargon voor 'kutburgers') er tegenwoordig de baas zijn, is ook te zien aan het gras. Werd dat voorheen kort gehouden, nu bloeien er duizenden madeliefjes.

'We gaan stapje voor stapje kijken wat hier het beste werkt', zegt Liesbeth Jansen, verantwoordelijk voor de herontwikkeling van het gebied. De vrouw die eerder het Westergasfabriekterrein in Amsterdam-West ontwikkelde, is voorzichtig. Als er een groot gebied beschikbaar komt in een van duurste delen van Amsterdam, is het geen wonder dat er vele begerige blikken op vallen.

Een projectontwikkelaar meldde zich met het plan er een kantoorgebouw van 50 duizend vierkante meter neer te zetten. Een grote musical à la Soldaat van Oranje zou er tijdelijk onderdak kunnen vinden. Er zouden honderden touringcars geparkeerd kunnen worden en aan de kades zouden elektrische rondvaartboten kunnen afmeren, waren maar een paar van de andere suggesties.

Liesbeth Jansen.Beeld -

Rust en ruimte

'Deze hectares zijn heel veel waard, maar de waardevermeerdering die wij willen bereiken, moet ook zijn gebaseerd op de sfeer die hier in honderden jaren is opgebouwd', zegt Jansen. 'De rust en ruimte willen we graag behouden. We zijn begonnen met tijdelijke verhuur aan innovatieve ondernemers.'

Jansen wijst kritiek af dat het zonde is om geen nieuwe woonwijk neer te zetten omdat woningen schaars zijn in Amsterdam. 'Uiteindelijk komen hier vrijwel zeker ook woningen, maar de huidige gebouwen slopen en zo snel mogelijk nieuwe neerzetten is een ouderwetse manier van denken. De veranderingen in denken over transformatie gaan zo snel, dat de plannen die we nu maken over vijf jaar volkomen achterhaald kunnen zijn. Het Marineterrein is geen plofkip die snel en smakeloos wordt grootgebracht, we nemen de tijd.'

Tekst loopt door onder de plattegrond.

569 schepen

Het terrein kent een rijke geschiedenis. Van 1655 tot 1915 werden op 's Lands werf 569 oorlogs- en andere schepen gebouwd, van zeilschepen met bijna honderd stuks geschut tot kanonneerboten, ramtorenschepen en vistorpedoboten. De jonge Vincent van Gogh verbleef er korte tijd in 1877, toen zijn oom er commandant was. Vanaf 1915 kwamen er facilitaire onderdelen van de marine. In de jaren zestig werd de haven gedempt. Vele jaargangen dienstplichtigen zijn er gekeurd en arbeidsongeschikt geraakte militairen worden er omgeschoold.

Het complex heeft ook als safe haven gediend. Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali vonden er in 2004-2005 tijdelijk onderdak toen zij ernstig werden bedreigd. De vrouw van Xi Jinping werd er incognito ondergebracht tijdens het staatsbezoek van haar man, vorig jaar. De koninklijke familie stapt er op de boot als er door Amsterdam moet worden gevaren, net als Sinterklaas.

Academy Pictures

Nu hebben de jonge honden van Academy Pictures hun onderkomen gevonden in het Poortgebouw. De stoep waarop zij lunchen was de kade van de werf. Een van hun andere buren is Neelie Kroes, de ambassadeur van StartupDelta, dat nieuwe internet- en tech-bedrijven naar Nederland moet lokken.

'Terwijl wij onze bureaus er neerzetten, vertrokken de laatste marinemensen', zegt oud-acteur Van Heijningen, die speelde in Spangas en Bloedbroeders. 'Ik kon wel merken dat ze het heel jammer vonden. Hier klinkt het rumoer van de stad net iets verder weg, je hoort vooral de vogels.' Het bedrijf heeft de studio van de Audiovisuele Dienst Defensie in gebruik genomen. Er staat een drumstel van een band die er opnamen wil maken.

Vorige maand opende in de ontvangstruimte van de voormalige commandantswoning de door fotograaf Koos Breukel samengestelde fototentoonstelling H2OHumans (over de mens en het water) die tot en met 28 juni ieder weekend te bezoeken is. Even verderop start over een paar maanden Pension Homeland in een voormalig marineverblijf; de kamers blijven er 'hutten' heten.

Internationale markt

Noem het Marineterrein geen broedplaats, of een plek voor louter startende hippe bedrijfjes. 'Een broedplaats biedt een heel lage huur aan kunstenaars. Wij vragen marktconforme huren aan bedrijven en we richten ons op een internationale en meer zakelijke markt', zegt Jansen. 'En hip? Het Bureau Monumenten en Archeologie was hier de eerste huurder.' Ook komen er niet alleen maar startups. 'Dat zou eenzijdig zijn. Het Marineterrein moet geen monofunctioneel gebied worden.'

De marine is er nog niet weg. Het grootste deel van het terrein is met een hekwerk nog afgesloten van de rest. In de eerste helft van volgend jaar zullen de ogen van heel Europa zijn gericht op het gebied. Dan is Nederland voorzitter van de EU, met als centrale plek het Marineterrein en het Scheepvaartmuseum. Daarna kan Jansen echt aan de slag. 'Mijn handen jeuken', zegt ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden