Burgemeester van de eenwording

WILLY BRANDT was voor of na, maar zeker met Konrad Adenauer de belangrijkste Duitse staatsman in de tweede helft van de twintigste eeuw....

Er is al veel over Willy Brandt geschreven. Journalist van oorsprong, schreef hij ook veel over zichzelf. In 1989 kwamen zijn Erinnerungen uit. Maar het werd tien jaar na Brandts dood tijd voor een allesomvattende biografie. De journalist-historicus Peter Merseburger, die als redacteur van Der Spiegel en later als tv-journalist Brandts carrière van zeer nabij meemaakte, heeft die nu geschreven. Het is niet gering: in een dikke negenhonderd pagina's worden Brandt de politicus en Brandt de mens (depressief, moeilijk te doorgronden) knap met elkaar verweven. Het is een voortreffelijk boek geworden met als belangrijke kwaliteit dat Merseburger op prettige afstand van zijn onderwerp blijft.

Willy Brandt heeft lange tijd de Duitsers gemengde gevoelens gegeven. Hij was een onecht kind uit Lübeck, aanvankelijk hartstochtelijk en militant socialist, en bracht de hele nazitijd (1933-1945) door in de 'Emigration' (in Brandts geval in Noorwegen en Zweden). Dat is hem door veel landgenoten niet in dank afgenomen. Pas na zijn bondskanselierschap, dat in 1974 voortijdig eindigde met de affaire-Guillaume, werd 'elder Statesman' Brandt door steeds meer Duitsers gewaardeerd, vooral door de nieuwe landgenoten uit de oude DDR die zijn befaamde 'Nu groeit samen wat samenhoort' naar waarde wisten te schatten.

Razend populair was hij in de vrije wereld geworden als 'Regierender Bürgermeister' van West-Berlijn tijdens de bouw van de Muur (1962). Na het burgemeesterschap (dat hij in feite praktiseerde als een ministerschap van Buitenlandse Zaken) verlegde Brandt zijn politieke activiteiten naar Bonn. Daar leidde hij de SPD naar de macht. 'Meer democratie wagen' was zijn devies voor de (West-)Duitsers die democratie nooit hadden aangeleerd, maar als opdracht hadden meegekregen van de naoorlogse bezetters. Brandts grootste prestatie werd de toenadering tot de landen in Oost-Europa die het hevigst van Hitler te lijden hadden gehad: Polen en de Sovjet-Unie. In het kielzog daarvan werd enige normaliteit geschapen in de verhouding met de DDR. Maar Brandt verloor daarbij nooit het uiteindelijke doel, dat ene Duitsland, uit het oog. Die eenheid maakte hij op het eind van zijn leven nog net mee.

Verrassend nieuwe dingen zijn in Merseburgers boek niet te vinden. Wel worden een paar hardnekkige legenden ontzenuwd. Zoals: SPD-fractieleider Herbert Wehner zou samen met de DDR Brandts val hebben geënsceneerd. Ook krijgen we tussen de regels door vermoedens van een laaiende ruzie tussen Oost-Berlijn en Moskou nadat in Brandts kanseliersbureau een Oost-Duitse spion was ontdekt. Sovjet-leider Brezjnev was politiek en persoonlijk te zeer op Brandt gesteld om dit te accepteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden