'Burger zou beter onderwijs moeten afdwingen'

Volgens oud-topambtenaar Roel in 't Veld is het onderwijs gedoemd arm te blijven. Tenzij burgers en scholen in opstand komen en ongehoorzaam worden....

Nederland bulkt van het geld. Maar het onderwijs is arm. De schoollokalen zijn smerig. Computers zijn schaars en verouderd. Een eerstefasestudent heeft recht op nog maar twintig docenturen per jaar. 'Op een aantal punten zijn we door de vloer gezakt', vindt Roel in 't Veld, bestuurskundige en oud directeur-generaal hoger onderwijs.

Volgens de oud-topambtenaar is het onderwijs gedoemd lang arm te blijven. Tenzij scholen en ouders in opstand komen. 'De grens waarop je van de burger gehoorzaamheid kan eisen, is bereikt. Laat scholen met achterstallig onderhoud maar een aannemer inhuren en de rekening naar Zoetermeer sturen. En ouders moeten vooral naar de rechter stappen als ze merken dat hun kinderen slecht onderwijs krijgen of te weinig lesuren door geldgebrek.'

Oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid zijn zelden van bestuurskundigen te horen. Maar als het om onderwijs gaat, ziet In 't Veld geen bestuurlijke oplossing. 'Nederland wordt rijker en rijker, terwijl de uitgaven voor onderwijs dalen - als percentage van de totale overheidsuitgaven. Pas nu klimmen we weer ietsjes uit het dal. Maar het feit blijft dat we met steeds minder publiek geld alles willen blijven doen. Dat gaat niet. Er moet gekozen worden, maar dat kán het parlement niet. Kiezen staat haaks op het gelijkheidsideaal waarin de politiek gevangen zit.'

Daarom moet de burger, al dan niet via de rechter, een doorbraak forceren. 'Zie het maar als een vorm van moderne consumentenmacht', aldus In 't Veld. Hij verwijst naar de zaak-Schaapman, waarin een Amsterdamse moeder met succes via de rechter eiste, dat de bijlessen van haar kind vergoed werden omdat de school in gebreke was gebleven. 'En het voordeel van de rechter is dat als díe zegt dat de staat moet betalen, dat er dan betaald moet worden. '

Scholen adviseren in opstand te komen en rekeningen voor achterstallig onderhoud naar Zoetermeer te sturen, gaat wel ver. 'Als ze het massaal doen, is het probleem natuurlijk wel meteen opgelost', grijnst de professor. 'Maar waarschijnlijk durft slechts een handjevol scholen dat aan. Als die de martelaarsrol op zich willen nemen, kunnen ze ook een boel voor elkaar krijgen.'

Niet zozeer de omvang van de tekorten rechtvaardigt burgerlijke ongehoorzaamheid, maar het feit dat de overheid zich op grond van 'valse' morele overwegingen met het onderwijs bemoeit. 'Centraal in de onderwijspolitiek staat het gelijkheidsideaal. Door iedereen gelijke kansen op onderwijs te bieden creëer je een rechtvaardige samenleving. Maar dat ideaal is verwelkt, omdat de verwezenlijking ervan stagneert.'

Als voorbeeld noemt In 't Veld dat kinderen met twee universitair geschoolde ouders een 25 keer grotere kans hebben op een bul als kinderen van ouders met alleen lagere school. 'Maar erger nog is natuurlijk de enorme uitval in het mbo. Want dáár gebeuren de sociale ongelukken. Die kinderen krijgen stelselmatig te weinig aandacht en te weinig kans op een succesvolle schoolcarrière.'

De onderwijstekorten zijn immens, onderstreept de oud-topambtenaar. Daar helpt geen 300 miljoen die de ministeries van Onderwijs en Volksgezondheid dit jaar samen extra kregen. 'Dat is natuurlijk niks. Dat is 0,3 procent op die twee begrotingen. Dat bedrag verdwijnt in de afronding.'

Om het onderwijs te voorzien van moderne computers en software is alleen al 6 miljard op jaarbasis extra nodig, heeft In 't Veld zich laten voorrekenen door IT-experts.

Om de salarissen in het onderwijs op te krikken, is volgens hem 4,5 miljard per jaar extra nodig. Al met al zou de onderwijsbegroting met ruim een kwart moeten worden verhoogd.

Dat geld is er best, volgens In 't Veld. 'Ouders willen het beste voor hun kind. Ze hebben geld, steeds meer geld. Maar dat geld mag niet naar onderwijs. De overheid verbiedt in feite dat burgers hun private koopkracht aanwenden voor het onderwijs aan hun kinderen. Die obsessieve angst voor een tweedeling verlamt het hele onderwijs.'

In 't Veld pleit niet zozeer voor privé-onderwijs, als wel voor een grotere inzet van privaat geld door mensen die dat kunnen en willen betalen.

Dat kan in privé-scholen, maar ook in gecombineerde privaat/collectief gefinancierde scholen. 'De bedoeling is dat je je met de collectieve gelden gerichter kunt inzetten voor degenen die het echt nodig hebben.'

De tweedeling in het onderwijs komt er tóch, voorspelt hij. 'Maar sluipenderwijs. Knarsetandend gedoogt men dat de private bijdrage aan het onderwijs steeds groter wordt. En knarsetandend kijkt men toe hoe de commerciële elite haar kinderen in het buitenland laat studeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden