Burgemeesters zijn nog altijd disproportioneel vaak van CDA-, VVD- of PvdA-huize

Beeld de Volkskrant

Acht burgemeesters zijn er inmiddels benoemd dit jaar, zo blijkt uit gegevens van het ministerie van Binnenlandse Zaken: drie VVD'ers , twee van het CDA, een PvdA-lid, een GroenLinkser en iemand van de lokale partij Veldhoven Samen Anders. Die laatste twee zijn uitzonderingen, de GroenLinks-burgemeester en diens Veldhovense collega (die burgemeester is geworden in Gulpen-Wittem, op anderhalf uur rijden van Veldhoven, waarmee een volgende stap is gezet in de emancipatie van de lokale partij). Want de drie partijen die ooit, vroeger, toen niemand nog van millennials en lavendelzakjes en PVV-poezen met een eigen Twitteraccount had gehoord, samen oppermachtig waren, verdelen nog altijd de leukste banen in het openbaar bestuur.

Zeker, de partijloze burgemeester maakt een bescheiden opmars en hier en daar weet een handvol D66'ers of een enkele GroenLinkser door te dringen en in de bijbelgordel stuit je nog weleens op een SGP- of een ChristenUnie-burgemeester en heel af en toe schopt een lokale partijpoliticus het tot de mooiste kamer op het stadhuis. Maar voor het overgrote deel zijn burgemeesters, en niet alleen burgemeesters maar ook commissarissen van de koning en topambtenaren en andere niet-verkozenen op sleutelposities nog altijd disproportioneel vaak van CDA-, VVD- of PvdA-huize. Ondanks de gestage neergang van de PvdA. En ondanks de trage implosie van het CDA, want de uitzinnige vreugde waarmee onlangs de verkiezingsoverwinning werd gevierd en de koortsachtigheid waarmee Sybrand Buma van het premierschap droomt, kunnen niet verhullen dat het is gedaan met de aloude positie van het CDA als almachtige verbinder.

Over hun monopolie wordt al sinds mensenheugenis geklaagd en gesteund - gedenk de verzuchting van bestuurskundige Roel in 't Veld uit de jaren negentig van de vorige eeuw: 'De politieke partij is een headhuntersbedrijf voor het openbaar bestuur.' Net zo lang ook verschijnen er rapporten met aanbevelingen om de boel open te gooien, net zo lang zijn er burgerinitiatieven en partijen die ervoor pleiten om de beste mensen voorrang te geven, in plaats van de loyaalste partijmensen. Of in plaats van de partijmensen die na enig malheur in een nette betrekking geparkeerd dienen te worden. Zoals Wilma Mansveld, de gesjeesde staatssecretaris van ProRail, Fyra en Andere Hoofdpijndossiers, die na haar aftreden waarnemend burgemeester van Tietjerksteradeel mocht worden.

Tot spectaculaire doorbraken hebben deze pleidooien nog niet geleid. Lippendienst is er volop. Vijftien jaar geleden al tekende Gerard van Westerloo, een groot journalist die ons inmiddels ontvallen is, uit de mond van een jonge, ambitieuze staatssecretaris van VVD-huize de volgende woorden op: 'Ik kom zelf uit het bedrijfsleven, ik heb hier in Den Haag geleerd dat ons politieke systeem erg conformerend is. Zeker de grote partijen zijn banenmachines geworden voor functies in het openbaar bestuur. Hé Mark, roepen ze in de VVD tegen mij, als jij een benoeming hebt, moet je ook naar liberalen kijken hoor!' De jonge staatssecretaris wilde weg van het systeem van politieke patronage, zodat 'het niet langer belangrijk is of de PvdA dit keer iemand mag benoemen en dan het CDA. De zaak zit behoorlijk dicht. Ik snak ernaar om hem open te breken.'

De jonge, ambitieuze staatssecretaris heette Mark Rutte. Hij wordt mogelijk voor de derde - en vermoedelijk laatste - maal premier. Hij kan het nog doen: met een koevoet de boel totaal openbreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden