Burgemeester Welschen van Eindhoven wil een miljard gulden voor aanpak van sociale problemen in grote steden 'Steden zijn degelijk en kleurloos, net als hun beleid'

Steden moeten spannender en uitdagender worden. Zegt burgemeester R. Welschen van Eindhoven namens 21 grote steden. 'Er is de laatste jaren door gemeenten heel dominant bezuinigd en als er geïnvesteerd werd, dan gebeurde dat in gebouwen in plaats van in ideeën.' De steden hebben in Den Haag aan de bel...

Van onze verslaggever

Frank Poorthuis

EINDHOVEN

Een nieuw kabinet zal pas volgend jaar aantreden, maar R. Welschen, PvdA-burgemeester van Eindhoven, legt nu al een claim op tafel. Eén miljard wil hij hebben. Niet voor zijn eigen stad, maar voor de 21 grote steden van Nederland, namens wier samenwerkingsverband hij optreedt. Dat geld moet in een zogeheten Vitaliteitsfonds voor de aanpak van de sociaal-economische- en leefbaarheidsproblemen in de grote steden.

Niet onbelangrijk detail: het wordt een fonds waarover de departementen in Den Haag (bijna) niets te vertellen hebben. Ze mogen natuurlijk achteraf controleren of de steden het geld goed hebben gebruikt, maar de steden willen niet meer vooraf over elk project apart onderhandelen. Want het moet maar eens afgelopen zijn met de Haagse verkokering, die het soms nodig maakt vijftien verschillende potjes aan te spreken voor de verwezenlijking van één project, vinden ze.

Voor stadsvernieuwing moeten ze nu bij staatssecretaris Tommel van Volkshuisvesting zijn, voor het knooppuntenbeleid bij minister De Boer van Ruimtelijke Ordening en voor het grote-stedenbeleid bij staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken, bij collega Melkert van Sociale Zaken en als ze pech hebben bij de bewindslieden van Onderwijs en Justitie, minister Ritzen en minister Sorgdrager.

De 21 steden (alle grote min Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Den Haag, die apart opereren) willen dat al dat beleid in één hand komt en vooral: ze willen het geld zelf beheren.

Ze zijn er rijp voor, zegt Welschen. 'We willen meer verantwoordelijkheid.'

De landelijk overheid pretendeert al jaren beleid te decentraliseren. Maar de grote steden die Welschen vertegenwoordigt, vinden dat ze nog veel zelfstandiger kunnen werken dan ze nu van het rijk mogen. Vanaf 1998 willen ze, boven op de normale gelden voor bijvoorbeeld stadsvernieuwing, vier jaar lang 250 miljoen gulden voor 'leefbaarheid' in de breedste zin van het woord: de aanpak van onveiligheid, armoede, sociale tweedeling en criminaliteit.

'Niet slechts nieuwe woningen bouwen waar mensen met oude problemen in terechtkomen', zegt Welschen. Maar een wijk vernieuwen door huizen te renoveren, het onderwijs en de ouderenzorg een wijkfunctie te geven, veiligheid te vergroten, kleinschalige werkgelegenheid te stimuleren en als het moet een programma voor verslavingszorg op te zetten.

Het is beleid dat staatssecretaris Kohnstamm onder de noemer grote-stedenbeleid probeert vorm te geven. Maar hij kampt volgens Welschen en de zijnen onverminderd met de verkokering, die bijna alle vernieuwingsprogramma's vroeg of laat de das omdoet.

Zo waren daar de afgelopen 25 jaar achtereenvolgens het welzijnswerk, de stadsvernieuwing, het achterstandsgebiedenbeleid en de sociale vernieuwing, waarmee het rijk de problemen van de grote stad probeerde aan te pakken. Mooie plannen, waarmee soms succes werd geboekt. Maar vaak waren die eendimensionaal of van korte duur.

'Telkens zakt de boel na een paar jaar weer weg', zegt Welschen. Een van de belangrijkste oorzaken daarvan: 'Het kost ongelooflijk veel moeite om alle ministeries achter een plan te krijgen. Bovendien is het ambitieniveau van de plannen vaak hoger dan de rijksbegroting kan rechtvaardigen.'

Dat de bestuurlijke vernieuwing 'in het slop dreigt te raken' helpt volgens Welschen ook niet. 'Kijk naar het veelbelovende knooppuntenbeleid. De dertien (dubbel)steden die als economische motor binnen hun regio zijn aangewezen, hebben geleerd te organiseren en hebben zich in korte tijd ontwikkeld tot niet alleen regionale maar ook nationale en soms internationale schakels. Nu worden deze steden de komende jaren toch weer in hun mogelijkheden beknot.'

Het afblazen van de (meeste) stadsprovincies of herindelingen hangt daar sterk mee samen. 'Het rijk gebruikt de organisatorische kracht van de steden te weinig', zegt hij.

'Er gaat terecht al veel geld en aandacht naar de vier grote steden in de Randstad, maar ook in de overige steden moet geïnvesteerd worden in productiemilieu en in mensen. Als je kijkt naar waar het Bruto Nationaal Produkt van ons land verdiend wordt, klopt de verdeling van de aandacht niet. Wij in Oost-Brabant zijn het industriële hart van Nederland. Maar zelfs als je de Randstad als het kloppend hart van onze economie omschrijft, geldt nog: dat kan niet functioneren als de bloedvaten niet goed in orde zijn.'

Los van de onderlinge naijver willen de 25 grote steden dus in ieder geval gezamenlijk meer macht, al spreekt Welschen liever van 'verantwoordelijkheid'. Tussen nu en de verkiezingen van volgend jaar zal het echter niet meer gebeuren, hebben de 21 van de landelijke politiek te horen gekregen. Daarom hebben ze, in een nota aan Kohnstamm en de Tweede Kamer, de blik op de volgende kabinetsperiode gericht.

Zo'n claim schept wel verplichtingen, beseft burgemeester Welschen. 'Steden moeten weer spannender en uitdagender worden. Er is de laatste jaren door gemeenten heel dominant bezuinigd en als er geïnvesteerd werd, dan gebeurde dat in gebouwen in plaats van in ideeën. De zaak is vijftien jaar op slot geweest.

'Steden zijn degelijk, saai en kleurloos geworden, net als het beleid dat ze voeren. Werkgelegenheid, daar draait alles al jaren om. We moeten nieuwe ideeën oppakken om steden tot leven te brengen. Ze zijn er wel, die ideeën. Dat voel je als je over straat loopt en je in het culturele leven van de stad begeeft. Je moet er alleen open voor staan. Ook wij bestuurders en ambtenaren. Want wij zitten natuurlijk ook al vijftien jaar in de routine.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden