Analyse Soedan

Burgers en militairen in Soedan gaan de macht delen, maar wie zit er straks echt aan het roer?

Soedan wordt vanaf maandag geregeerd door een ‘soevereine raad’ van burgers en militairen. Maar zullen de militaire coupplegers die Omar al-Bashir afzetten werkelijk  afzien van hun voorkeurspositie? En hoe sterk is de burgerbeweging in het verdeelde land? 

Treinreizigers in Soedan geven uiting aan hun vreugde over het akkoord over de machtsdeling tussen militairen en burgers. Beeld REUTERS

Soedan begint deze maandag als het goed is aan een bijzonder hoofdstuk: een machtsdeling tussen burgers en militairen. Tot eind augustus staat er een reeks politieke benoemingen gepland. Gaan die door, dan blijft de vraag nog steeds of de militairen bereid zijn tot werkelijke democratisering in het Soedan van na Omar al-Bashir. Militairen hadden Bashir in april afgezet als president, onder druk van het volk.

De pro-democratische burgerbeweging en de militairen ondertekenden zaterdag alvast een uniek akkoord in de hoofdstad Khartoem. Hun machtsdeling moet nu ook in de praktijk gestalte krijgen, allereerst door de beëdiging van een nieuw bestuursorgaan voor Soedan. In de ‘soevereine raad’ komen zes burgers en vijf militairen. Zij worden geacht toe te werken naar vrije verkiezingen. Op korte termijn staat er nog veel meer op het programma voor Soedans transitie.

Dat het tot zo’n stappenplan is gekomen, is op zichzelf al een enorme prestatie van de Soedanese betogers. Hun land wordt sinds de onafhankelijkheid in 1956 gedomineerd door het leger. Hun moedige straatprotesten tegen het wanbestuur van Omar al-Bashir zetten zij na Bashirs val voort als protesten tegen de militaire coupplegers, die eigenlijk helemaal geen macht wilden delen. Dankzij deze protesten en onder internationale druk kozen ze toch voor concessies. Afgelopen zaterdag, na de ceremonie omtrent de machtsdeling, juichten Soedanezen op de straten van Khartoem.

President Omar al-Bashir. Beeld REUTERS

Omar al-Bashir (75) hangt vervolging boven het hoofd sinds het einde van zijn dertig jaar lange bewind. Bashir zou deze maandag moeten verschijnen in de rechtbank in Khartoem, al is zijn proces al eens uitgesteld. Hij wordt beschuldigd van corruptie en het orkestreren van geweld tegen betogers. Sceptici zien Bashirs vervolging als zoethoudertje voor de boze bevolking. Militaire leiders weigerden Bashir uit te leveren aan het ICC dat hem zoekt voor nog veel ernstiger zaken: genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Toch heerst ook nog sterk een gevoel van: eerst zien, dan geloven. In zekere zin begint het werk nu pas écht. Zelfs als de militairen alle afspraken rondom poppetjes en procedures nakomen, dan runnen zij nog steeds hun schaduwstaat uit de Bashir-tijd, een staat waarin zij net zoals streng-islamitische leiders financiële voorkeursposities verwierven. En burgers krijgen via het beoogde, nieuwe kabinet formeel wel toezicht op Soedans gigantische veiligheidsapparaat, maar staan de militairen dat ook echt toe? Gaat het kabinet van civiele ‘technocraten’ in tegen de militairen? Bij wie berust straks de werkelijke macht in Soedan, dat is dus de vraag.

Militaire kopstukken hebben het bloed aan hun handen van opstandelingen en betogers, een extra reden om niet veel macht weg te geven. Voor de burgerbeweging breekt al met al een fase aan waarin sluw politiek manoeuvreren is geboden, schrijft tijdschrift Africa Confidential: ‘Van revolutie naar Realpolitik’.

Soedanezen koesteren vooral argwaan jegens generaal Mohamed Hamdan ‘Hemeti’ Dagalo, sterke man onder de militaire bestuurders. Hemeti bezwoer tegenover de BBC ‘elke letter’ van het transitieakkoord te zullen respecteren. Dezelfde Hemeti voert de paramilitaire Rapid Support Forces aan die volgens ooggetuigen op 3 juni meer dan honderd Soedanezen vermoordden in Khartoem. Later werden uit de Nijl lijken opgetakeld met betonblokken aan hun benen. Voor Hemeti, die de slachtpartij toeschrijft aan wat onruststokers, is een plekje vrij in Soedans nieuwe ‘soevereine raad’.

Voorlopige planning

19 augustus: beëdiging van Soedans ‘soevereine raad’ met zes burgers en vijf militairen. Voorzitter in de eerste 21 maanden wordt generaal Abdel Fattah al-Burhan. Daarna achttien maanden lang een burger. Vervolgens moet Soedan verkiezingen houden.

21 augustus: beëdiging nieuwe premier (mogelijk econoom Abdalla Hamdok, hij bekleedde hoge posten bij de VN).

31 augustus: beëdiging kabinet.

1 september: eerste zitting van de ‘soevereine raad’ en het kabinet samen. Officieel begin van Soedans ‘veelomvattende vredesproces’.

Binnen 3 maanden: samenstelling van een wetgevende raad van maximaal driehonderd personen. Tweederde van de zetels is voor burgers. 40 procent van de zetels is voor vrouwen.

Soedanezen hopen op blijvende druk van buitenaf op de militairen. Buurland Ethiopië, de VS en de Afrikaanse Unie bijvoorbeeld hebben zich ingespannen voor de machtsdeling. De militairen kregen na de val van Bashir steun van Egypte, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Die zeggen nu vóór de machtsdeling in Soedan te zijn, maar Soedanezen vrezen dat de Golfstaten en Egypte uiteindelijk toch met de militairen willen samenwerken tegen democratisering.

Saoedi-Arabië doet bovendien zaken met generaal Hemeti. Het huurde strijders van hem voor de oorlog in Jemen. Hemeti zou ook duizend strijders inzetten voor een andere partner van Riyad: de Libische veldmaarschalk Khalifa Haftar. Hemeti’s prominente rol kan spanningen veroorzaken binnen Soedans diffuse veiligheidsapparaat: andere topmilitairen behoren net zoals ex-president Bashir tot traditioneel invloedrijke etnische groepen uit Soedans centrale Nijlvallei. Hemeti daarentegen heeft zijn wortels in de westelijke regio Darfur, waar hij trouwens nog illegaal goud zou verhandelen.

Ook de burgerbeweging moet de rijen gesloten zien te houden. Haar wordt verweten dat ze te sterk leunt op een kring van hoogopgeleiden in Khartoem. De burgerpolitici voor Soedans nieuwe ‘soevereine raad’ komen wel uit verschillende delen van het land, maar in het politieke overgangsproces zou er weer onvoldoende aandacht zijn voor de wrevel van rebellengroepen in verre regio’s zoals Darfur, Zuid-Kordofan en Blauwe Nijl. Deze onachtzaamheid zou niet bijdragen aan een oplossing voor Soedan.

Meer over Soedan

Na de ondertekening, zaterdag, van het akkoord overheerste opluchting. Die was twee maanden geleden nog ver te zoeken, nadat paramilitaire eenheden het vuur hadden geopend op demonstranten, en minstens honderd mensen doodden. Het wantrouwen jegens de militairen in Soedan wordt gevoed door hun banden met Saoedi-Arabië. ‘We willen hun geld niet, noch hun inmenging.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden