Burger als rechter

Op internet ontaardt medeleven met slachtoffers snel in de bereidheid de veronderstelde dader te straffen.


Een taakstraf van 240 uur en een voorwaardelijke gevangenisstraf van vier maanden. Dat is de eis van het Openbaar Ministerie tegen de automobilist die vorig jaar de 13-jarige Hagenaar Donnie Rog doodreed - en vervolgens niet eens stopte. De rechter beraadt zich nog op de straf, maar de eis komt op geen enkele manier tegemoet aan wat de nabestaanden van Rog, en velen met hen, als passend ervaren. Deze week maakten ze hun ongenoegen kenbaar in de Haagse rechtbank, en eerder plaatste Donnie's moeder foto's van het slachtoffer en de (blowende) verdachte op internet. Daarmee gaf ze uiting aan haar verdriet over het verlies en aan haar woede over de onverbeterlijkheid van de (vermoedelijke) dader.


Vroeger zou ze deze gevoelens hebben gedeeld met vrienden, familie, buurtgenoten, en (indien van toepassing) leden van de eigen geloofsgemeenschap, verenigingen en sportclubs. Nu maakt ze mensen die haar helemaal niet kennen maar die wel intens met haar meeleven deelgenoot van haar emoties. In het digitale krachtenspel uit dat medeleven zich al snel in de bereidheid een daad te stellen. Op internet is een verdachte al snel een dader, en als die dader een naam, een gezicht en een adres heeft, duurt het niet lang voordat de eerste doodsbedreigingen worden geuit. Zelfs als de intenties van een filmpje op YouTube of een foto op Facebook volkomen zuiver zijn, kan de aldus ontketende dynamiek in een mum van tijd volkomen onbeheersbaar zijn - zoals vorig jaar ook de Harense Facebookrellen dat waren.


Veel digitale publieksacties zijn al buiten de oevers getreden van betrokkenheid bij andermans leed, of hebben tot valse beschuldigingen geleid. Het is dan ook moeilijk voorstelbaar hoe digitale burgeracties geïntegreerd kunnen worden in de reguliere opsporing van wetsovertreders. Waar het de politie - als het goed is - te doen is om waarheidsvinding, is de burger vaak uit op vergelding, of op correctie van een als te slap ervaren strafeis of vonnis. Het een is met het ander wezenlijk onverenigbaar.


Tezelfdertijd kan burgers niet het recht worden ontzegd om aandacht te vragen voor onrecht waarvan zij getuige meenden te zijn. Als het gaat om het vergaren van informatie over een misdrijf, zouden zij hun inspanningen moeten afstemmen op die van de politie. Als het hun te doen is om eigenrichting of om de correctie van een hun onwelgevallige straf, zou hen duidelijk gemaakt moeten worden dat kwaad niet met kwaad kan worden bestreden en dat ze zich op het terrein van justitie begeven. Voorwaarde is dan wel dat justitie voldoende voorziet in het rechtsgevoel van de burger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden